At Zef Pllumi,- simboli i dijes, qëndresës dhe kujtesës.

At Zef Pllumi,- simboli i dijes, qëndresës dhe kujtesës.

Sot, më 28.08.2026 shënohen 102 vjet nga lindja e At Zef Pllumit, Nder i Kombit. Ndonëse 19 vite më parë, në 2007 ai u nda nga kjo botë, vepra e tij është një jehonë buçitëse në ndërgjegjen e çdo shqiptari, një akuzë dhe një thirrje për katarsisin aq të nevojshëm për shqiptarët.
Me kryeveprën e tij “Rrno vetëm për me tregue” At Zef Pllumi dha një kontribut të jashtëzakonshëm, të pakrahasueshëm në rrëfimin e historisë së vërtetë, aq të dhimbshme të Shqipërisë nën regjimin komunist.
At Zef Pllumi ishte qëndresa përballë përbindëshve komunistë, ishte mëshira në dyluftim me krimet e torturat mizore, ishte falja përballë hakmarrjes, ishte dashuria përballë urrejtjes, ishte e mira përballë të keqes, ishte drita përballë errësirës, ishte dija përballë padijes vulgare.
Ai përfaqësonte qytetërimin përballë injorancës e mizorisë komuniste.
Ishte jeta përballë vdekjes, ishte drejtësia përballë padrejtësisë, ishte kujtesa përballë harresës, ishte liria përballë prangave.
At Zef Pllumi (Bogë, 28 gusht 1924 – Romë, 26 shtator 2007) ka qenë frat françeskan, publicist e shkrimtar memuarist shqiptar.
Kur ishte 22 vjeç, më 14 dhjetor 1946 u arrestua dhe u dënua me tre vjet burgim që e vuajti pranë Burgut të Madh të Shkodrës dhe në kampet famëkeqe të Bedenit në Myzeqe, dhe Orman-Pojanit në Maliq.
Në vitin 1958 shugurohet meshtar. Më tej, për 12 vjet shërben si meshtar i Dukagjinit me qendër në Shosh.
Më 1967 u arrestua dhe për 23 vjet vuan dënimin në burgje dhe kampe të ndryshme. 1967–1989, për 23 vjet rresht, u burgos përsëri dhe vuan dënimin në Spaç, Reps, Skrofotinë të Vlorës, Ballsh, Zejmen-Shënkoll, Shën Vasil dhe Tiranë.
Ndërroi jetë më 25 shtator të vitit 2007 në spitalin Gemelli, Romë, dhe u varros më 30 shtator 2007 në Shkodër.
Në Shqipëri vepra e tij u njoh gjerësisht pas vitit 1992.
Mua më vjen mirë që në cilësinë e Ministrit të Kulturës gjatë viteve 2005-2007 promovova veprën e tij edhe në Kosovë, që gjatë detyrës sime si ministër i kulturës u vlerësua me çmimin “Penda e Artë” dhe që pas propozimit tim Presidenti i Shqipërisë, Alfred Moisiu, në vitin 2006 e dekoroi Pllumin me Urdhrin “Nderi i Kombit”..
Më shumë se një dekret presidencial për mua vlen vlerësimi i At Zef Pllumit, i cili shprehu mirënjohjen në një letër, të cilën më dërgoi pas marrjes së çmimit. (Më poshtë faksimilja e letrës.)
Në një speciale të gazetës “55” në 27 shtator 2007 kam shkruar: “Vepra e tij monumentale “Rrno vetëm për me tregues” e të tjera “Histori të shkrueme ” janë një sinor i përjetshëm, ato “dëshmojnë para botës se asnjë njeri nuk është i detyruar prej rrethanave të bëhet i keq, i ulët, të humbasë humanizmin e tij. At Zef Pllumi tregon me jetën e tij se edhe ne shqiptarët mund ta kalojmë provën e zjarrit, atë që ndan mënjanë arin e kulluar dhe ndan mënjanë skoriet e kombit. At Zef Pllumi, nxënësi i Fishtës, Harapit, Shllakut, mësuesve të përjetshëm të këtij kombi, sot më shumë se kurrë më ngjan me Diogjenin, filozofin grek, “atij s’mund t’i marrësh asgjë, pse s’ka asgjë të vetën dhe s’mund t’i japësh asgjë që i mungon, pse ai ka zemrën plot e përplot me dashuri!…”
At Zef Pllumi la një trashëgimi të jashtëzakonshme, veprat, jetën dhe mësimet e tij të vyera sesi njeriu nuk duhet ta humbasë kurrë shpresën, besimin dhe shpirtin, por të qëndrojë, te rezistojë dhe të mos i nënshtrohet asnjëherë të keqes.
𝟭𝟮 𝗴𝘂𝘀𝗵𝘁 𝟭𝟵𝟰𝟰-𝟭𝟮 𝗴𝘂𝘀𝗵𝘁 𝟮𝟬𝟮𝟲: 𝟴𝟮 𝘃𝗷𝗲𝘁 𝗻𝗴𝗮 𝗽𝘂𝘀𝗵𝗸𝗮𝘁𝗶𝗺𝗶 𝗻𝗴𝗮 𝗻𝗮𝘇𝗶𝘀𝘁𝗲𝘁 𝗶 𝗔𝘃. 𝗗𝗿. 𝗦𝗞𝗘𝗡𝗗𝗘𝗥 𝗠𝗨𝗖𝗢, 𝗻𝗮𝗰𝗶𝗼𝗻𝗮𝗹𝗶𝘀𝘁 𝗶 𝘀𝗵𝗾𝘂𝗮𝗿 𝗮𝗻𝘁𝗶𝗳𝗮𝘀𝗵𝗶𝘀𝘁, 𝘁𝗵𝗲𝗺𝗲𝗹𝘂𝗲𝘀 𝗱𝗵𝗲 𝗱𝗿𝗲𝗷𝘁𝘂𝗲𝘀 𝗶 𝗕𝗮𝗹𝗹𝗶𝘁 𝗞𝗼𝗺𝗯𝗲𝘁𝗮𝗿, 𝘁𝗵𝗲𝗺𝗲𝗹𝘂𝗲𝘀 𝗶 𝗣𝗮𝗿𝘁𝗶𝘀𝗲 𝗦𝗼𝗰𝗶𝗮𝗹𝗱𝗲𝗺𝗼𝗸𝗿𝗮𝘁𝗲 𝗻𝗲 𝟭𝟵𝟰𝟰 𝗱𝗵𝗲 𝗯𝗮𝘀𝗵𝗸𝗲𝗹𝘂𝗳𝘁𝗲𝘁𝗮𝗿𝗲𝘃𝗲 𝘁𝗲 𝘁𝗶𝗷, 𝗻𝗮𝗰𝗶𝗼𝗻𝗮𝗹𝗶𝘀𝘁𝗲𝘃𝗲 𝗱𝗿.𝗬𝗭𝗘𝗜𝗥 𝗜𝗦𝗠𝗔𝗜𝗟𝗜 (𝗔𝗟𝗜𝗠𝗘𝗥𝗞𝗢) 𝗲 𝗭𝗔𝗞𝗢 𝗠𝗘𝗭𝗜𝗡𝗜.

𝟭𝟮 𝗴𝘂𝘀𝗵𝘁 𝟭𝟵𝟰𝟰-𝟭𝟮 𝗴𝘂𝘀𝗵𝘁 𝟮𝟬𝟮𝟲: 𝟴𝟮 𝘃𝗷𝗲𝘁 𝗻𝗴𝗮 𝗽𝘂𝘀𝗵𝗸𝗮𝘁𝗶𝗺𝗶 𝗻𝗴𝗮 𝗻𝗮𝘇𝗶𝘀𝘁𝗲𝘁 𝗶 𝗔𝘃. 𝗗𝗿. 𝗦𝗞𝗘𝗡𝗗𝗘𝗥 𝗠𝗨𝗖𝗢, 𝗻𝗮𝗰𝗶𝗼𝗻𝗮𝗹𝗶𝘀𝘁 𝗶 𝘀𝗵𝗾𝘂𝗮𝗿 𝗮𝗻𝘁𝗶𝗳𝗮𝘀𝗵𝗶𝘀𝘁, 𝘁𝗵𝗲𝗺𝗲𝗹𝘂𝗲𝘀 𝗱𝗵𝗲 𝗱𝗿𝗲𝗷𝘁𝘂𝗲𝘀 𝗶 𝗕𝗮𝗹𝗹𝗶𝘁 𝗞𝗼𝗺𝗯𝗲𝘁𝗮𝗿, 𝘁𝗵𝗲𝗺𝗲𝗹𝘂𝗲𝘀 𝗶 𝗣𝗮𝗿𝘁𝗶𝘀𝗲 𝗦𝗼𝗰𝗶𝗮𝗹𝗱𝗲𝗺𝗼𝗸𝗿𝗮𝘁𝗲 𝗻𝗲 𝟭𝟵𝟰𝟰 𝗱𝗵𝗲 𝗯𝗮𝘀𝗵𝗸𝗲𝗹𝘂𝗳𝘁𝗲𝘁𝗮𝗿𝗲𝘃𝗲 𝘁𝗲 𝘁𝗶𝗷, 𝗻𝗮𝗰𝗶𝗼𝗻𝗮𝗹𝗶𝘀𝘁𝗲𝘃𝗲 𝗱𝗿.𝗬𝗭𝗘𝗜𝗥 𝗜𝗦𝗠𝗔𝗜𝗟𝗜 (𝗔𝗟𝗜𝗠𝗘𝗥𝗞𝗢) 𝗲 𝗭𝗔𝗞𝗢 𝗠𝗘𝗭𝗜𝗡𝗜.

Skënder Muço (1904-1944) ishte avokat, drejtues i lartë i Ballit Kombëtar, themelues i së parës parti Social-Demokrate dhe së bashku me Musine Kokolarin themelues i gazetës “Zëri i Lirisë, organ i kësaj partie, si një alternativë e krahut të Ballit Kombëtar, që kishte një program socialdemokrat, siç konfirmohet dhe me “Dekalogun” e Mit’hat Frashërit.
Skënder Muço, lindi në fshatin Tragjas të Vlorës në vitin 1904. I ati, Dauti, ishte luftëtar i Pavarësisë . Mbas vdekjes së të jatit u ndihmua për shkollimin nga dajoja i tij Alem Memet Tragjasi, pjesëmarrës në ngritjen e flamurit më 1912 dhe në luftën e Vlorës më 1920.
Shkollën fillore e kreu te Arbreshët e Italisë, në Shëmitër Korone të Kalabrisë, ndërsa fakultetin e Drejtësisë në Universitetin prestigjioz të Bolonjës.
U kthye në Atdhe dhe ushtroi me sukses profesionin avokat. U arrestua në vitin 1932, si pjesëtar i organizatës politike anti Zogiste, “Lëvizja e Vlorës”, bashkë me Hasan Dostin, Hysni Lepenicën dhe miq të tjerë dhe ishte aq aktiv, sa u dënua me vdekje. Falet prej një amnistie të nënshkruar nga Mbreti Zog.
Më 7 prill 1939, me prof.Isuf Luzajn dhe atdhetarë të tjerë, mori pjesë në demonstratat antifashiste organizuar në Vlorë, kundër pushtues të Atdheut.
Në fund të nëntorit 1942, Hysni Lepenica dhe Skënder Muço, formuan çetën e parë nacionaliste të Vlorës me emrin “Shqiponja”. Në krye të saj, ata morën pjesë në shumë luftëra kundër pushtuesve fashistë e nazistë, siç mund të përmendim betejën e parë masive antifashiste të Gjormit, luftën e Dukatit, të Qafën e Dushkut, në Vajzë, në Selenicë, në Gorisht, në Drashovicë, etj, ku bashkë me forcat nacionalçlirimtare, kombinuan disa herë aksione të përbashkëta e të suksesshme.
Skënder Muço ishte misionar dhe iniciator i bashkimit të forcave politike ndërluftuese. Ai, ka marrë pjesë në disa takime gjurmëlënëse dhe efektive në rrethin e Vlorës me të tjera forca nacionaliste si dhe me përfaqësuesit e Nacionalçlirimtares. Skënderi, për shumë kohë, ishte kreu i Ballit Kombëtar për Vlorën dhe pjesëtar i këshillit organizativ kombëtar. Në këtë pozicion u thërrit në Konferencën e Pezës dhe mori pjesë aktive në Konferencën e Mukjes dhe në takime të tjera historike.
Merita më e madhe e Skënder Muços qëndron te fakti se ai ishte koordinator i Ballit Kombëtar me Aleatët e Mëdhenj Antifashistë, sidomos direkt me misionin anglez të Anton Ruejlit dhe me misionin e Togerit amerikan Tomas.
Në Konferencën e Mukjes Skënder Muço , si përfaqësues i Vlorës dhe Ballit Kombëtar ishte një zë i fuqishëm, që dha një ndihmesë të çmuar për arritjen e marrëveshjes dhe të krijimit të Komitetit për Shpëtimin Kombëtar, në të cilin u zgjodh anëtar. Dr.Skënder Muço frymëzoi e drejtoi disa beteja të përbashkëta të forcave nacionaliste dhe nacional çlirimtare kundër pushtuesve italianë e gjermanë.
Avokat Skënder Muço, së bashku me dy bashkëluftëtarët që e shoqëronin kudo që shkonte, dr.Yzeir Ismaili dhe Zako Mezini, kapet me pabesi dhe arrestohet nga gjermanët, më 10 gusht 1944, në Urën e Izvorit, Orikum.
Ai u ekzekutua dy ditë më vonë , më 12 gusht 1944,pranë fshatit Bubullimë të Lushnjës.
Ndërkohë edhe vëllai i tij me nënë, Xhevit Mëhilli nga Dukati, i diplomuar gjithashtu në Itali ishte një nga drejtuesit dhe themeluesit e Ballit Kombëtar në Vlorë. Për aktivitetin e tij partiotik pas vitit 1944 u dënua me burg të gjatë nga komunistët.
Skënder Muço ishte i njohur si një nga njerëzit e besuar të anglo-amerikanëve dhe njeriu i ngarkuar për të organizuar mbështetjen e shqiptarëve, sidomos në zonën e Tragjasit- Dukatit e Vlorës për zbarkimin e aleatëve. Ai në atë kohë gëzonte një popullaritet të madh në zonë dhe ishte i pranueshëm nga të gjitha palët, komunistë e nacionalistë. Ishte koha kur misionet po përgatisnin kryengritjen e përgjithshme kundër gjermanëve dhe në Jug të vendit, avokat Skënder Muço ishte i përzgjedhuri i tyre për faktin se ishte i aftë politikisht, zotëronte disa gjuhë të huaja, kishte mbështetje në popull, ishte për bashkim kombëtar e luftë të përbashkët kundër gjermanëve.
Në shkurt të vitit 1944, Skënder Muço, u jep një projekt marrëveshje të shkruar, oficerëve britanikë në Shqipëri. Ai takon majorin Antoni Kuell në Dukat, ku ai kishte shtabin, dhe i kërkoi që këtë marrëveshje ta dorëzonte në komandën ushtarake të Aleatëve në Kajro. Skënder Muço kërkoi gjithashtu që të udhëtojë drejt Kajros për të finalizuar marrëveshjen. Kjo marrëveshje përmban disa pika mjaft interesante. Balli Kombëtar kërkonte nga britanikët që ata të siguronin pavarësinë e Shqipërisë pas lufte dhe në këmbim, ata ofronin gjithë mbështetjen e tyre ushtarake për të luftuar gjermanët, madje nën komandën e oficerëve britanikë.
Propozimi i Skënder Muços kishte këtë përmbajtje:
1-Pavarësinë e Shqipërisë pas luftës.
2-Marrjen e ishullit të Sazanit.
3-Pagesat e dëmeve të luftës nga italianët.
4-Përjashtimin e trupave italiane dhe greke nga operacionet në Shqipëri.
5-Ndihmë për Shqipërinë pas luftës.
Skënder Muços iu tha gojarisht nga anglezët se politika jonë është të ndihmojë këdo që do t’u rezistojë gjermanëve.
Marrëveshja u shqyrtua nga zyra politike e aleatëve në Kajro dhe iu nis për miratim edhe Ministrisë së Jashtme Britanike.
Lufta e Dytë Botërore, e përfshiu të gjithë popullin shqiptar. Ajo shërbeu si një filtër i madh social, ku klasat dhe shtresat e ndryshme të shoqërisë shqiptare u diferencuan qartë përballë luftës kundër pushtuesit nazifashist, për çlirimin dhe rivendosjen e pavarësisë së shtetit shqiptar.
Qysh në orët e në ditët e para të pushtimit, në krah të pushtuesit italian u evidentua qartë grupimi i kuislingëve dhe i kolaboracionistëve, por duhet theksuar se pjesa më e madhe e forcave balliste, që drejtoheshin nga Hysni Lepenica, Abaz Ermeni, Safet Butka, Muharem Bajraktari, Skënder Muçoetj, vazhduan luftën edhe kundër pushtuesve gjermanë.
Avokat Skënder Muço, ishte njëkohësisht antikomunist, po dhe antifashist e antinazist (deri sa ata e vranë). Ai e donte Shqipërinë e Lirë me Kosovë e Çamëri dhe me drejtim perëndimor, sipas vendimeve të proklamuara prej tij në Konferencën e Mukjes.
Janë këto arsyet që Skënder Muçon e nderojnë dhe e respektojnë në mbarë vendin dhe akoma më shumë Vlorë ,në fshatin e tij Tragjas , fshatin e dëshmorëve dhe në gjithë Labërinë. Ai, i pushkatuar nga pushtuesit Gjermanë, me të drejtë legjitime është shpallur dhe vendosur në listën e dëshmorëve të luftës për Atdhe, mbas fitores së demokracisë 1992.
Në 1994 qeveria Meksi i shpalli Dëshmorë të Atdheut të tre nacionalistët e pushkatuar nga nazistët dhe presidenti Sali Berisha e nderoi av.dr.Skënder Daut Muço , në gusht 1994 ,me titullin më të lartë “Urdhri i Flamurit kombëtar i klasit I”, me motivacionin: “Për merita të shquara në luftën për bashkimin dhe lartësimin e kombit, për unitetin kombëtar, lirinë dhe përparimin e atdheut!”
Në vitin 2024, në përkujtim të 80 vjetorit të ndarjes nga jeta dhe 80 vjetorit të çlirimit nga pushtuesit nazi-fashistë,studiuesi i njohur e i apasionuar pas figurave e ngjarjeve të shquara historike e nacionaliste ,luftëtari i dritës në demokraci ,z.Enver Memishaj –Lepenica autor i disa librave për heroin Hysni Lepenica , Luftën e Vlorës 1920 dhe organizatat e ngjarjet në Luftën antifashiste 1939-1944, ka botuar librin studimor mbi aktivitetin patriotik të Av. Dr. Skënder Muço, për të cilën Instituti i Studimeve Politike “Ismail Qemali” ka organizuar në Vlorë ( ambientet e Muzeut “Kosova”) promovimin e kësaj vepre.
Vlora, ky qytet me histori të madhe kombëtare i ka borxh të madh Heroit antifashist , nacionalistit demokrat, intelektualit properëndimor avokat dr.Skënder Muço.
Të paharruar përjetë luftëtarët e lirisë dhe demokracisë!
𝗞𝗿𝘆𝗾𝗲𝘇𝗶𝗺𝗶 𝗶 𝗽𝗼𝗲𝘁𝗶𝘁 𝗛𝗮𝘃𝘇𝗶 𝗡𝗲𝗹𝗮

𝗞𝗿𝘆𝗾𝗲𝘇𝗶𝗺𝗶 𝗶 𝗽𝗼𝗲𝘁𝗶𝘁 𝗛𝗮𝘃𝘇𝗶 𝗡𝗲𝗹𝗮

38 vite më parë, në 10 Gusht 1988, mësuesi poet, ndër të paktët shkrimtarë disidentë që ka shënuar Shqipëria e periudhës komuniste, Havzi Nela, u var në litar.
Trupi i tij u mbajt gjithë ditën i varur në qendër të qytetit të Kukësit.
Por e keqja s’kishte fund.
Trupin e tij e morën dhe e futën vertikalisht në një vrimë të krijuar nga heqja e një shtylle druri duke i privuar mundësinë për t’u shtrirë si të gjithë të vdekurit.
Qëndroi në atë mënyrë për pesë vite e dhjetë ditë, deri më 20 gusht 1993.
38 vjet pas varjes në litar të poetit të fundit antikomunist në Evropë, të poetit shpirtlirë të “brezit të humbur” të periudhës së zezë komuniste shqiptare; poetit, që asnjëherë nuk iu nënshtrua regjimit komunist, dhe e luftoi me të gjitha mënyrat që kishte mundësi, ende debatojmë për krimet e komunizmit dhe autorët e tyre.
38 vite më pas, Shqipëria postkomuniste ende vazhdon të vuajë nga bijtë e etërve komunistë, ndoshta më të sofistikuar, por po aq të ligj, antinjerëzorë, antishqiptarë e vrasës sa etërit e tyre, të cilët dënuan, firmosën e varën Havzi Nelën!
***
Në librin “Kryqëzimi i Havzi Nelës” me autor Petrit Palushin, i cili na sjell një portret të thellë dhe të pasur të poetit disident, i cili e pagoi me jetën pas qëndrimit të tij të pathyeshëm kundër diktaturës komuniste. Havzi Nela, mësues dhe poet, u bë një simbol i lirisë dhe i shpirtit të patrembur, duke e shprehur luftën e tij për mendimin dhe shprehjen e lirë përmes poezisë. Ekzekutimi i tij mizor më 10 gusht 1988, vetëm tri vjet para rënies së regjimit komunist në Shqipëri, ishte një moment tragjik, por edhe një moment i fuqishëm dëshmie për të ardhmen.
Palushi nuk e ka sjellë këtë libër si një thjesht biografi të poetit, por si një pasqyrë të një periudhe të errët të historisë shqiptare, ku poezia dhe arti u bënë mjet i disidencës. Ai thekson se poeti Havzi Nela nuk kërkonte të ishte hero, por ai thjesht donte të ishte vetvetja, një individ që e shprehu betejën e tij me një regjimin të dhunshëm përmes vargjeve dhe qëndrimit të tij të pathyeshëm.
Nëpërmjet vargut të tij, poeti arriti të kalonte përtej kufijve të vdekjes fizike. Vargjet e Havzi Nelës mbijetuan përmes kohës dhe u bënë një dëshmi për dhunën dhe terrorin që pësoi Shqipëria nën regjimin komunist. “Sheshi ku e varën… mori pamjen e një Shqipërie në miniaturë,” shkruan Palushi, duke nënvijëzuar se ngjarja tragjike e varjes së poetit përfshiu të gjithë popullin shqiptar, duke u shndërruar në një akt terrori, por edhe në një kujtesë të pashlyeshme të përpjekjes për të luftuar dhe për të ruajtur lirinë.
Një tjetër autor, Gezim Hajdari, ofron një vështrim tjetër të tragjedisë së Havzi Nelës, duke e quajtur poetin “viktimën e pafajshme të vitit 1988”. Ai tregon se terrori i kuq, pas dekadash burgimesh dhe internimesh, nuk pati asnjë ngopje dhe vazhdoi të shkatërronte jetët e atyre që ishin të guximshëm të thonin të vërtetën. Pas daljes nga burgu, Nela nuk reshtoi së luftuari për lirinë e fjalës, për të cilën ai pagoi me jetën. Ekzekutimi i tij nuk ishte thjesht një akt i dhunës, por një mesazh për gjithë ata që mendonin se mund të guxonin të ngrinin zërin kundër regjimit.
Në librin e Palushit, biografia e Havzi Nelës nuk është e thjeshtë. Ajo është një histori që, përtej datave dhe ngjarjeve, na flet për luftën e përditshme të një njeriu për të mbajtur lart idealet e lirisë dhe për të shprehur, me guxim dhe pasion, mendimet dhe ndjenjat e tij. Nderi i Kombit , Nela u bë një figurë që e kundërshtoi regjimin dhe shprehu atë që shumë të tjerë ishin të frikësuar ta thonin.
Poezia e Havzi Nelës e ka tejkaluar vdekjen e tij fizike dhe ka mbetur një testament i fuqishëm për brezat e ardhshëm, një mesazh për ndjekësit e ideve të lirisë dhe drejtësisë. Vargjet e tij janë një thirrje që na kujton se edhe në kushtet më të errëta, forca e shpirtit dhe besimi në vlerat e lirisë janë më të forta se çdo tirani.
𝟱𝟬 𝘃𝗷𝗲𝘁𝗼𝗿𝗶 𝗶 𝗴𝗷𝘆𝗾𝗶𝘁 𝗾𝗲 𝗱𝗲𝗻𝗼𝗶 𝗮𝗷𝗸𝗲𝗻 𝗲 𝗶𝗻𝘁𝗲𝗹𝗶𝗴𝗷𝗲𝗻𝗰𝗲𝘀 𝘀𝗲 𝗻𝗮𝗳𝘁𝗲𝘀 𝘀𝗵𝗾𝗶𝗽𝘁𝗮𝗿𝗲

𝟱𝟬 𝘃𝗷𝗲𝘁𝗼𝗿𝗶 𝗶 𝗴𝗷𝘆𝗾𝗶𝘁 𝗾𝗲 𝗱𝗲𝗻𝗼𝗶 𝗮𝗷𝗸𝗲𝗻 𝗲 𝗶𝗻𝘁𝗲𝗹𝗶𝗴𝗷𝗲𝗻𝗰𝗲𝘀 𝘀𝗲 𝗻𝗮𝗳𝘁𝗲𝘀 𝘀𝗵𝗾𝗶𝗽𝘁𝗮𝗿𝗲

𝑁𝑗𝑒 𝑓𝑒𝑚𝑖𝑗𝑒 𝑞𝑒 𝑓𝑙𝑒 𝑟𝑟𝑖𝑡𝑒𝑡, 𝑝𝑜𝑟 𝑛𝑗𝑒 𝑘𝑜𝑚𝑏 𝑞𝑒 𝑓𝑙𝑒 𝑣𝑑𝑒𝑠!
𝐼𝑠𝑚𝑎𝑖𝑙 𝑄𝑒𝑚𝑎𝑙 𝑉𝑙𝑜𝑟𝑎
Sivjet është 106 vjetori i Luftës së Vlorës, një ngjarje historike me rëndësi të jashtëzakonshme kombëtare, por edhe vendimtare për ekzistencën e shtetit shqiptar dhe mbrojtjen e identitetit tonë. Lufta e Vlorës ishte një ngjarje ku shqiptarët u ngritën në këmbë kundër pushtuesit të huaj, të bazuar vetëm në forcat e tyre, pa u ndihmuar ushtarakisht nga askush.
Lufta zgjati tre muaj dhe ishte një lëvizje e madhe për të mbrojtur qytetin e Vlorës nga copëtimi total që do i bënin pushtuesit italianë.
Në mënyrë të përmbledhur më poshtë është kronologjia e Luftës së Vlorës:
> 21 janar 1920: Kongresi i Lushnjës, kongres, në të cilin u vendos sovraniteti i shtetit shqiptar.
> Në 10 mars 1920 përfaqësuesit e Vlorës, të entusiazmuar nga vendimet e Kongresit të Lushnjes, formuan Komitetin “Mbrojtjes k1@12” dhe vendosën që çështja e Vlorës të zgjidhej me armë.
> Pushtuesi italian në 9 maj bëri arrestime midis organizatorëve të rezistencës dhe në 16 maj shpalli gjendjen e jashtëzakonshme në Vlorë.
> Pushtuesi më 18 maj 1920 burgos patriotët Jani Minga, Muço Sharra, Dom Mark Vasa, etj.
> Në 18 maj në Mesaplik zhvillohet një mbledhje e madhe, ku vendoset të luftojnë me Italinë.
> Pas 3 – 4 ditëve mbahet një tjetër mbledhje në Dërras të Beunit, ku morën pjesë krahina e Mesaplikut dhe e Kudhësit. Edhe këtu u kërkua të luftohej me pushtuesin.
> Komiteti i “Mbrojtjes Kombëtare” i bëri thirrje parësisë së Vlorës të mblidheshin në një kuvend në Barçallla të Dukatit në 29 maj 1920.
> Kuvendi i Barçallasë vendosi një zëri fillimin e luftës deri në shuarje të njerës palë. Për drejtimin e luftës kuvendi zgjodhi një këshill kombëtar prej 30 vetash nga i cili doli Komiteti i “Mbrojtjes Kombëtare” prej 12 vetash: Osmën Haxhiu- kryetar dhe anëtarë: Sali Bedini, Hamit Selmani, Duro Shaska, Hazbi Cano, Beqir Sulo, Ali Beqiri, Alem Mehmeti, Hysni Shehu, Qazim Kokoshi, Murat Miftari dhe Myqerem Hamzaraj.
> Për drejtimin e luftës u emërua edhe Shtabi i Luftës dhe Komandanti i Përgjithshëm i Luftës u emërua major Ahmet Lepenica, i cili në qershor kalon nënkomandant i përgjithshëm, pas emërimit të Qazim Koculit Komandant i Përgjithshëm.
> Më 3 qershor 1920 nga Beuni, Komiteti “Mbrojtjes Kombëtare”, i drejtoi komandës së trupave pushtuese në Vlorë një ultimatum ku kërkonin tërheqjen e trupave italiane deri në 4 qershor, të cilin e përcolli te komanda italiane Mehmet Selim Mallkeqi.
> Pasi nuk erdhi asnjë përgjigje, mbrëmjen e 4 qershorit forcat shqiptare sulmuan dhe çarmatosën të gjitha postat e karabinerisë dhe karabinerët i mbajtën rob.
> Më 5 qershor 1920 sulmohen njëkohësisht të gjitha garnizonet italiane jashtë Vlorës, të cilat u shpartalluan plotësisht. Italianët lanë 700 të vrarë dhe 1500 robër.
> Më 9 qershor 1920 Komiteti “Mbrojtjes Kombëtare” i dërgon komandës italiane një promemorie të dytë ku kërkohej largimi i pushtuesve.
> Komanda italiane nuk iu përgjigj promemories, prandaj Komiteti dhe Shtabi i Luftës vendosi të sulmojë Vlorën më 11 qershor.
> Komiteti i “Mbrojtjes Kombëtare”, pas malit Barçalla në Dukat, malit të Beunit në Vajzë, në fazën e dytë të luftimeve, rreth datës 15 qershor e vendosi selinë e tij në Drashovicë. Drashovica shpallet prefekturë dhe Vlora nënprefekturë që varej nga Drashovica. Prefekt emërohet Qazim Kokoshi. Neki Xheneti u emërua kryetar i Gjykatës. Avdul Kuçi, emërohet Prokuror i Përgjithshëm.
> Në 22 korrik 1920 forcat shqiptare sulmojnë për herë të dytë Vlorën.
> Sulmi i forcave shqiptare që shpërtheu i furishëm më 22 – 23 korrik 1920 e detyroi ushtrinë italiane të kapitullonte.
> Më 17 gusht 1920 repartet e xhandarmërisë shqiptare hynë në Vlorë dhe morën në dorëzim administratën.
> Më 2 shtator 1920 u liruan nga ishulli i Sazanit 1760 vlonjatë të internuar. Në këmbim të tyre u liruan edhe robërit italianë (rreth 1400 ushtarë dhe oficerë që mbaheshin në fshatin Vajzë e Tepelenë.)
> Më 3 shtator u festua me madhështi fitorja e Luftës së Vlorës. Vlonjatët e festuan gjithmonë me po atë rëndësi që i jepej edhe 28 nëntorit 1912 dhe kishin te drejtë.
3 shtatori 1920 është rishpallja e Pavarësisë Kombëtare të përmbysur nga Lufta e Parë Botërore.
> Flamuri i fitores u vendos të ngrihet po atë ditë, mbi varrin e Ismail Qemalit, në Kaninë, nga një mysliman nga Jugu, major Ahmet Lepenica dhe një katolik nga Veriu At Shtjefën Gjeçovi. Sa të mençur e largpamës patën qenë ata burra.
Lavdi dëshmorëve, heronjve dhe kapedanëve të Luftës së Vlorës 1920!
𝐊𝐚𝐥𝐞𝐧𝐝𝐚𝐫𝐢 𝐢 𝐋𝐮𝐟𝐭𝐞𝐬 𝐬𝐞 𝐕𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬 𝟓 𝐪𝐞𝐫𝐬𝐡𝐨𝐫 𝟏𝟗𝟐𝟎 – 𝟑 𝐬𝐡𝐭𝐚𝐭𝐨𝐫 𝟏𝟗𝟐𝟎

𝐊𝐚𝐥𝐞𝐧𝐝𝐚𝐫𝐢 𝐢 𝐋𝐮𝐟𝐭𝐞𝐬 𝐬𝐞 𝐕𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬 𝟓 𝐪𝐞𝐫𝐬𝐡𝐨𝐫 𝟏𝟗𝟐𝟎 – 𝟑 𝐬𝐡𝐭𝐚𝐭𝐨𝐫 𝟏𝟗𝟐𝟎

𝑁𝑗𝑒 𝑓𝑒𝑚𝑖𝑗𝑒 𝑞𝑒 𝑓𝑙𝑒 𝑟𝑟𝑖𝑡𝑒𝑡, 𝑝𝑜𝑟 𝑛𝑗𝑒 𝑘𝑜𝑚𝑏 𝑞𝑒 𝑓𝑙𝑒 𝑣𝑑𝑒𝑠!
𝐼𝑠𝑚𝑎𝑖𝑙 𝑄𝑒𝑚𝑎𝑙 𝑉𝑙𝑜𝑟𝑎
Sivjet është 106 vjetori i Luftës së Vlorës, një ngjarje historike me rëndësi të jashtëzakonshme kombëtare, por edhe vendimtare për ekzistencën e shtetit shqiptar dhe mbrojtjen e identitetit tonë. Lufta e Vlorës ishte një ngjarje ku shqiptarët u ngritën në këmbë kundër pushtuesit të huaj, të bazuar vetëm në forcat e tyre, pa u ndihmuar ushtarakisht nga askush.
Lufta zgjati tre muaj dhe ishte një lëvizje e madhe për të mbrojtur qytetin e Vlorës nga copëtimi total që do i bënin pushtuesit italianë.
Në mënyrë të përmbledhur më poshtë është kronologjia e Luftës së Vlorës:
> 21 janar 1920: Kongresi i Lushnjës, kongres, në të cilin u vendos sovraniteti i shtetit shqiptar.
> Në 10 mars 1920 përfaqësuesit e Vlorës, të entusiazmuar nga vendimet e Kongresit të Lushnjes, formuan Komitetin “Mbrojtjes k1@12” dhe vendosën që çështja e Vlorës të zgjidhej me armë.
> Pushtuesi italian në 9 maj bëri arrestime midis organizatorëve të rezistencës dhe në 16 maj shpalli gjendjen e jashtëzakonshme në Vlorë.
> Pushtuesi më 18 maj 1920 burgos patriotët Jani Minga, Muço Sharra, Dom Mark Vasa, etj.
> Në 18 maj në Mesaplik zhvillohet një mbledhje e madhe, ku vendoset të luftojnë me Italinë.
> Pas 3 – 4 ditëve mbahet një tjetër mbledhje në Dërras të Beunit, ku morën pjesë krahina e Mesaplikut dhe e Kudhësit. Edhe këtu u kërkua të luftohej me pushtuesin.
> Komiteti i “Mbrojtjes Kombëtare” i bëri thirrje parësisë së Vlorës të mblidheshin në një kuvend në Barçallla të Dukatit në 29 maj 1920.
> Kuvendi i Barçallasë vendosi një zëri fillimin e luftës deri në shuarje të njerës palë. Për drejtimin e luftës kuvendi zgjodhi një këshill kombëtar prej 30 vetash nga i cili doli Komiteti i “Mbrojtjes Kombëtare” prej 12 vetash: Osmën Haxhiu- kryetar dhe anëtarë: Sali Bedini, Hamit Selmani, Duro Shaska, Hazbi Cano, Beqir Sulo, Ali Beqiri, Alem Mehmeti, Hysni Shehu, Qazim Kokoshi, Murat Miftari dhe Myqerem Hamzaraj.
> Për drejtimin e luftës u emërua edhe Shtabi i Luftës dhe Komandanti i Përgjithshëm i Luftës u emërua major Ahmet Lepenica, i cili në qershor kalon nënkomandant i përgjithshëm, pas emërimit të Qazim Koculit Komandant i Përgjithshëm.
> Më 3 qershor 1920 nga Beuni, Komiteti “Mbrojtjes Kombëtare”, i drejtoi komandës së trupave pushtuese në Vlorë një ultimatum ku kërkonin tërheqjen e trupave italiane deri në 4 qershor, të cilin e përcolli te komanda italiane Mehmet Selim Mallkeqi.
> Pasi nuk erdhi asnjë përgjigje, mbrëmjen e 4 qershorit forcat shqiptare sulmuan dhe çarmatosën të gjitha postat e karabinerisë dhe karabinerët i mbajtën rob.
> Më 5 qershor 1920 sulmohen njëkohësisht të gjitha garnizonet italiane jashtë Vlorës, të cilat u shpartalluan plotësisht. Italianët lanë 700 të vrarë dhe 1500 robër.
> Më 9 qershor 1920 Komiteti “Mbrojtjes Kombëtare” i dërgon komandës italiane një promemorie të dytë ku kërkohej largimi i pushtuesve.
> Komanda italiane nuk iu përgjigj promemories, prandaj Komiteti dhe Shtabi i Luftës vendosi të sulmojë Vlorën më 11 qershor.
> Komiteti i “Mbrojtjes Kombëtare”, pas malit Barçalla në Dukat, malit të Beunit në Vajzë, në fazën e dytë të luftimeve, rreth datës 15 qershor e vendosi selinë e tij në Drashovicë. Drashovica shpallet prefekturë dhe Vlora nënprefekturë që varej nga Drashovica. Prefekt emërohet Qazim Kokoshi. Neki Xheneti u emërua kryetar i Gjykatës. Avdul Kuçi, emërohet Prokuror i Përgjithshëm.
> Në 22 korrik 1920 forcat shqiptare sulmojnë për herë të dytë Vlorën.
> Sulmi i forcave shqiptare që shpërtheu i furishëm më 22 – 23 korrik 1920 e detyroi ushtrinë italiane të kapitullonte.
> Më 17 gusht 1920 repartet e xhandarmërisë shqiptare hynë në Vlorë dhe morën në dorëzim administratën.
> Më 2 shtator 1920 u liruan nga ishulli i Sazanit 1760 vlonjatë të internuar. Në këmbim të tyre u liruan edhe robërit italianë (rreth 1400 ushtarë dhe oficerë që mbaheshin në fshatin Vajzë e Tepelenë.)
> Më 3 shtator u festua me madhështi fitorja e Luftës së Vlorës. Vlonjatët e festuan gjithmonë me po atë rëndësi që i jepej edhe 28 nëntorit 1912 dhe kishin te drejtë.
3 shtatori 1920 është rishpallja e Pavarësisë Kombëtare të përmbysur nga Lufta e Parë Botërore.
> Flamuri i fitores u vendos të ngrihet po atë ditë, mbi varrin e Ismail Qemalit, në Kaninë, nga një mysliman nga Jugu, major Ahmet Lepenica dhe një katolik nga Veriu At Shtjefën Gjeçovi. Sa të mençur e largpamës patën qenë ata burra.
Lavdi dëshmorëve, heronjve dhe kapedanëve të Luftës së Vlorës 1920!
10 qershori i shumëfishtë në historinë kombëtare !

10 qershori i shumëfishtë në historinë kombëtare !

10 qershori është datë e shumëfishtë për historinë kombëtare, për çështjen kombëtare. Në këtë ditë janë manifestuar disa nga ngjarjet më të mëdha historike, në momente vendimtare dhe historike, të cilat janë shenjuar në kujtesën e kombit shqiptar dhe për të cilat duhet të jemi krenar:
I) Më 10 qershor 1878 në Prizren, Kosovë, u krijua Lidhja Shqiptare e Prizrenit.
II) Më 10 qershor 1998 u krijua Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, dhe prej asaj date Lufta Çlirimtare e Kosovës , nën një Komandë të vetme,u shndërrua në Kryengritje Popullore, duke i dhënë një ridimensionim përpjekjeve të popullit të Kosovës në luftën për Pavarësi.
III)Më 10 qershor 1999 Serbia pranoi kapitullimin para Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës me nënshkrimin e Marrëveshjes së Kumanovës, duke e shndërruar 10 qershorin e vitit 1999 si ditën e çlirimit të Kosovës nga pushtimi shekullor serb.
IV)Më 10 qershor 2007, Presidenti i Shteteve të Bashkuara të Amerikës G. W. Bush, deklaroi nga Tirana, krah Prof.Dr.Sali Berishës, njohjen e Pavarësisë së Kosovës dhe futjen e Shqipërisë në NATO.
10 qershori na kërkon të mos harrojmë historinë tonë kombëtare, Lidhjen Shqiptare të Prizrenit, luftën e UÇK-së, ashtu si dhe të jemi gjithmonë mirënjohës për mbështetjen e SHBA-ve dhe Presidentëve Klinton e Bush për njohjen e Pavarësisë së Kosovës dhe futjen e Shqipërisë në NATO.
Sot, 10 qershor 2026, qytetarët do të realizojnë protestën më të madhe qytetare kundër keqqeverisjes dhe korrupsionit të sektit Rama. Kjo ditë, 10 qershor 2026, do të jetë një nga përkujtimet më të bukura të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, me qytetarë shqiptarë të bashkuar nga të gjitha trevat shqiptare, ne protestën e tyre të 11- të. Ky 148 vjetor i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, i gjen shqiptarët përsëri të bashkuar kundër një të keqe të madhe, kundër një kleptokrati, kundër një antishqiptari, kundër sektit Rama.
70 vite më parë, më 28 maj, lindi një nga heronjtë më të shquar të historisë sonë kombëtare, Heroi i Kosovës ,nderi i Kombit shqiptar, komandanti legjendar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Fehmi Lladrovci.

70 vite më parë, më 28 maj, lindi një nga heronjtë më të shquar të historisë sonë kombëtare, Heroi i Kosovës ,nderi i Kombit shqiptar, komandanti legjendar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Fehmi Lladrovci.

Sot, kujtojmë me nderim e krenari jo vetëm një luftëtar të madh të lirisë, por një figurë të rrallë njerëzore e kombëtare, një burrë të fjalës, të besës, të sakrificës dhe të idealit të shenjtë për çlirimin dhe dinjitetin e Kosovës.
Fehmi Lladrovci ishte ndër ata njerëz që historia i lind rrallë. Ai nuk jetoi për lavdi personale, por për lirinë e popullit të tij. Nuk luftoi për pushtet, por për dinjitetin kombëtar. Nuk e deshi jetën më shumë se atdheun. Përkundrazi, ai ishte i gatshëm ta jepte jetën në çdo çast për Kosovën e lirë.
Si komandant i Brigadës 114 të UÇK-së, brigadë që më pas mori emrin e tij, Fehmiu u bë simbol i rezistencës, i organizimit dhe i luftës së drejtë çlirimtare. Ai ishte një nga komandantët më të respektuar të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, jo vetëm për trimërinë e tij, por edhe për urtësinë, largpamësinë dhe humanizmin që e karakterizonte.
Në kohën kur propaganda serbe përpiqej ta paraqiste UÇK-në si organizatë terroriste, Fehmi Lladrovci iu përgjigj botës me argumente, me qetësi dhe me dinjitet. Në intervistën e tij për BBC World në maj të vitit 1998, ai shprehu filozofinë politike dhe morale të luftës së UÇK-së. Kur gazetari anglez i tha:
“Për serbët ju jeni terroristë”,
Fehmiu iu përgjigj: “Le të argumentojnë serbët vetëm një akt të terrorizmit të ushtruar nga Ushtria Çlirimtare e Kosovës. Ndërsa ne mund t’i numërojmë mijëra raste të terrorit të bërë nga falangat serbe mbi popullatën e pambrojtur shqiptare. Armët nuk i kemi marrë në dorë për të luftuar kundër popullatës serbe që jeton në Kosovë. I morëm kundër regjimit serb dhe kundër forcave policore dhe ushtarake serbe që janë në Kosovë.”
Këto fjalë mbeten edhe sot dëshmi e pastërtisë së luftës së UÇK-së dhe e vizionit politik e njerëzor të heronjve të saj.
Një ditë para rënies heroike, Fehmi Lladrovci u tha bashkëluftëtarëve të tij:
“Ku ka ditë më të mirë se sot për të vdekur për atdhe. Mos u frikësoni, kush e ka dekën ka për të rënë në altarin e Lirisë. Kemi për të bërë luftë që do të futet në analet e historisë.” Më 22 shtator 1998, në një betejë të pabarabartë kundër forcave serbe, ranë heroikisht komandanti Fehmi Lladrovci dhe bashkëshortja e tij, luftëtarja e lirisë, Xhevë Krasniqi-Lladrovci. Ata nuk u ndanë as në jetë dhe as në luftë. Jetuan bashkë për idealin e lirisë dhe ranë bashkë për të njëjtin ideal, duke hyrë përgjithmonë në panteonin e pavdekësisë së kombit shqiptar.
Fehmiu dhe Xheva mbeten ndër figurat më emblematike të epopesë së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ata ishin zëri i qëndresës, fytyra e sakrificës dhe simboli i dashurisë së pakushtëzuar për atdheun.
Studiuesi, drejtuesi dhe veprimtari i çështjes kombëtare, z.Bedri Islami, në librin “Përjetësia e dyfishtë: Fehmiu dhe Xheva, një jetë e jashtëzakonshme”, i përshkruan ata si njerëz që depërtuan deri në thellësinë e dhimbjes së Kosovës dhe u bënë pjesë e saj përjetësisht.
“Ai dhe Xheva, si pak kush tjetër, depërtuan deri thellë në dhimbjen e Kosovës derisa, përkohësisht, u bënë pjesë e dhimbjes së saj, e më pas, përjetësisht, pjesë e heqjes së saj.
Fisnikëria e shpirtit të Fehmiut dhe të Xhevës i çoi në rrugën e vështirë të sakrificës për popullin e tyre. Kushdo që i njihte apo largohej nga një takim me Fehmiun, ndihej më i fortë, më i qëndrueshëm dhe më i bindur në drejtësinë e kauzës kombëtare. Fehmiu ishte njeriu i fjalës së dhënë. I luftës dhe i qëndresës. I besës dhe i sakrificës. Ai jetoi, luftoi dhe ra heroikisht ashtu si kishte folur.”
Sot, monumenti madhështor i çiftit heroik Fehmi dhe Xhevë Lladrovci në Drenas qëndron si simbol krenarie për kombin shqiptar dhe si dëshmi e përjetshme e sakrificës së tyre sublime për lirinë e Kosovës.
Në këtë 70-vjetor të lindjes së Heroit Fehmi Lladrovci, përulemi me respekt para jetës dhe veprës së tij. Kujtimi për të nuk do të shuhet kurrë, sepse njerëz të tillë nuk i përkasin vetëm kohës së tyre ata i përkasin përjetësisë së kombit.
Lavdi e përjetshme Heroit Fehmi Lladrovci!
𝟱𝟯 𝘃𝗶𝘁𝗲 𝗻𝗴𝗮 𝗸𝗿𝘆𝗲𝗻𝗴𝗿𝗶𝘁𝗷𝗮 𝗮𝗻𝘁𝗶𝗸𝗼𝗺𝘂𝗻𝗶𝘀𝘁𝗲 𝗲 𝗦𝗽𝗮𝗰𝗶𝘁 𝗱𝗵𝗲 𝟰𝟮 𝘃𝗶𝘁𝗲 𝗻𝗴𝗮 𝗸𝗿𝘆𝗲𝗻𝗴𝗿𝗶𝘁𝗷𝗮 𝗮𝗻𝘁𝗶𝗸𝗼𝗺𝘂𝗻𝗶𝘀𝘁𝗲 𝗻𝗲 𝗤𝗮𝗳 𝗕𝗮𝗿𝗶

𝟱𝟯 𝘃𝗶𝘁𝗲 𝗻𝗴𝗮 𝗸𝗿𝘆𝗲𝗻𝗴𝗿𝗶𝘁𝗷𝗮 𝗮𝗻𝘁𝗶𝗸𝗼𝗺𝘂𝗻𝗶𝘀𝘁𝗲 𝗲 𝗦𝗽𝗮𝗰𝗶𝘁 𝗱𝗵𝗲 𝟰𝟮 𝘃𝗶𝘁𝗲 𝗻𝗴𝗮 𝗸𝗿𝘆𝗲𝗻𝗴𝗿𝗶𝘁𝗷𝗮 𝗮𝗻𝘁𝗶𝗸𝗼𝗺𝘂𝗻𝗶𝘀𝘁𝗲 𝗻𝗲 𝗤𝗮𝗳 𝗕𝗮𝗿𝗶

𝑵𝒆𝒔𝒆 𝒏𝒖𝒌 𝒎𝒖𝒏𝒅𝒂 𝒃𝒓𝒆𝒏𝒈𝒆𝒔 𝒕’𝒊 𝒃𝒆𝒋 𝒃𝒂𝒍𝒍𝒆,
𝒛𝒋𝒂𝒓𝒓 𝒑𝒆𝒓𝒔𝒆𝒓𝒊 𝒖𝒏𝒆 𝒌𝒂𝒎 𝒏𝒆 𝒔𝒉𝒑𝒊𝒓𝒕 𝒕𝒆 𝒅𝒋𝒆𝒈𝒖𝒓,
𝑵𝒆𝒔𝒆 𝒎’𝒊 𝒗𝒅𝒆𝒌𝒖𝒓 𝒋𝒂𝒎 𝒔𝒆 𝒄𝒅𝒐 𝒊 𝒈𝒋𝒂𝒍𝒍𝒆,
𝑴𝒊𝒓𝒆 𝒑𝒓𝒂, 𝒎’𝒊 𝒈𝒋𝒂𝒍𝒍𝒆 𝒋𝒂𝒎 𝒔𝒆 𝒄𝒅𝒐 𝒊 𝒗𝒅𝒆𝒌𝒖𝒓…
𝑽𝒊𝒍𝒔𝒐𝒏 𝑩𝒍𝒍𝒐𝒔𝒉𝒎𝒊, 1 𝒔𝒉𝒕𝒂𝒕𝒐𝒓 1972
53 vite më parë, në pranverën e largët të vitit 1973, më 21 – 22 majit të burgosurit politikë në burgun famëkeq të Spaçit, sfiduan diktaturën edhe në segmentin më të hekurt të saj.
Të lodhur nga puna e rëndë, ushqimi i pakët, dhuna fizike dhe nëpërkëmbja e dinjitetit, shpërthyen në një revoltë masive e cila zgjati tre ditë.
Tre ditë lirie e drite në errësirën e regjimit më të egër komunist në Europë.
Kryengritja e Spaçit përbën një pikë kulmore në historinë e qëndresës antikomuniste, por edhe të lëvizjes për liri e demokraci.
Të burgosurit, në burgun e braktisur nga policët dhe rojet, brohorisnin kundër diktaturës komuniste, kundër ideologjisë marksiste dhe pro demokracisë.
Parullat e hedhura gjatë revoltës ishin: “Ja vdekje ja liri”, “Ju jeni katila”, “Rroftë Shqipëria e Lirë”, “Ju jeni katila dhe keni lyer duart me gjakun tonë”, “Populli është me ne dhe kundër jush”, “Mos u gënjeni se kurrë në botë nuk do të fitojë komunizmi”, “Poshtë komunistët”, “Rroftë Europa e lirë”, etj.
Në atë kryengritje, për herë të parë u artikulua shprehja “E duam Shqipërinë si gjithë Europa!”, shprehje, e cila ishte lejtmotivi i Lëvizjes Studentore Shqiptare në Dhjetor ’90!
Një prej gjesteve më simbolike dhe më domethënës, që shënoi kulmin e revoltës, ishte ngritja e flamurit kombëtar pa yllin komunist, mbi tarracën e njërës prej fjetoreve. Flamuri u improvizua me mjete rrethanore nga të burgosurit.
Revolta e 21 Majit 1973 u shtyp me egërsi nga regjimi, duke përdorur trupa dhe mjete ushtarake.
Për këtë ngjarje janë dënuar me procese speciale në Tiranë, disa grupe, duke u ndarë në grupet e revoltës përgjithësisht dhe ai i flamurit veçanërisht.
U zhvilluan gjithsej 5 procese penale. Dolën në gjyq 66 të dënuar. Nxitësit, organizatorët dhe pjesëmarrësit më aktivë u ndëshkuan me rritje të dënimit, ndërsa katër prej tyre u dënuan me pushkatim.
Katër martirët e revoltës së Spaçit e 3 ditëve të LIRISË ishin: Hajro Pashaj, Dervish Bejko, Pal Zefi dhe Skënder Daja, eshtrat e të cilëve ende nuk janë gjetur as sot, por që me aktin e tyre dëshmuan se regjimi edhe pse i egër rrëzohej, se diktatira nuk e nënshtronte dot shpirtin e lirë të shqiptarit, se për lirinë ia vlen të sakrifikosh.
Pal Zefi, Skënder Daja, Hajro Pashaj dhe Dervish Bejko, 4 martirët e Revoltës së Spaçit, dhe dhjetëra të burgosur të tjerë politikë treguan se edhe në momentet më të zeza, edhe të vetëm, me guxim dhe trimëri mundet të rrëzonin dhe rrëzuan regjimin komunist për 3 ditë lirie dhe se për lirinë ia vlen të sakrifikosh.
U ekzekutuan, dhe eshtrat e tyre nuk gjenden as sot, por akti i tyre është dhe do mbetet i gjallë për të sotmen dhe të ardhmen!
21 Maji është dhe duhet të jetë dita e qëndrestarëve, dita e disidentëve të vërtetë antikomunistë shqiptarë. Dhe 21 maji duhet të vendoset me ligj si dita e përkujtimit publik, krahas 5 majit-Ditës së Dëshmorëve, 4 dhjetorit-Ditës së Forcave të Aramatosura dhe 8 dhjetorit – Ditës së Rinisë.
21 maji i vitit 1973 i parapriu revoltës së Qafë Barit në 22 maj 1984, kur përsëri disidentët, antikomunistët e vërtetë sfiduan dhëmb për dhëmb regjimin komunist, pavarësisht pasojave.
Ndaj vendosja me ligj e një dite të tillë, si Ditë e Përkujtimit Kombëtar, (Dita për qëndrestarët e vërtetë antikomunistë në vitet 1944- 1990), duhet të jetë Monumenti më i përkryer i NJERIUT dhe i triumfit të lirisë e shpirtit të lirë mbi tiraninë.
Përkujtimi i asaj dite, i atij akti, i katër martirëve të revoltës së Spaçit, i revoltës së Qafë Barit, është nderim jo vetëm i qëndresës së tyre ndaj diktaturës, por dhe respekt ndaj të gjithë antikomunistëve të vërtetë.
21 Maji 1973 është shenjuar në kujtesën shqiptare si dita e heronjve, dita e qëndresës antikomuniste, këtë ditë mund ta quajmë pa frikë edhe ditë e krenarisë kombëtare, ditë e lirisë…!
Pas rezistencës së viteve 1944-1946, protesta e Spaçit e 21 Majit 1973 është momenti dhe monumenti më sublim i qëndresës dhe i vetëflijimit në emër të një besimi, tê një besimi antikomunist.
Përgjigjja e regjimit ishte shume e egër, menjëherë u arrestuan 12 anëtarët e grupit të parë nga të cilët heronjtë:
Skënder Daja, Dervish Bejko, Pal Zefi dhe Hajri Pashaj u dënuan me vdekje, ndërsa Dashnor Kazazi, Syrja Lame, Paulin Vata, Jorgo Papa, Luan Burimi, Sami Dangëlliu, Luan Koka dhe Hodo Sokoli u ridënuan me nga 25 vjet burgim.
Me nga 25 vjet u ridënuan edhe anëtarët e grupit të dytë Bedri Çoku, Mersin Vlashi, Murat Marta, Neim Pashaj, Feti Kumanaku, Ndrec Çoku, Hasan Ibro, Elez Hoxha, Neim Uka, Zef Ashta, Jonuz Norja, Tomorr Allajbej, Pal Marku, Haxhi Bena, Qemal Demiraj, Shuaip Ibrahimi, Muho Curri, Mërkur Babameto, Gramos Spahiu dhe Dervish Sulo.
Ridënimet të rënda nga 11 vjet deri në 20 vjet morën edhe:
Fadil Dushku, Demir Pojani, Gëzim Medolli, Çaush Çoku, Lenin Prifti, Muharrem Dyli, Petro Popaj, Sulo Veshi, Muharrem Isufi, Stefan Kola Spiro Nasho, etj.
66 heronjtë që u riburgosën dhe qindra të dënuar të tjerë që mbështetën revoltën ngritën për 3 ditë flamurin pa yllin komunist të dizenjuar nga i burgosuri Mersin Vlashi.
Ditët e Kryengritjes së Spaçit përshkruhen në detaje në librin e heroit të burgjeve antikomuniste Bedri Blloshmi (Revolta e Spaçit, 21-23 Maj 1973).
11 vjet më vonë më 22 Maj 1984 kjo kryengritje u përsërit në Qafë Bari.
Kryengritja e Qafë Barit me 22.05.1984 u drejtua nga :
Sokol Sokoli, Tom Ndoja, Sokol Progri, Haxhi Baxhinovski, Lush Bushgjoka,Vllasi Koci, Kosta Gjordeni, Bajram Vuthi, Martin Leka, Lazer Shkembi,Hysen Tabaku, Ndue Pisha.
U sugjeroj veçanërisht të rinjve të lexojnë librat e Bedri Blloshmit “Revolta e Spaçit”dhe “Revolta e Qafë Barit – Terrori Komunist 1943 – 1990”.
Historia duhet të kujtohet që të mos përsëritet.
Të paharruar heronjtë antikomunistë!
V.O Pëmes këtij postimi modest përcjell respektin dhe nderimin për demokratin vlonjat Adrian Spahiu ( Spahillari) , babai i të cili Nesim Rexhep Spahiu vuajti 31 vite në burgjet e komunizmit , kryesisht në Spaç (vitet 1955-1965 ; ‘71-‘78 ; denimi i trete 1979 -1991) dhe ishte një nga pjesëmarrësit aktiv të Revoltës së Spaçit.
𝗚𝗷𝗼𝗻 𝗣𝗮𝗹𝗶 𝗜𝗜- 𝗣𝗮𝗽𝗮 𝗽𝗼𝗹𝗮𝗸, 𝗻𝗷𝗲𝗿𝗶𝘂 𝗾𝗲 𝗻𝗱𝗿𝘆𝘀𝗵𝗼𝗶 𝗯𝗼𝘁𝗲𝗻

𝗚𝗷𝗼𝗻 𝗣𝗮𝗹𝗶 𝗜𝗜- 𝗣𝗮𝗽𝗮 𝗽𝗼𝗹𝗮𝗸, 𝗻𝗷𝗲𝗿𝗶𝘂 𝗾𝗲 𝗻𝗱𝗿𝘆𝘀𝗵𝗼𝗶 𝗯𝗼𝘁𝗲𝗻

Sot Papa Gjon Pali II do të mbushte 106 vjeç. Papa Gjon Pali II ishte njëri prej personaliteteve më të mëdha të të gjitha kohërave, i cili me mënyrën e vet i dha një tjetër fytyrë shekullit XX.
Gjithmonë në anën e duhur të historisë, mbrojtës i lirive dhe të drejtave të popujve, Papa Gjon Pali II ishte kundër tiranëve dhe dhunës së ngritur në sistem, kundër barrierave ndarëse ndërmjet njerëzve, ishte vizionar i një bote të drejtë e humane!
Papa Vojtila la porosinë e madhe bashkëkombësve të tij polakë: “Mos kini frikë!”, ndërsa popujve të botës u përcolli mesazhin: “Nuk e duam një demokraci pa virtyte!”
Gjatë pelegrinazhit të tij të parë në Poloni, Gjon Pali II, në krye të një turme njerëzish në sheshin Victory në Varshavë tha këto fjalë që do të kujtohen gjatë: “Lereni shpirtin tuaj të zbresë dhe ndryshoni fytyrën e botës. Të kësaj bote!”
Ky fjalim u mbajt në qershor 1979, në kohën që bota ishte e ndarë në dy kampe politike dhe komunizmi në atë kohë mbahej fort. Askush nuk mund të imagjinonte se sa shumë do të ndikonte Papa, i cili vinte nga një vend i largët, në ndryshimin e pamjes fetare dhe politike të shumë vendeve, së pari dhe më kryesori, të vendit të tij.
Gjon Pali II mori pjesë në 12 pelegrinazhe ndërkombëtare (vizitoi 135 shtete) dhe 142 udhëtime përgjatë Italisë. Udhëtoi për 1.6 milionë kilometra, baraz me 40 udhëtime rreth tokës përgjatë Ekuatorit.
Mbajti 898 fjalime. Gjatë papatit të tij 300 milionë njerëz u konvertuan në kristianë.
Në ceremoninë e varrimit në sheshin e Shën Pjetrit morën pjesë mbi 200 mbretër, presidentë, kryeministra dhe përfaqësues nga të gjitha fetë, si dhe 300.000 besimtarë (në Romë ishin mbledhur 5 milionë njerëz, duke përfshirë dhe 1.5 milionë polakë.).
Papa Vojtila ishte mik i vërtetë i shqiptarëve. Ishte Papa që ra në gjunjë e puthi tokën tonë; ishte Papa që lutej me lot në sy për Shqipërinë e shqiptarët gjatë diktaturës!
Çdo fjalë e tij ishte një oaz drite për të gjithë ne, katolikë ose jo, shqiptarë, polakë, italianë, etj; balsam për shpirtin tonë, shpresë për një të ardhme më të mirë!
Mirënjohje!
Bashkëbisedim me Bujar Leskaj

Bashkëbisedim me Bujar Leskaj

Nga Prof. Dr. Ago Nezha

Vitet e demokracisë, kanë shpalosur vlera të dimensioneve të ndryshme te njeriu post modern, anë e mbanë Shqipërisë. Janë krijuar një mozaik karakteresh, që është vështirë t’i identifikosh për nga sjellja, arsimi, kultura dhe marrëdhëniet sociale, që po shkojnë me kokë poshtë. Në këto 35 vjet pluralizëm, pluhuri “demokratik” ka hedhur një tis të bardhë që ka bërë pis dhe ka mbuluar e deformuar realitetin e shoqërisë në tërë diversitetin e saj dhe përbën rrezik aktual. Pritshmëria shoqërore ishte për ndryshime cilësore, në gjithë strukturat e shoqërisë, në të katër segmentet e pushtetit, qofshin ato te legjislativi, ekzekutivi, gjyqësori dhe medias, përtej kufirit. Por zhgënjimi ndodhi si një rrufe në qiell të pastër, ku brenda ditës të varfrit u bënë të pasur, ne kemi qeshur, e qeshim sa jemi gajasur, por ende s’kemi plasur… Fryri era e demokracisë dhe i mbushi të katër eibetë e pushteteve me militantë partish, që po tí pyesësh kë ke nënë dhe kë ke babë? ata të përgjigjen plot entuziazëm njëzëri,partinë.

Po të ngjitesh në piramidën demokratike të 35 viteve, do shohësh se të katër pushtetet janë mbushur me mediokër, cuba shpellash, çakenjë e sharlatanë, që për nënë e babë partinë kanë. Në këto vite të acarta “demokratike”, kush nuk ka provuar të hipi në karrige. Me Kryeministra e ministra, që u shkon për shtat kapistra. Janë më shumë të rinj se sa të rritur, por një gjë është e sigurt, se shumica e tyre janë të paditur, që pushteti ujkonjë, për hajdut i ka stërvitur. Në një vend që sundon një njeri, mos prit kurrë të ketë demokraci. Politikanët tanë, disa sharlatanë, unin shumë qejf e kanë. Nuk e duan eksperiencën e përparuar, megjithëse ajo s’të le për të gabuar, ata e ndiejnë veten të imunizuar.

Nuk janë të gjithë të infektuar, ka dhe disa që kanë shpëtuar dhe agresionit të pushtetit i kanë rezistuar, duke u zvarritur me këmbë e me duar. Lufta midis brezave është thelluar dhe siç ka nisur s’ka për të mbaruar, me këtë klasë politike të mallkuar. Por ka shkëndija që japin shpresë, megjithëse dielli duket që kur lind në mëngjes, që kontributin e njerëzve të mirë do ta tres. Ka të rinj që e duan Shqipërinë, që e njohin rrugën nga vijnë. Një shembull i ndershëm prej qytetari, është veprimi që bën Bujari, që punët i venë për së mbari. Fjala e ëmbël Shqipëri, vjen kur janë bashkë Jug e Veri. Ai që me punën e tij të bën krenar, pamëdyshje e ka emrin Bujar. Bujari jetën mirë e kupton, se ajo s’është aq e bukur apo e shëmtuar saç e mendon. I fituar është ai që del në breg të lumit dhe nuk demoralizohet e s’ja fut gjumit.

Le të fryjnë rryma të ftohta a të ngrohta, kështu ka qenë që kur është krijuar bota, filozofitë e tjera, janë të kota. Nuk gjen një të ri kaq të përkushtuar, që pushteti ta ketë promovuar, ndaj ndihemi të kënaqur si Labëri, që e kemi vlerësuar, me titullin e lartë: Personalitet i Shquar i Labërisë”, këtë bir të nderuar të Shqipërisë. Investimi që bën Bujar Leskaj për Labërinë, le të konsiderohet si një violinë, që tingujt e saj përhapin shqiptarinë, të jemi bashkë në çdo krahinë. Bujari nuk ka paragjykime, politike apo krahinore, ndaj i shkojnë shumë urime, nga shumë miq dhe nga ana ime. Lavdinë dhe respektin askush nuk ta fal. Mund të ecësh në kënetë, në kodër a në mal, e në moçal, e mund të jesh i vdekur edhe kur je gjallë, ai që punon për kombin e ka hallall, ky është realitet, nuk është përrallë. Puna që ju bëni i ngjan një burimi, për ditë prej jush rritet investimi, një ditë do jeni pikë referimi, mes miqsh do ndihet krenaria dhe gëzimi.

Uroj, që gjithmonë tí qëndroni besnik, profilit tuaj demokratik, se pushteti e ka një rrezik, që të thotë qasu, nuk të thotë ik, mos u tremb kur ke lavdërime apo kritik, se lavdinë askush se ka çiflig. Me njerëzit e liq, mos bëj kompromis, se vjen një ditë, që ata të bëjnë pis. Korente do të çpojnë nga e majta dhe e djathta, do fryjnë erëra të ftohta e të ngrohta, gjithmonë e mprehur do jetë shpata, por mos u tremb se kështu është bota, një ditë do të duken përralla, të kota. Të them një fjalë o miku im, si më me përvojë të ma besosh, se ndershmëria nuk ka çmim, në rast se gjatë do të jetosh. E di që ky idealizmi im, budallallëk të duket kur ta dëgjosh, ata që të rrethojnë të shohin me përçmim, por do vij një ditë që do ma besosh, kur unë s’do jem do më kujtosh. E kuptoj fare mirë or mik, se para klasës së pasur dukem arkaik. Ata e kanë xhepin mbushur me para, por kokën një pjesë me defiçenca të mëdha. Ju do thoni, kur e kupton, pse s’vepron, siç bëjnë njerëzit e klasës tonë. Ato që na ka mësuar jeta, është se çdo njeri ka parimet e veta.

Sido që bie nga lartë rrufeja, njeriu si vesh dot vetes parime të reja, që dalin jashtë karakterit të tij, se edukatën e merr që fëmijë. Jeta është dimër edhe pranverë, jeta të katër stinët i ka, më mirë i lumtur dhe me nder, se sa i fryrë me para. Ka shumë që e kanë fryrë kuletën dhe vetëm për vete mendojnë, por ata se kuptojnë jetën, se një ditë me turp do shkojnë. Ju do mbeteni në breza i nderuar, me qëndrimin tuaj miqësor, për bujarinë s’ke për t’u harruar, ti bujarinë ke mbi krye kurorë. Kushdo që s’ka virtytin “mirënjohje”, është një qënje e dalë boje. Mirënjohja kërkon të kesh mëndje të kthjellët, zemër të pastër, shpirt të madh, sy dhe vesh dhe paragjykime mos kesh. Ju keni dhënë shembuj që nuk vdesin për patriotizëm dhe bujarinë. Shembulli më i lartë, vendosja e shtatores së Ismail Qemalit në Prishtinë, një nderim për gjithë Labërinë, një simbol që lidh gjithë Shqipërinë. Një gjë të lutem të ma dëgjosh, nuk mjafton vetëm të investosh, por duhet që rrugën me drapër ta pastrosh, ku lulëzojnë gjemba s’duhet të tolerosh, plehrat e kanë vendin, vetëm në kosh. Shembulli i keq nuk vdes kurrë, frytet e tij shumëzohen, njeriu që ka kulturë, asnjë herë nuk dorëzohet.

Njeriun puna se lodh kur ka sukses, papunësia dhe zvarritja të jep stres, pranvera e punës nis çdo mëngjes, njeriu punon dhe jeton me shpresë. Kur punën e gjen të zhytur në gjol, punon dhe një ditë e kthen në simbol, flet vetë puna, ti mos fol. Ju po rriteni nga dita në ditë, me investimin Tuaj intelektual, famën dhe paranë kurrkush s’ta fal, lufto me të keqen, që të kesh moral. Njerëzit e mirë sot, janë perla në gjirin e shoqërisë, se po jetojmë kohën që vesi i ka zënë vendin virtytit dhe është koha e pabesisë. Njeriu, që shkruan dhe lexon dhe në thatësirën më të egër politike nuk shteron, këtë çdo intelektual herët apo vonë e kupton.

Kujto të madhin Shtjefën Gjeçovi, që 1920 kur luftonte në Vlorë, nga Vlora Krye/Peshkopit të Shkodrës i foli, me këto fjalë, që mbeten simbol. Kur të vij në Shkodër do t’ju bëj të flisni labërisht: “ Se vlonjati për Shqipërinë djeg pasurinë, shet shtëpinë dhe fal fëmijën”. Këto janë fjalë lapidar, hajmali për çdo lab e shqiptar, që na bëjnë të gjithëve të ndihemi krenar, për këta korifenj të letrave thesar. E them me shumë krenari, për virtyte dhe për bujari, ju jeni një lab i larë me flori, një shembull i gjallë për brezin e ri. Sentencën e fundit e kam për të vërtetën: “jeta është provë dhe njeriu varet si e mbyll jetën”!

Botuar nga Gazeta Sot date 31.03.2026