Dhjetra protestat e shpërthyera në vend në 11 ditët e fundit kundër keq-qeverisjes dhe arrogancës së sektit Rama në pushtet, duke marrë shkas dhunën ndaj protestuesve në Zvërnec, kanë prodhuar një lëvizje të fuqishme rinore, e cila sot ka hyrë në ditën e dhjetë të protestave masive në Tiranë.

Protestuesit, krahas dorëheqjes së kryeministrit, kanë artikuluar katër kërkesa të qarta: shfuqizimin e ligjit famëkeq Nr. 55/2015 “Për Investimet Strategjike”, shfuqizimin e Paketës mafioze të Maleve, anulimin e ndryshimeve të vitit 2024 në ligjin për Zonat e Mbrojtura që 20 përqind të zonës së mbrojtur e jep për biznes, si dhe anulimin e ndryshimeve në ligjin për Trashëgiminë Kulturore, që fut privatin në menaxhimin e aseteve kulturore publike të vendit.

Opozita e PD-së ka qenë gjithnjë kundër këtyre ligjeve dhe ndryshimeve ligjore, duke i kundërshtuar ato fuqishëm. Si çdo deputet i saj, në diskutimet në Kuvend kam denoncuar dhe evidentuar me fakte procesin dhe përmbajtjen korruptive të këtyre katër ligjeve të qepura me dore nga sekti Rama në qeverisje, që sot Partia Demokratike kërkoi në Kuvend shfuqizimin e tyre.

I. Ligji për Investitorin Strategjik: grabitje dhe vjedhje e organizuar e tokës private në bregdet dhe e tokës Shtet

Sekti Rama miratoi në dhjetor 2025 në Kuvend shtyrjen e gjashtë të afatit të ligjit Nr. 55/2015 “Për Investimet Strategjike”, deri më 31 dhjetor 2026. Ky ligj u miratua në maj të vitit 2025, si një masë e përkohshme trevjeçare për nxitjen e investimeve strategjike në ekonomi. Që nga ajo kohë, është shtyrë gjashtë herë!

Raporti i Departamentit Amerikan të Shtetit për klimën e investimeve në Shqipëri, i vitit 2021, ka theksuar se ligji i investimeve strategjike “korrupton logjikën investuese dhe nuk është aspak miqësor me investitorët e huaj”. Në raportin e klimës së investimeve për vitin 2023, DASH theksoi se ligji Nr. 55/2015 për Investimet Strategjike nuk ka tërhequr investime të huaja, ndërkohë që nga 52 projekte të miratuara, të cilat kanë marrë statusin e investimit strategjik, vetëm 2 janë të huaja.

Me këtë ligj, investitorit strategjik i jepet një ndihmë e padrejtë në raport me pronarin e tokës, duke cënuar një nga bazat e tregut të lirë dhe kapitalizmit, respektimin e kapitalit të tokës. Ai ka krijuar një problematikë serioze në raport me të drejtat e pronësisë, duke ligjëruar shtetëzimin e pronës private për interesa të investitorëve privatë të afërt me Ramën dhe sektin e tij .

Ligji ka përbërë një injorim të plotë të master-planeve të zhvillimit të zonave të ndryshme me potencial të madh në vend. Ai jo vetëm që ka dështuar të thithë investime të huaja, por është përdorur për përfitime abuzive, nga njerëz të afërt me Ramën dhe me sektin e tij në qeverisje.

II. Programi mafioz “Paketa e Maleve”

Ligji i miratuar për këtë program duhet abroguar sa më parë. Shqipëria mbart prej dekadash ndër problemet më të ndërlikuara të pronësisë në rajon, të tilla si (i) mbivendosje e titujve të pronësisë, (ii) legalizime të pjesshme, (iii) kthim dhe kompensim prone thellësisht i papërfunduar, (iv) konflikte trashëgimie dhe (v) mungesë regjistrash të plotë kadastralë.

Në këtë kontekst, çdo skemë që hap mundësi për përdorim, transferim apo dhënie në zhvillim të tokave krijon rrezik të lartë konfliktesh, nëse statusi juridik nuk është i qartë. Dhe pronat në zonat malore janë ato me paqartësi ekstreme të gjendjes juridike.

Nëse programi Paketa e Maleve do të zbatohet, sipërfaqe të mëdha në zona malore do të kalojnë de facto nën kontrollin e investitorëve ose subjekteve me kapital më të fortë, favoritë të sektit Rama në pushtet, ndërsa komunitetet lokale do të humbasin kontrollin ekonomik mbi territorin. Kjo do të sjellë dobësim të pronarëve të vegjël, ulje të fuqisë negociuese të banorëve lokalë dhe përqendrim të aseteve strategjike të vendit në pak duar.

“Paketa e Maleve” do të aktivizojë toka me status të paqartë pronësie ose me pretendime të shumta. Kjo do të sjellë përplasje mes pronarëve historikë dhe përdoruesve aktualë, konflikte të thella mes familjeve dhe trashëgimtarëve dhe procese të gjata administrative dhe gjyqësore. Në mënyrë paradoksale, ajo do të paralizojë edhe ato pak investime private që po realizohen në mënyrë spontane sot në malet tona. Duke përfshirë toka në projekte pa zgjidhje paraprake të pronësisë, Paketa e Maleve do të shumëfishojë konfliktet mes familjeve dhe trashëgimtarëve, mes komuniteteve dhe investitorëve, si dhe mes pronarëve dhe institucioneve shtetërore.

Në zonat malore toka nuk është vetëm aset ekonomik, por edhe identitet familjar, trashëgimi dhe burim jetese. Paketa do të krijojë presione të forta, me banorët që do të ndihen të përjashtuar nga vendimmarrja, ose të kërcënuar nga humbja e aksesit mbi kullota, pyje apo toka me përdorim tradicional.

Çdo ndërhyrje që prek tokat private, kullotat, pyjet dhe pronat familjare të trashëguara, ka rrezik të lartë të aktivizojë konflikte të fjetura prej vitesh ose dekadash. Përplasjet mes komuniteteve dhe investitorëve të miratuar nga Paketa, me projekte që avancojnë pa konsultim real me komunitetet lokale, do të sjellin një tension social të skajshëm. Në vend të zhvillimit ekonomik, programi mafioz “Paketa e Maleve” do të prodhojë polarizim ekstrem social dhe vëllavrasje!

Ja përse me të drejtë protesuesit e lëvizjes rinore kërkojnë abrogimin e ligjit “Paketa e Maleve”.

III. Ndryshimet kleptokrate në Ligjin për Zonat e Mbrojtura

Përmes një ligji që përbën krim ekologjik, më 22 shkurt 2024, shumica qeverisëse në Kuvend, në rolin e saj të rëndomtë të noteres për kapriçiot dhe dëshirat-ligje të Sektit Rama, miratoi në seancë plenare ligjin e ri për Zonat e Mbrojtura, megjithë kundërshtimet e forta të organizatave mjedisore dhe të gjithë shoqërisë civile të përgjegjshme të vendit, si dhe rezervat e shprehura nga Bashkimi Evropian.

Delegacioni i Bashkimit Evropian në Tiranë kërkoi me forcë për këtë ligj transparencë, parashikueshmëri dhe konsultim me palët e interesuara, duke deklaruar se “Në kuadrin e negociatave të anëtarësimit, miratimi i ligjeve mbi çështje që mbulohen nga legjislacioni i BE-së, presupozon konsultim publik të mirëfilltë dhe gjithëpërfshirës, si dhe një proces të parashikueshëm dhe transparent”.

Rama dhe deputetët e tij në Komisionin për Veprimtarinë Prodhuese dhe Mjedisin, praktikisht u tallën me Kryetarin e Delegacionit të Bashkimit Evropian në Tiranë, Silvio Gonzato, i cili, me synimin që interesat e Shqipërisë dhe të BE-së për mjedisin në Shqipëri të mbroheshin, zhvilloi më 2 shkurt 2024 një vizitë në Komisionin për Veprimtarinë Prodhuese dhe Mjedisin, ku pas takimit me kryetarin dhe nënkryetarin e Komisionit, u shpreh se “U kërkova atyre të garantojnë që çdo ndryshim në kuadrin ligjor ekzistues për zonat e mbrojtura t’i nënshtrohet një konsultimi të plotë, të bazuar në fakte dhe gjithëpërfshirëse me të gjithë aktorët”.

Në fakt, ndryshimet përfundimtare në ligjin e mëparshëm të vitit 2017 u bënë në një mbledhje online të Komisionit për Veprimtarinë Prodhuese dhe Mjedisin, me votat vetëm të shumicës, pa debat dhe dëgjesa të organizatave mjedisore. Këto organizata nuk u lejuan të ishin të pranishme, edhe kur projektligji u miratua në Komisionin për Çështjet e Integrimit, në një kohë kur organizatat mjedisore kishin treguar në detaje shkeljet dhe kundërshtitë që kishin ndryshimet e propozuara në ligj, me direktivat e Komisionit Evropian në fushën e mjedisit!

Ndryshimet në ligjin e 2017-ës përfshijnë dhënien nën administrim të bashkive të 20 përqind të territorit të zonave të mbrojtura, si dhe lejimin e investimeve dhe aktivitetit industrial në këto zona, duke ulur ndjeshëm dhe praktikisht zeruar, nivelin e mbrojtjes së tyre.

Projektligji gjoja u erdhi ndër mend të dymbëdhjetë deputetëve të Partisë Socialiste, nga një letër e disa kryebashkiakëve të Partise Socialiste, që i paskan kërkuar Kuvendit që ligji t’u jepte atyre mundësi të merrnin pjesë në administrimin e zonave të mbrojtura në territoret e bashkive të tyre.

Në të vërtetë, sektit Rama në qeverisje dhe vetë Ramës ia kërkuan me ngulm oligarkët e vet, që të kishin duart e lira në ndërhyrjen dhe investimet në zonat e mbrojtura. Dhe Rama, duke nuhatur fitim të majmë, vuri në lëvizje në kohë rekord shumicën në Kuvend.

Oligarkët e Ramës nuk janë nginjur akoma me të gjitha tokat e grabitura në jug dhe në bregdet, por tani i kërkuan dhe ia arritën të grabisin edhe zonat e mbrojtura me ligj.

IV. Ndryshimet ligjore që pollën Marrëveshjen-grabitje të Butrintit

Ndryshimet në Ligjin për Trashëgiminë Kulturore në vitin 2018 sollën Marrëveshjen e vitit 2022, për dhënien në administrim me koncesion të Parkut Kombëtar të Butrintit. Kjo marrëveshje përbën një njollë të turpshme të rëndë të qeverisjes së sektit Rama. Ajo nuk ishte një reformë menaxhimi, sikurse u paraqit, por një akt politik që relativizoi kufirin mes interesit publik dhe interesave të ngushta të sektit, duke prekur një nga simbolet më të rëndësishme të identitetit historik shqiptar.

Butrinti nuk është një aset ekonomik i zakonshëm. Është trashëgimi botërore, simbol kulturor dhe kapital identitar. Prandaj dhe çdo vendim mbi administrimin e tij kërkon transparencë maksimale, konsensus publik dhe përgjegjësi shtetërore, elementë që në marrëveshje munguan dukshëm.

Marrëveshja për Butrintin (i) dobësoi rolin e shtetit në ruajtjen e pasurive strategjike, (ii) krijoi një model ku pasuritë publike trajtohen si projekte menaxheriale dhe jo si përgjegjësi sovrane, si dhe (iii) zëvendësoi transparencën publike me marrëveshje të negociuara në rreth të ngushtë.

Butrinti përfaqëson histori, identitet dhe kujtesë kolektive. Kur administrimi i një pasurie të tillë kalon jashtë kontrollit të drejtpërdrejtë shtetëror, lind me të drejtë një ndjesi humbjeje sovraniteti kulturor. Kjo është arsyeja pse cilësimi “grabitje” për marrëveshjen e Butrintit është i plotë, bazuar në ndryshimet ligjore në Ligjin “Për Trashëgiminë Kulturore” të vitit 2018, si perceptim politik dhe simbolik i një ligji që çimentoi shkëputjen e Shtetit nga përgjegjësia kulturore dhe historike.

xxx

Partia Demokratike ka kërkuar interpelancë urgjente me kryeministrin në Kuvend, për kërkesat e protestuesve. Ajo mbështet investimet e huaja, por është për një model zhvillimi, i cili kombinon investimet, punësimin dhe rritjen ekonomike, me mbrojtjen e pasurive natyrore dhe kulturore të vendit.

Të gjitha nga kërkesat e artikuluara gjatë protestave përkojnë me kuajt e betejës për Shqipërinë Evropiane të Partisë Demokratike. Sot ripërcolla në FaceBook për kujtesë diskutimin që kam mbajtur më 22 shkurt 2024, ditën e miratimit të ligjit-kuçedër për Zonat e Mbrojtura.

Në demokraci, pushteti fitohet përmes votës, por ruhet përmes besimit. Sa më gjatë të qëndrojë një drejtues në krye të qeverisë, aq më i madh bëhet rreziku dhe madje realiteti, që vota e marrë të shndërrohet në vetëkënaqësi dhe jo në kontratë përgjegjësish.

Në një rreth të ngushtë ku pushteti përdoret për favore dhe abuzime për veten dhe ata që ke rreth vetes në sekt, vendimmarrja largohet gradualisht nga dialogu dhe afrohet me arrogancën politike. Kjo e ka sjellë Ramën në 14 vite paudhësi, abuzim, babëzi dhe korrupsion, që të bëhet krye-autokrati dhe krye-arroganti i Shqipërisë.

I. Nga premtimi për ndryshim tek përqendrimi i pushtetit për favore dhe korrupsion

Kur Partia Socialiste erdhi në pushtet në vitin 2013, ajo premtoi një model të ri qeverisjeje, më transparent, më të hapur dhe më pranë qytetarëve. Pas shumë mandatesh në qeveri, ky premtim jo vetëm nuk është mbajtur dhe është sfumuar, por, në vend të dialogut dhe llogaridhënies, është forcuar një model kleptokrat, i përqendruar rreth figurës së kryeministrit.

Pjesa dërrmuese dhe më e rëndësishme e vendimeve politike, ekonomike dhe administrative të qeverisë është identifikuar gjithnjë e më shumë me vullnetin e një personi, duke e degraduar rolin e Kuvendit në një noter të rëndomtë, duke e dobësuar deri në zerim rolin e institucioneve kushtetuese të pavarura dhe të mekanizmave të kontrollit demokratik.

Institucionet e Shtetit në Ramën ndihen të demotivuara dhe të konsumuara nga pushteti i gjatë, nga lakmia e korrupsionit të sektit në pushtet dhe nga mungesa e rotacionit. Një nga sfidat kryesore të çdo demokracie është ruajtja e ekuilibrave institucionalë. Pushteti i gjatë jo vetëm e ka gjeneruar rrezikun e identifikimit të shtetit me qeverinë dhe të qeverisë me drejtuesin e saj, por edhe e ka shndërruar këtë rrezik në përditësi të çdo shërbimi që qeverisja u ofron qytetarëve.

Vendi ynë ka nevojë, madje domosdoshmëri për institucione më të forta dhe më pak të varura nga figurat individuale. Shteti ligjor funksionon më mirë, kur rregullat janë më të rëndësishme se individët dhe kur vendimmarrja kalon përmes institucioneve, dhe jo përmes autoritetit politik e qeveritar të mishëruar nga një njeri i vetëm.

II. Arroganca si perceptim politik. Rama, Luigji i XIV-të modern

Arroganca politike nuk është domosdoshmërisht një kategori juridike. Ajo është edhe një perceptim që krijohet, kur qytetarët ndjejnë se qeveria dhe drejtuesi i saj nuk i dëgjojnë kritikat, nuk i pranojnë gabimet dhe nuk japin llogari. Janë disa elemente bazë, që e kanë ushqyer në këto 14 vite këtë perceptim politik tek qytetarët shqiptarë.

Së pari, gjuha e përdorur ndaj kundërshtarëve politikë, në rradhë të parë Partisë Demokratike dhe liderit të saj, jo vetëm është denigruese dhe fyese, por është kthyer në gjuhë të urrejtjes. Rama e urren opozitën, sepse e sheh atë si minën e vetme ndaj pushtetit të tij absolutist dhe autokratik.

Së dyti, raporti i tensionuar me median kritike. Rama ndërtoi një model komunikimi politik të bazuar tek tallja dhe denigrimi i gazetarëve kritikë ose përfaqësues të mediave kritike ndaj tij. Ky komunikim është rrekur të defaktorizojë dhe të ulë rolin e medias së pavarur dhe denoncimeve të saj ndaj abuzimeve të pushtetit, në një kohë kur media në demokraci ka detyrën të bëjë pyetje të vështira dhe të verifikojë deklaratat e pushtetit.

Përplasjet verbale mes kryeministrit dhe gazetarëve kritikë janë bërë një fenomen i shëmtuar dhe i përsëritur gjatë këtyre 13 viteve. Gazetarë apo media të caktuara janë etiketuar publikisht në konferencat për shtyp të Ramës, janë përballur me sulme verbale ose janë paraqitur si kundërshtarë politikë, për shkak të raportimeve të tyre.

Organizata ndërkombëtare që monitorojnë lirinë e medias kanë ngritur fuqishëm zërin e tyre në këto 13 vite, me shqetësime të thella lidhur me klimën në të cilën operojnë gazetarët në Shqipëri, me presionin ekonomik, kontrollet dhe gjobat fiskale të targetuara mbi mediat kritike, me vetëcensurën dhe vështirësitë për akses në informacion.

Në çdo demokraci funksionale, media kritike nuk konsiderohet armik i qeverisë. Këtë e bën vetëm Rama. Kur marrëdhënia mes pushtetit dhe medias dominohet nga tensioni, humbësi kryesor është publiku. Polarizimi i skajshëm krijon mosbesim ndaj informacionit, dobëson debatin publik dhe vështirëson kontrollin demokratik mbi institucionet.

Së treti, mungesa e reflektimit publik, pas skandaleve të panumurta, në të cilat është kapur me presh në duar qeverisja e Ramës. Krye-autokrati është përpjekur në çdo skandal të shpërthyer ta largojë vëmendjen prej tij dhe, në pamundësi për ta devijuar vëmendjen politike, ta anashkalojë apo sfumojë përgjegjësinë direkte. Mjafton të përmendim skandalet e inceneratorëve, të sterilizimit, Tunelit të Llogarasë, etj.

Së katërti, përqendrimi i komunikimit politik tek kryeministri. Në një demokraci funksionale, qytetarët duhet të informohen dhe të komunikojnë me institucione të ndryshme: ministri, drejtori qendrore, bashki, parlament dhe institucione kushtetuese të pavarura. Kur komunikimi publik dominohet nga kryeministri dhe ai flet për gjithshka dhe komunikon i vetëm, institucionet e tjera e humbasin dukshmërinë dhe autoritetin e tyre publik. Në vend që qytetarët të identifikojnë përgjegjësitë institucionale, ata fillojnë të lidhin pothuajse çdo vendim me vullnetin e një personi të vetëm. Kjo ushqen çdo ditë arrogancën dhe autokracinë në qeverisje.

Rama instaloi konceptin autokratik “Shteti jam unë”, duke u shndërruar në një Luigj të XIV-të modern.

III. Denigrimi i protestave historike ndaj dhunës në Zvërnec

Protestat janë një nga instrumentet më të rëndësishme të demokracisë. Ato janë momenti kur qytetarët dalin përtej rrjeteve sociale, deklaratave dhe sondazheve për të shprehur drejtpërdrejt qëndrimet e tyre ndaj një çështjeje që e konsiderojnë jetike për të ardhmen e vendit.

Protestat e zhvilluara në Tiranë nga 31 maji deri sot më 7 qershor 2026, por edhe në qytetet e tjera të vendit, si në Vlorë, Durrës dhe Korçë, si dhe në Diasporë në Nju Jork, Londër, Berlin, Bruksel, Milano, Stokholm, Toronto, etj., tashmë nuk janë më vetëm pët të denoncuar dhunën e ushtruar ndaj protestuesve në Zvërnec më 30 maj.

Ato kanë zgjuar fuqishëm revoltën dhe vetëdijen qytetare, si dhe kanë krijuar një debat të gjerë publik dhe politik mbi raportin midis autokratit dhe arrogantit Rama dhe qytetarëve. Për shumicën e qytetarëve, çështja e Zvërnecit nuk është më vetëm një debat lokal apo mjedisor. Ajo është kthyer në simbol të një pakënaqësie më të gjerë dhe të thellë, ndaj (keq)qeverisjes së Ramës.

Zvërneci përfaqëson një nga zonat më të rëndësishme natyrore, historike dhe turistike të Shqipërisë. Çdo projekt apo ndërhyrje që prek këtë zonë ka pasoja që shkojnë përtej kufijve të një komuniteti lokal. Vendimmarrja për zona të tilla duhet të karakterizohet nga konsultim i gjerë publik, transparencë dhe respekt për standardet mjedisore. Arroganca e Ramës, mungesa e një dialogu të tillë ka krijuar mosbesim, revoltë dhe ka nxitur mobilizimin qytetar.

Pas tetë ditësh protestash të pandërprera me praninë dërrmuese të të rinjve, protestat qytetare që patën si zanafillë Zvërnecin tani janë kthyer në protesta mbarë popullore kundër korrupsionit, abuzimeve pa fre dhe shtetit të oligarkëve, që ka pjellë keq-qeverisja Rama.

xxx

Në demokraci, një protestë njëditore mund të jetë reagim emocional. Një protestë që vazhdon për ditë me radhë tregon këmbëngulje dhe bindje të fortë nga pjesëmarrësit. Fakti që protestat për Zvërnecin po vazhdojnë për shtatë ditë radhazi është dëshmi se pakënaqësia nuk është e rastësishme, por reflekton një shqetësim, zhgënjim nga qeverisja dhe një revoltë të thellë qytetare.

Protestat për Zvërnecin përfaqësojnë një sinjal të qartë se krye-autokrati dhe krye-arroganti Rama duhet të largohet nga qeverisja e vendit. Shqipëria ka nevojë për një fillim të ri politik, institucione më të forta dhe një kulturë më të madhe llogaridhënieje. Ka ardhur koha për një ndryshim të rëndësishëm politik në vend. Në fund, janë qytetarët dhe proceset demokratike që do të përcaktojnë drejtimin që do të marrë Shqipëria në vitet e ardhshme.

Vendimi i sotëm i Presidentit amerikan Donald Trump, për të dërguar 5 mijë trupa shtesë amerikane në Poloni, në kuadër të forcimit të pranisë së NATO-s në krahun lindor të Aleancës, konsiderohet një nga zhvillimet më të rëndësishme strategjike të sigurisë euro-atlantike në vitin 2026.

Ky hap vjen në një moment tensionesh të larta gjeopolitike në Evropën Lindore, me luftën në Ukrainë që vazhdon të mbetet një faktor destabilizues për gjithë rajonin. Polonia është kthyer vitet e fundit në shtetin kyç të NATO-s në Evropën Lindore. Pozicioni i saj gjeografik, kufijtë me Bjellorusinë dhe afërsia me enklavën ruse të Kaliningradit e bëjnë atë një nyje strategjike të mbrojtjes perëndimore.

I. Mesazh i fortë strategjik ndaj Rusisë

Dërgimi i 5 mijë trupave shtesë amerikane (i) rrit kapacitetin mbrojtës të NATO-s, (ii) forcon gatishmërinë ushtarake në rast krizash, (iii) krijon një pengesë më të fortë ndaj çdo aventure ushtarake ruse dhe (iv) garanton reagim më të shpejtë operacional në rajon.

Në praktikë, ky është një sinjal i qartë se SHBA-të vazhdojnë të mbeten garantuesi kryesor ushtarak i sigurisë së Evropës.

Vendimi ka edhe një dimension të fortë politik e psikologjik. Ai interpretohet si një mesazh i drejtpërdrejtë ndaj Moskës se NATO nuk do të tolerojë kërcënime ndaj vendeve anëtare të saj.

Në veçanti, Presidenti Trump dhe SHBA-të demonstrojnë se neni 5 i NATO-s mbetet i paprekshëm. Rusia paralajmërohet shumë fort se çdo tension në kufijtë lindorë të Aleancës, do të përballet me prani të shtuar amerikane. Nga ana tjetër, rritet presioni strategjik ndaj Kremlinit.

Vendimi i Presidentit Trump është pjesë e politikës së “parandalimit të avancuar” (forward deterrence), ku prania fizike e trupave amerikane synon të shmangë konfliktin, përmes forcës parandaluese.

II. Rritja e ndjeshme e rolit të SHBA-ve në Evropë

Ky vendim e konfirmon Poloninë si një nga partnerët më të rëndësishëm të SHBA-së në Evropë. Në vitet e fundit, Varshava ka rritur shpenzimet ushtarake mbi 4% të PBB-së. Shteti polak ka investuar miliarda dollarë në armatime amerikane dhe ka ndërtuar infrastrukturë moderne për NATO-n. Polonia është bërë qendra logjistike kryesore për mbështetjen e Ukrainës.

Prania shtesë amerikane (5 mijë trupa më shumë do të thotë 50 përqind trupa amerikane më shumë në Poloni) rrit prestigjin politik të Polonisë, forcon ekonominë lokale përmes investimeve ushtarake dhe e shndërron vendin në qendër të sigurisë së Evropës Lindore.

Vendimi i Trump vjen në një kohë kur Evropa po debaton për autonominë strategjike europiane. Disa vende të BE-së kanë kërkuar një mbrojtje më të pavarur nga SHBA, por ky zhvillim tregon se pa praninë amerikane, arkitektura e sigurisë europiane mbetet e brishtë.

Kjo lëvizje e Presidentit Trump rikonfirmon lidershipin ushtarak të SHBA-së në NATO, rrit varësinë ushtarake europiane nga Uashingtoni dhe nxit shtetet europiane të shtojnë buxhetet e mbrojtjes. Në fakt, pas vitit 2022, pothuajse të gjitha vendet e NATO-s kanë rritur ndjeshëm shpenzimet ushtarake.

Vendimi i sotëm tregon se administrata Trump, pavarësisht retorikës së saj shpesh kritike ndaj aleatëve europianë, mbetet e fokusuar në forcimin e NATO-s në aspektin operacional në Evropë, në rritjen e kontributit europian në mbrojtje dhe në ruajtjen e superioritetit strategjik amerikan ndaj Rusisë dhe Kinës.

Presidenti Trump ka kërkuar vazhdimisht që vendet europiane të financojnë më shumë mbrojtjen e tyre. Tani, po e demonstron dhe e provon fort se SHBA-të jo vetëm nuk po tërhiqen nga Europa Lindore, por po e forcojnë ndjeshëm praninë dhe autoritetin e tyre në këtë pjesë të Evropës.

Dërgimi i 5 mijë trupave shtesë amerikane në Poloni është një zhvillim me rëndësi të madhe strategjike, ushtarake dhe politike për NATO-n dhe sigurinë europiane. Ai forcon mbrojtjen e krahut lindor të Aleancës, rrit rolin e Polonisë si fuqi rajonale, dërgon mesazh të fortë ndaj Rusisë dhe riafirmon lidershipin amerikan në sigurinë euro-atlantike.

Memorandumi i nënshkruar më 28 prill 2026 në kryeministri mes ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë dhe drejtuesit të Grupit grek Aktor, kompani që hodhi në gjyq tetë vite më parë shtetin shqiptar dhe i mori dhjetra milionë euro dëmshpërblim, përbën një mashtrim të shumëfishtë të Ramës mbi gjoja një investim historik amerikan në Shqipëri, për arësyet e mëposhtme:

I. Rama: marrëveshje pë gazin amerikan pa asnjë amerikan!

Sikurse gazeta “Sot” ka denoncuar me kthjelltësi, kurajo dhe përgjegjësi ndaj së vërtetës për lexuesit e saj në shkrimin editorial të botuar më datë 1 maj 2026, më 28 prill 2026, në mjediset kryeministrisë, Rama u shiti shqiptarëve, në një mashtrim të rëndë të radhës, një marrëveshje për blerjen e gazit të lëngshëm amerikan në 20 vitet e ardhshme nga Shqipëria, si një gjoja “investim historik amerikan” prej 6 miliardë dollarësh!

Çfarë të bën përshtypje tek kjo lojë e madhe e paturpshme e Ramës, është fakti i thjeshtë, i kapur edhe nga gazeta “Sot”, se si ambasada amerikane në Tiranë, e cila është shumë e vëmendshme ndaj çdo investimi real amerikan në Shqipëri dhe del rregullisht me njoftim për shtyp në të njëjtën kohë, më 28 prill heshti. Heshti, ndaj një “investimi historik” amerikan prej 6 miliardë dollarësh! Dhe në ceremoninë e gjoja nënshkrimit të investimit, nuk ishte asnjë përfaqësues i ambasadës amerikane në Tiranë. Nuk ishte asnjë përfaqësues as edhe i vetë firmës së madhe amerikane “Venture Global”, me seli në Arlington të shtetit Virxhinia, në SHBA, të supozuar të kryejë pjesën dërrmuese të “investimit” prej 6 miliardë dollarësh në Shqipëri, në 20 vjet.

Në kulturën e biznesit, nëse një kompani shumëkombëshe kryen një investim strategjik në një vend kudo në botë, dërgon një përfaqësues të lartë të saj në nënshkrimin e angazhimit, në mos vetë drejtuesin e saj. Më 28 prill 2026, në Tiranë, në lojën e madhe mashtruese të Ramës, kompania amerikane “Venture Global” nuk kishte asnjë përfaqësues!

Ndërkohë që të njëjtën ditë, në Kroaci, ishin në nënshkrimin atje të investimit për gazin e lëngshëm amerikan në Kroaci, përfaqësuesit kryesorë të kompanisë amerikane “AAFS Infrastructure and Energy”.

Në Shqipëri ishte po…, drejtuesi i kompanisë greke Aktor, kompani e cila na hodhi në gjyq si shtet për kostot shtesë të rrugës Tiranë-Elbasan dhe që me vendimin e datës 1 shtator 2020 të Gjykatës Ndërkombëtare të Arbitrazhit, na mori 44 milionë euro dëmshpërblim, së bashku me kompaninë tjetër greke “Copri”.

Rama luajti me ardhjen në Tiranë të ambasadores amerikane në Greqi, Kimberly Guilfoyle, për nënshkrimin e Shqipërisë me drejtuesin e kompanisë greke Aktor. Ambasadorja amerikane në Athinë, në kushtet e mungesës së përfaqësuesve zyrtarë të ambasadës amerikane në Shqipëri, ishte në kushtet e pamundësisë për të promovuar interesat e kapitalit amerikan në Shqipëri. Për më tepër që vetë ky kapital amerikan nuk kishte në ceremoninë e nënshkrimit asnjë përfaqësues!

Në Shqipëri, për fat të keq, ndryshe nga sa pretendon propaganda e çalë e Ramës, nuk do të ketë asnjë dollar investim direkt amerikan në sipërmarrjen e gazit natyror të lëngshëm (LNG) amerikan. Thjesht kompania “Atlantic-See LNG Trade” (ku kompania greke Aktor zotëron 60 për qind të aksioneve) do ta blejë gazin LNG në SHBA, do ta sjellë në terminalin që po përshtatet në Greqi dhe pastaj do t’ia rishesë atë Shqipërisë, me një komision si ndërmjetëse. Dhe shqiptarët do të blejnë këtë gaz amerikan, përmes sekserit grek, në shifra dhe vlerë deri afër 6 miliardë dollarë gjatë 20 viteve të ardhshme.

Po të kishte investime amerikane në shifrën e 6 miliardë dollarëve, të paktën në marrëveshjen-memorandum të 28 prillit do të kishte një referim, përmendje apo qoftë edhe një detaj të vetëm, për investim real të kapitalit amerikan dhe të kompanive amerikane në portin e Vlorës, për të sjellë gazin LNG amerikan në Shqipëri. Ishte pikërisht momenti që këto investime, po të ishin, të përmendeshin. Por nuk u përmendën!

II. Memorandumi i 28 prillit, vazhdim i famëkeqit AMBO për Gjirin e Vlorës

Pas ardhjes në shtator 2022 të dy TEC-eve të amortizuara lundruese në Gjirin e Vlorës, dy bomba bërthamore ekologjike për Vlorën dhe gjithë Shqipërinë, ndërtimi i terminaleve lundruese të gazit të lëngshëm për 20 vitet e ardhshëm po projektohet si katastrofa e re madhore ekologjike e vendit, e thurur dhe ideuar nga Rama.

Kjo katastrofë ngjan si dy pika uji me dëmin fatal ekologjik që do të kishte shkaktuar naftësjellësit famëkeq AMBO, po të ishte zbatuar. Ai ishte një projekt që perfshinte tri shtete: Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut dhe Bullgarinë, për të sjellë naftën në Vlorë, nga pellgjet naftëmbajtëse të Rusisë, Azerbajxhanit, Kazakistanit dhe Turkmenistanit. Rrjedhjet nga tubacionet e naftës, por edhe derdhjet që do të kishin anijet që do të hynin çdo ditë në gjirin e Vlorës, për t’u furnizuar me naftën e AMBO-s, do ta kishin shkatërruar përfundimisht ekosistemin e Perlës sonë të Adriatikut dhe gjasat për turizmin shqiptar.

Të njëjtin dëm ekologjik përgatitet të shkaktojë edhe terminali lundrues i gazit të lëngshëm në Vlorë, kësaj rradhe, i maskuar si gjoja investim amerikan.

Bashkimi Evropian po intensifikon politikat e tij për tranzicionin energjetik dhe uljen e varësisë nga lëndët djegëse fosile, duke përfshirë edhe gazin natyror të lëngshëm (LNG), i cili deri vonë konsiderohej një zgjidhje kalimtare pas krizës energjetike të shkaktuar nga lufta në Ukrainë. Së fundmi, institucionet europiane dhe organizatat mjedisore po kërkojnë kufizim gradual të përdorimit të LNG-së për shkak të kostove të larta ekologjike që lidhen me prodhimin, transportin dhe konsumimin e tij.

Një nga shqetësimet kryesore të BE-së lidhet me procesin e lëngëzimit të gazit natyror, i cili kërkon konsum të madh energjie për ta ftohur gazin në rreth -162°C. Ky proces rrit ndjeshëm gjurmën e karbonit krahasuar me gazin natyror të transportuar me tubacione. Përveç kësaj, transporti i LNG-së realizohet me anije speciale që konsumojnë sasi të konsiderueshme karburanti dhe shtojnë emetimet globale.

Krejt ndryshe nga ajo që po synon të bëjë Rama në Vlorë, Bashkimi Evropian po përpiqet të shmangë krijimin e një varësie të re afatgjatë nga infrastruktura e gazit natyror të lëngshëm(LNG). Brukseli thotë me bindje dhe forcë se investimet e mëdha në terminale importi, depozita dhe rrjete shpërndarjeje rrezikojnë të “ngrijnë” përdorimin e gazit për dekada, duke ngadalësuar zhvillimin e energjive të rinovueshme si dielli, era, hidrogjeni i gjelbër dhe sistemet e ruajtjes së energjisë.

III. Rama: sekser i rëndomtë dhe i zellshëm i interesave greke në rajon

Themelimi i Atlantic-See LNG Trade në fund të vitit 2024 shënoi një ndryshim rrënjësor në strategjinë e furnizimit me gaz në Ballkan. Me një strukturë aksionere ku grupi grek Aktor zotëron 60%, përmes Aktor Energy dhe kompanisë tjetër greke DEPA Commercial, që mban 40% të aksioneve, kjo kompani nuk është thjesht një subjekt tregtar, por një mjet i fuqishëm i diplomacisë energjetike greke. Synimi i saj është shndërrimi i Greqisë dhe porteve të saj në një qendër energjetike për të gjithë rajonin. Por që Rama të shesë gjoja “shndërrimin e Vlorës” në qendër energjetike në rajon, përmes interesave greke, kjo është shumë e trashë për qytetarët tanë, që ta gëlltisin!

Për Shqipërinë, nënshkrimi i memorandumit të mirëkuptimit me Atlantic-See LNG Trade në shkurt të vitit 2026, gjatë samitit në Washington, përfaqëson një lidhje të re organike me interesat greke, me Ramën që po luan rolin e një sekseri të rëndomtë e gjithë zell për Athinën.

Dhe në këtë aferë sekserllëku, pyetja themelore që ngrihet është: sa do të jetë kosto e këtij ndërmjetësimi për Shqipërinë? Ndërsa Atlantic-See LNG Trade siguron gazin nga prodhuesi amerikan “Venture Global” me kontrata afatgjata që fillojnë në vitin 2030, Shqipëria hyn në këtë zinxhir si një blerës fundor, duke paguar jo vetëm çmimin e gazit, por edhe marzhet e fitimit të kompanisë greke Aktor dhe tarifat e regazifikimit në terminalet greke!

Analisti i mirënjohur Robert Papa, në emisionin e tij “Fokus”, cilëson se “Micotaqis kërkon të ndotë Vlorën me TEC-e, koha e të cilëve ka perënduar, për të mos ndotur bregdetin grek”

Rama duhet të bëjë publike detajet e Memorandumit të nënshkruar në Washington në shkurt 2026 me kompaninë greke Atlantic-See LNG Trade. Veçanërisht, sa i përket formulës së çmimit të blerjes së gazit natyror të lëngshëm amerikan nga Shqipëria, duke filluar nga viti 2030.

xxx

Memorandumi i nënshkruar më 28 prill 2026 në Tiranë për zhvillimin e infrastrukturës së gazit natyror të lëngshëm (LNG) në Shqipër, hap një debat të ri mbi balancën mes sigurisë energjetike, interesave ekonomike dhe objektivave klimatikë europianë. Ndërsa mashtruesi Rama e shet këtë marrëveshje si një hap strategjik për diversifikimin energjetik dhe rritjen e rolit të vendit në rajon, në Bashkimin Evropian po shtohen shqetësimet mbi qëndrueshmërinë afatgjatë të investimeve në gaz.

Një nga shqetësimet kryesore të BE-së lidhet me faktin se Europa po përpiqet të reduktojë gradualisht konsumin e gazit natyror, përfshirë LNG-në, në kuadër të objektivit për neutralitet klimatik. Në këtë kontekst, investimet në terminale, depozita dhe rrjete të reja gazi rrezikojnë të krijojnë asete të bllokuara, pra projekte që mund të humbin vlerën ekonomike, përpara se sa të amortizohen.

Rama me papërgjegjshmëri absolute nuk pyet për këto rreziqe në lojën e tij të mashtrimit të shumëfishtë, por për Shqipërinë dhe shqiptarët paradoksi është i dukshëm. Vendi ynë ka një profil energjetik pothuajse tërësisht të bazuar në burime të rinovueshme për prodhimin e energjisë elektrike, kryesisht hidrocentrale dhe gjithnjë e më shumë ferma fotovoltaike. Kthimi tek gazi dhe zgjerimi drejt LNG-së vë në pikëpyetje totale avantazhin konkurrues që Shqipëria ka ndërtuar, si ekonomi me energji 100 përqind të pastër.

Liria e shtypit është një nga shtyllat kryesore të demokracisë funksionale, pasi garanton të drejtën e qytetarëve për t’u informuar, për të debatuar dhe për të mbajtur përgjegjës pushtetin. Në Shqipëri, megjithëse kushtetuta dhe legjislacioni e njohin lirinë e medias, në 14 vitet e fundit janë shfaqur shqetësime të vazhdueshme dhe të thella për përkeqësimin e klimës së ushtrimit të gazetarisë së lirë dhe të pavarur.

Sikurse shprehet sot, në Ditën Botërore të Lirisë së Shtypit, në një shkrim të tij personaliteti i gazetarisë dhe publicistikës shqiptare Elez Biberaj, “Dita Botërore e Lirisë së Shtypit e këtij viti përkon me një rënie shqetësuese globale të lirisë së shtypit. Gazetarët po veprojnë nën presion intensifikues, ndërsa mediat përballen me detyrim politik dhe ekonomik në rritje”. Imagjinoni sa ka rënë kjo liri tek ne!

Raportet e organizatave ndërkombëtare, si “Reporterët pa Kufij”, “Freedom House” dhe vetë Komisioni Europian dëshmojnë se Shqipëria ka shfaqur dobësi serioze në garantimin e pavarësisë editoriale, transparencës së pronësisë mediatike dhe mbrojtjes së gazetarëve. Rënia në renditjet ndërkombëtare nuk është thjesht statistikë, por tregues i një klime ku presioni politik i sektit Rama në pushtet, presioni ekonomik dhe institucional mbi median është bërë gjithnjë e më i dukshëm dhe në disa raste paralizues.

Shqetësim madhor është presioni politik dhe ekonomik ndaj gazetarëve. Gazetarët në Shqipëri raportojnë shpesh për kontrolle të targetuara financiare ndaj mediave të tyre, kritike me rregjimin e Ramës, për aplikime gjobash nga strukturat tatimore, të motivuara politikisht, për të gjunjëzuar pronarët e mediave, për sulme verbale, intimidim dhe padi gjyqësore, të cilat përdoren nga qeveria dhe strukturat e tjera shtetërore, për të ushtruar presion mbi gazetarët.

Trysnia qeveritare ndaj gazetarëve ka arritur në apogje dhe është bërë e padurueshme. Rastet flagrantë më të fundit janë goditjet dhe gjobat miliona euro për të gjunjëzuar dhe shkatërruar median kritike Balkan Web dhe televizionin “News 24”.

Paditë e qeverisë dhe disa deputetëve të mazhorancës janë kthyer në një shqetësim në rritje, pasi individë apo institucione të fuqishme përdorin sistemin gjyqësor, për të dëmtuar rëndë sa financiarisht, po ashtu edhe psikologjikisht median kritike.

Administrata është bërë gjithnjë e më e centralizuar politikisht, duke krijuar një klimë jo vetëm të pafavorshme, por edhe mbytëse për median kritike dhe gazetarinë e pavarur.

Një nga shqetësimet kryesore lidhet me aksesin e gazetarëve në informacion publik. Edhe pse ekziston kuadri ligjor për të drejtën e informimit, shumë media dhe organizata të shoqërisë civile kanë raportuar vonesa, refuzime ose përgjigje jo të plota nga institucionet shtetërore.

Me informacioni që filtrohet përmes kontrollit politik dhe burokratik shtetëror, aftësia e medias për të informuar publikun dhe për ta mbajtur si duhet në korent për punët publike, dobësohet ndjeshëm.

Një tjetër problem është mënyra sesi komunikimi publik është përqendruar. Në vend të konferencave të hapura dhe pyetjeve spontane, komunikimi institucional shpesh zhvillohet përmes deklaratave të kuruara, rrjeteve sociale dhe aktiviteteve të kontrolluara me raportim të servirur. Kjo kufizon mundësinë e gazetarëve për të bërë pyetje kritike dhe për të kërkuar llogaridhënie direkte nga zyrtarët.

Përzgjedhjet e mediave për akordimin e njoftimeve dhe reklamat shtetërore me pagesë, kontratave publike dhe marrëdhëniet ekonomike po përdoren gjithnjë e më shumë si mekanizma presioni mbi mediat. Në një treg të vogël mediatik si Shqipëria, varësia financiare ndikon rëndë në linjën editoriale dhe nxit në maksimum autocensurën.

Politizimi ekstrem i administratës publike përmes patronazhistëve përkthehet edhe në anti-kulturën institucionale. Kur administrata perceptohet si e lidhur fort me mazhorancën e radhës, media kritike shpesh shihet jo si partner demokratik, por si kundërshtare politike. Kjo qasje ushqen mëri të pabaza ndaj gazetarëve kritikë dhe krijon tensione të panevojshme, duke ushqyer një klimë mosbesimi.

xxx

Liria e medias nuk matet vetëm nga mungesa e censurës formale, por nga mundësia reale e gazetarëve për të investiguar, pyetur dhe kritikuar pushtetin, pa frikë nga presioni politik apo ai ekonomik. Në këtë drejtim, Shqipëria ka bërë hapa të rëndë prapa në këto 14 vite të sektit Rama në pushtet.

Liria e shtypit nuk është luks për një shoqëri demokratike, por domosdoshmëri. Një Shqipëri që synon integrimin europian dhe forcimin e institucioneve nuk mund të ketë demokraci të shëndetshme pa media të lira, kritike dhe të mbrojtura. Rënia e saj duhet të shërbejë si alarm për institucionet, shoqërinë civile dhe vetë komunitetin mediatik.

Votoj kundër projektligjit “Për ratifikimin e marrëveshjes së financimit, ndërmjet Këshillit të Ministrave të Republikës së Shqipërisë, përfaqësuar nga Ministria e Financave, dhe Cassa Depositi e Prestiti s.p.a., “Përmirësimi i rrjetit të transmetimit të energjisë elektrike në veri të Shqipërisë pas tërmetit të vitit 2019” për shumë arsye, ndër të cilat, më kryesoret janë:

I. Rindërtimi: një proces rritje skandaloze kostosh, abuzimesh dhe korrupsioni

Mbështes fuqimisht çdo investim të nevojshëm në sistemin tonë energjitik, edhe atë të përmirësimit të rrjetit të transmetimit të energjisë elektrike në veri të Shqipërisë pas tërmetit të vitit 2019, por refuzoj me indinjatë modelin e Shqipërisë që zhytet në borxhe, për të mbuluar papërgjegjësitë, abuzimet dhe korrupsionin e sektit Rama në pushtet me procesin e rindërtimit!

Programi i rindërtimit u mbështet nga buxheti i shtetit, donatorët ndërkombëtarë dhe instrumente financiare si kreditë dhe grantet, me shuma të angazhuara arritën në qindra milionë euro. Për shkak të emergjencës nga Pandemia nga Covid-19, pjesa më e madhe e procedurave të tenderimit u përshpejtuan ose u përjashtuan nga praktikat standarde të prokurimit publik. Kjo krijoi terren të artë për sektin Rama, që qindra milionat e eurove të rindërtimit t’i prokuronte në kushtet e mungesës reale të garës, duke favorizuar operatorë të caktuar dhe duke rritur kostot përtej çdo llogjike dhe niveli të tregut.

Kostot për njësi të banesave të rindërtuara nga prokurimet e sektit Rama i kalojnë me rreth 1.8 herë ato për njësi apartamenti të 520 apartamenteve të projektit turk në Laç, për shembull. Rindërtimi i shkollave, spitaleve dhe infrastrukturës publike ka ardhur me kosto shumë më të larta, krahasuar me projekte të ngjashme të realizuara në periudha të tjera të afërta, ose me ndërtime të ngjashme të së njëjtës periudhë në Kosovë, Maqedoni e Veriut apo Mal të Zi.

Në pjesën dërrmuese të projekteve të rindërtimit, sekti në pushtet ka bërë ndryshime të kontratave fillestare, duke gjeneruar fonde shtesë gjatë zbatimit. Këto rishikime kanë rritur koston totale dhe kanë ngritur pikëpyetje serioze mbi saktësinë e planifikimit fillestar dhe kontrollin e shpenzimeve.

II. Rindërtimi: vite larg përfundimit në Tiranë, Durrës dhe Lezhë

Më shumë se gjashtë vite e gjysëm pas tërmetit tragjik të 26 nëntorit 2019, procesi i rindërtimit në qarqet më të prekura, në Tiranë, Durrës dhe Lezhë vijon të mbetet i papërfunduar në një numër të konsiderueshëm rastesh. Ritmi i përgjithshëm tejet i ngadaltë i procesit dhe vonesat e vazhdueshme kanë ngritur shqetësime serioze mbi efektivitetin e menaxhimit të këtij programi kombëtar.

Në shumicën e zonave ku është rindërtuar, sidomos në lagje të reja rezidenciale dhe projekte pallatesh, punimet kanë tejkaluar afatet fillestare me vite. Premtimet për përfundim të shpejtë nuk janë përmbushur, duke lënë me qindra familje në pritje të zgjatur.

Edhe sot, një pjesë e qytetarëve të prekur vazhdojnë të jetojnë me qira të subvencionuar ose në banesa të përkohshme. Kjo situatë jo vetëm rëndon financiarisht buxhetin e shtetit, por krijon edhe pasiguri sociale për familjet.

Në disa raste janë raportuar probleme me cilësinë e punimeve, ndryshime projektesh gjatë zbatimit dhe nevojë për ndërhyrje shtesë. Këto faktorë kanë ndikuar drejtpërdrejt në zvarritjen e afateve.

Procedurat e pronësisë, lejet e ndërtimit dhe koordinimi mes institucioneve kanë shkaktuar vonesa të konsiderueshme. Mungesa e një menaxhimi të unifikuar ka bërë që procesi të mos ecë me ritmin e kërkuar. Rritja e kostove të ndërtimit dhe ndryshimet në kontrata kanë sjellë nevojë për fonde shtesë dhe rishikime të buxhetit. Këto zhvillime kanë ndikuar në ritmin e punimeve dhe në shtyrjen e afateve.

Informacioni i detajuar dhe i përditësuar mbi ecurinë e projekteve ka qenë qëllimshëm tejet mase i kufizuar dhe i mangët, duke e bërë të vështirë, në mos të pamundur për mediat dhe publikun, që të kuptojnë se ku qëndron realisht procesi dhe cilat janë arsyet konkrete të vonesave.

Zvarritja e rindërtimit ka ndikuar negativisht në besimin e qytetarëve ndaj institucioneve dhe ka penguar zhvillimin normal urban në zonat e prekura, sidomos në qytete si Durrësi dhe Lezha.

Rindërtimi pas tërmetit të 26 nëntorit 2019 mbetet një proces i papërfunduar, me vonesa shumëvjeçare dhe me sfida të dukshme në Tiranë, Durrës dhe Lezhë.

III. Kur i gjithë procesi gjashtëvjeçar i rindërtimit ka qenë jotransparent, pse këto 35 milionë euro kredi për përmirësimin e rrjetit të transmetimit të energjisë elektrike në veri të Shqipërisë pas tërmetit të vitit 2019 do të harxhohen me transparencë nga sekti Rama?!

Tenderat publikë të rindërtimit janë zhvilluar në kushtet e mungesës së informacionit të plotë mbi kontratat, përfituesit dhe ecurinë financiare të projekteve. Kjo mungesë transparence ka ndikuar në rritjen e mosbesimit tek qytetarët dhe të perceptimit për abuzime dhe korrupsion.

Publikimi i kontratave dhe i detajeve financiare nuk ka qenë gjithmonë i plotë dhe i aksesueshëm për publikun. Në mungesë të të dhënave të detajuara mbi ofertat, kriteret e vlerësimit dhe zbatimin e kontratave, bëhet e vështirë, në mos gati e pamundur, që të verifikohet nëse fondet janë përdorur në mënyrë efikase.

Ndryshe nga praktikat më të mira ndërkombëtare, rindërtimi tek ne nuk ka pasur një platformë të vetme, të strukturuar dhe të përditësuar me informacione, shifra dhe të dhëna në kohë reale, ku qytetarët dhe ekspertët të mund të ndjekin ecurinë financiare dhe fizike të projekteve të rindërtimit.

Në disa raste janë bërë amendime të kontratave gjatë zbatimit, shpesh me rritje të fondeve apo ndryshim të kushteve fillestare. Transparenca mbi arsyet dhe procedurat e këtyre ndryshimeve ka qenë zero!

Vështirësitë në aksesin e informacionit kanë penguar rolin e medias dhe të shoqërisë civile në monitorimin e procesit. Kjo ka dobësuar mekanizmat e kontrollit dhe ka rritur perceptimin për mungesë llogaridhënieje.

Institucionet e auditimit kanë evidentuar problematika në disa procedura, por raportimet nuk kanë qenë gjithmonë të shoqëruara me transparencë të plotë mbi pasojat konkrete dhe përgjegjësitë individuale të autoriteteve publike kontraktuese.

Mungesa e transparencës ka ndikuar drejtpërdrejt në perceptimin e qytetarëve për mënyrën se si janë përdorur fondet publike dhe donacionet ndërkombëtare. Kjo ka sjellë pasoja afatgjata negative për besimin në institucionet shtetërore.

Prandaj dhe lind pyetja me të drejtë: si ne sot mund të besojmë se këto 35 milionë euro kredi të bankës italiane Cassa Depositi e Prestiti s.p.a. do të përdoren me përgjegjësi, efektivitet, efiçiencë dhe transparencë nga sekti Rama në pushtet?!

xxx

E kam theksuar edhe në raste të tjera të kredive që kemi marrë nga banka të tjera të huaja, apo edhe nga institucione financiare ndërkombëtare. Duhet të jemi shumë të kundesshëm për kreditë e reja që marrim, pasi ato rrezikojnë të rrisin nivelin e borxhit tonë publik.

Edhe pse treguesit zyrtarë kanë reflektuar një rënie graduale të raportit të borxhit publik ndaj Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) në Shqipëri, një analizë e thelluar tregon se pjesa dërrmuese e kësaj uljeje lidhet jo me konsolidimin real fiskal, por me mbiçmimin e lekut kundrejt valutave kryesore, sidomos euros.

Edhe pse raporti i borxhit ka rënë, niveli i tij mbetet relativisht i lartë për një ekonomi si Shqipëria, që ka nevoja të mëdha për investime dhe një bazë të kufizuar të të ardhurave. Shpenzimet për interesa vazhdojnë të zënë një pjesë të konsiderueshme të buxhetit, duke kufizuar hapësirat për politika zhvillimore dhe sociale.

Një tjetër aspekt problematik është struktura e borxhit. Varësia nga financimi i jashtëm dhe nga tregjet ndërkombëtare e bën vendin të ndjeshëm ndaj luhatjeve të normave të interesit dhe kushteve financiare globale.

Për më tepër, në kushtet e normave më të larta të interesit në tregjet ndërkombëtare, kostot e shërbimit të borxhit mund të rriten ndjeshëm, duke zënë një pjesë të madhe të buxhetit të Shtetit. Luhatjet në kursin e këmbimit e rrisin barrën reale të borxhit, duke e bërë më të kushtueshëm shlyerjen e tij për financat tona publike.

Sa më shumë rritet pesha e borxhit, aq më pak hapësirë mbetet për shpenzime në sektorë jetikë si arsimi, shëndetësia dhe mbrojtja sociale dhe kjo do të ketë pasoja të drejtpërdrejta në mirëqenien e qytetarëve.

Debati mbi borxhin publik në Shqipëri shpesh fokusohet tek kufijtë fiskalë dhe treguesit makroekonomikë, por një faktor po aq i rëndësishëm mbetet niveli i jetesës së qytetarëve. Në një ekonomi ku të ardhurat mesatare janë relativisht të ulëta dhe një pjesë e madhe e popullsisë përballet me vështirësi për të përballuar kostot bazë të jetesës, hapësira për rritjen e mëtejshme të borxhit publik bëhet e kufizuar dhe e rrezikshme.

Borxhi publik nuk është thjesht një çështje numrash; ai përkthehet në detyrime që duhen shlyer përmes taksave aktuale ose të ardhshme. Nëse qytetarët dhe bizneset kanë kapacitete të kufizuara paguese, çdo rritje e borxhit do të kërkonte ose rritje taksash, ose shkurtime shpenzimesh, të cilat mund të përkeqësojnë më tej standardin e jetesës.

Pa mekanizma të fortë monitorimi dhe transparence, për më tepër, kredi të dhëna për një proces me sfond të theksuar abuzimesh dhe rastesh korrupsioni, si ai i rindërtimi, ekziston rreziku që fondet e marra hua të mos përdoren në mënyrë optimale, duke mos gjeneruar kthimet ekonomike të nevojshme për të justifikuar koston e tyre.

Në fund të majit 2015, sekti Rama në pushtet miratoi ligjin për “Investimet Strategjike”, me efekt të përkohshëm deri në vitin 2018, gjoja për të nxitur investimet e huaja në sektorë me ndikim në ekonominë e vendit. Ligji ofroi lehtësira procedurale, fiskale dhe administrative, investime publike, dhënien e tokës publike dhe ndërhyrjen e shtetit për shpronësim të pronës private, për ata investitorë që do të përfitonin statusin “investitor strategjik”.

I. Si ligji anashkaloi me qëllim nxitjen e prodhimit industrial dhe bujqësor

Relacioni mashtrues i sektit në maj 2015 cilësonte se gjoja përmes këtij ligji synohej zhvillimi i sektorëve strategjikë të ekonomisë, kryesisht prodhues, të tillë si energjetika, minierat, bujqësia dhe peshkimi, duke favorizuar investimet e huaja.

Në të vërtet, gjatë më shumë një dekade, kohë kur sekti në pushtet e shtyu në Kuvend afatin e zbatimit të ligjit 5 herë, deri në fund të vitit 2025, nga 48 vendime të miratuara deri tani për dhënien e statusit “investitor strategjik”, vetëm dy janë investime të huaja!

Një investim koreanojugor për prodhim pjesësh makinash dhe ai arab për portin e jahteve në Durrës, i cili ka ngelur në cektine dhe shet apartamente në erë. Nga të 48 projektet e miratuara, vetëm dy janë investime në bujqësi, ose 4 përqind e totalit!

Qëllimi për të thithur investimet e huaja është pothuajse i parealizuar. Sektorët strategjikë si energjia dhe bujqësia janë anashkaluar.

II. Përqendrimi abuzues tek turizmi gjoja “strategjik”

Atëhere, për çfarë ka shërbyer ky ligj, në 11 vitet e zgjatura pesë herë të jetës së tij? Më shumë se 80 përqind e vendimeve për dhënien e statusit “investitor strategjik” kanë favorizuar investime në turizëm, shpesh në zona të mbrojtura natyrore dhe arkeologjike, për të ndërtuar struktura akomoduese dhe hoteleri, ku përfituesit rezultojnë të jenë një grup biznesmenësh të lidhur me sektin Rama në qeverisje.

Një rast akordimi të statusit shënoi rekord negativ në plotësimin e kritereve për institucionet demokratike, në negociatat me Bashkimin Evropian.

Gjatë aplikimit për marrjen e statusit “Invetitor strategjik”, shpesh dosjet kishin mangësi të mëdha, pasi kompanitë që kishin marrë “OK” nga lart nuk arrinin të justifikonin me bilancet e tyre garancinë financiare që kërkohej për investimet që pretendonin të bënin, mirëpo stafi i AIDA-s i asistonte për të ‘kopsitur’ letrat.

Ekspertët ligjorë dhe financiarë mendojnë se ligji i investimeve strategjike devijoi nga qëllimet parësore për nxitjen e sektorëve prodhues dhe infrastrukturorë dhe se nuk ndikoi në nxitjen e zhvillimit të ekonomisë. Madje këtë ai nuk e bëri as edhe në turizëm, në sektorin ku u aplikua tetë në dhjetë raste.

Edhe pse u shit nga sekti Rama si një instrument tranzitor për të nxitur kapitalin e madh, kryesisht të huaj në sektorë strategjikë prodhues dhe infrastrukturorë, në praktikë ligji ka shërbyer si një mjet për të përshpejtuar dhe privilegjuar investime me natyrë të kufizuar zhvillimore, të fokusuara në turizmin bregdetar dhe kryesisht në pasuri të paluajtshme e jo në hotele.

III. Ligj i devijuar keqazi, që ka ndihmuar masakrën e pronave në Shqipëri

Fakti që investimet e ligjit u përqendruan në sektorin e turizmit tregon një devijim të thellë nga qëllimi parësor, stimulimi i investimeve në prodhim dhe në infrastrukturë. Efektet e ligjit në sektorët prodhues, aty ku justifikohej dhe merrte moral ky ligj, janë minimale dhe të papërfillshme. Nga të dhënat e publikuara dhe shqyrtimet e rasteve konkrete, investimet e miratuara në sektorin e energjisë, bujqësisë apo transportit janë ose sporadike, ose në pjesën më të madhe janë planifikime të pazbatuara.

Ndërsa të 39 investimet në turizëm nuk kanë mundur të ndihmojnë as edhe sektorin ku po kryheshin, duke mos krijuar zinxhir me industrinë prodhuese vendase. Ato thjesht kanë sjellë një “boom informal”, të përqendruar vetëm tek ndërtimi.

Vendimet e marra, edhe pse mund të kenë respektuar formalisht ligjin, kanë qenë në kundërshtim me qëllimet dhe efektet që ligji synonte të arrinte. Ligji është përdorur më shumë si mjet trajtimi preferencial, sesa si një instrument për zhvillimin strategjik të vendit.

Zbatimi i tij, sipas ekspertëve seriozë ekonomikë të vendit dhe opozitës, ka nxjerrë në dritë problematika të mëdha me pronat, mungesën e konkurrencës, keqpërdorimin e burimeve publike në favor të investitorëve strategjikë, konfliktin e interesit në dhënien e statusit dhe mungesën e transparencës në mënyrën se si përzgjidhen investitorët. Nga ana tjetër, ligji nuk ka sjellë ndikim në ekonomi dhe as në sektorin e turizmit ku është fokusuar.

Ligji ka krijuar një anomali ligjore, pasi lejon që shteti të ndërhyjë mes marrëdhënieve private, të investitorit dhe atij që ka pronën. Kjo cenon të drejtën e pronës, të pronarit legjitim për ta zhvilluar. Përmes këtij ligji dhe ligjin famëkeq 2020, janë shpronësuar banorët e Bregdetit në Jug të vendit.

Ne këto ritme dhe përmes këtij ligji, sot po shkatërrohet dhe betonizohet edhe bregdeti i Himarës, duke e kthyer në një “Golem” të dytë.

IV. Ligji: arkitekturë ligjore false që nxiti klientelizmin politik rreth Ramës

Ligji ka favorizuar dhe nxitur fort klientelizmin politik të oligarkëve rreth Ramës, duke justifikuar ndarjen e pronës publike në bregdet, ku ka pasur një përqendrim të qëllimshëm të ‘statusit strategjik’”. Kjo mënyrë veprimi ka qenë në konflikt të hapur me interesin publik dhe ligjshmërinë.

Liberalizimi i paqartë i statusit të “investitorit strategjik” në turizëm ka zhbërë çdo diferencim midis investimeve reale me impakt afatgjatë dhe projekteve të fokusuara thjesht në tregun e pasurive të paluajtshme. Investitorët vendas qokaxhinj të sektit Rama në pushtet iu turrën bregdetit, përmes këtij ligji, pasi favoret për projektet në turizëm që ky ligj ofronte, kishin kosto oportuniteti shumë më të ulët, sesa bujqësia, industria apo energjia.

Investimet strategjike përmes këtij ligji nuk u shoqëruan pothuajse asnjëherë nga politika të bashkërenduara në taksa, në infrastrukturë, në fuqi punëtore apo në mbështetje financiare. Pa këtë koherencë, ligji ka funksionuar në vakuum, i shkëputur nga realiteti i sfidave të zhvillimit real ekonomik të vendit.

Ligji përbën një dështim të plotë të një arkitekture ligjore false, që nuk u shoqërua me integritet institucional, selektivitet real, apo një vizion të qartë për zhvillim ekonomik afatgjatë të vendit.

Ligji ka ngritur shqetësime serioze në shkeljen e konkurrencës së drejtë, për klientelizëm, cenimin e të drejtës së pronës dhe cenimin e mjedisit. Këto janë aspekte që bien ndesh në mënyrë flagrante me standardet e Bashkimit Evropian për konkurrencën e drejtë dhe praktikat e mira në qeverisjen ekonomike.

xxx

Ligji jep akses jokonkurrues në asete shtetërore duke anashkaluar procedurat e rregullta të prokurimit. Kjo i penalizon sipërmarrjet që ndjekin rrugën e rregullt dhe krijon një perceptim, nëse jo edhe realitet, të klientelizmit apo një kapitalizmi klanor. Ai ka shtrembëruar rëndë konkurrencë n treg, në favor të njerëzve me kapital dhe ndikim politik tek sekti Rama dhe në dëm të madh të sipërmarrësve dhe projekteve të reja me potencial inovativ.

Ky ligj praktikisht i ka masakruar pronat në Shqipëri, duke përvetësuar prona publike pa garë dhe, nga ana tjetër, duke shpronësuar pronën private, me gjoja justifikimin e “interesit publik”!. Duke marrë parasysh edhe sistemin tonë gjyqësor të ngadaltë dhe të dobët, ligji ka krijuar një regjim me dy nivele, ku investitorët strategjikë mbrohen, ndërsa qytetarët pronarë, sidomos banorët e Bregdetit, përballen me padrejtësi ekstreme dhe pasiguri për të drejtat e tyre të pronës.