Me Aktin Normativ të datës 6 korrik 2026, publikuar në Fletoren Zyrtare me datë 7 korrik 2026, për t’i dhënë nga fondi rezervë i Buxhetit të Shtetit koncertit të këngëtarit ndërkombëtar Kanye West në Tiranë 4.2 milionë euro nga paratë e taksapaguesve shqiptarë, sekti Rama vulosi papërgjegjshmërinë e tij ekstreme dhe aventurë më të pamend, në përdorimin e fondeve publike gjatë këtyre 14 viteve.

Kushtetuta në Nenin 101 të saj, e ka përcaktuar përdorimin e Aktit Normativ, duke prekur fondin rezervë të Buxhetit të Shtetit për një vit ushtrimor, si fond që mund të përdoret ekskluzivisht për situata të jashtëzakonshme, kur kemi katastrofa natyrore, rreziqe të sigurisë kombëtare, apo emergjenca të papritura të shëndetit publik.

I. Vija e kuqe e përdorimit të paravë të shqiptarëve

Ka një vijë të kuqe që asnjë qeveri nuk duhet ta kalojë. Ajo quhet respekt për paratë e taksapaguesve.

Fondi Rezervë i Buxhetit të Shtetit nuk është krijuar për të sponsorizuar koncerte, festivale apo spektakle, sado të famshëm të jenë artistët që ngjiten në skenë. Ai nuk është një “portofol sekret” i qeverisë për të financuar projekte që nuk kalojnë filtrin normal të planifikimit buxhetor. Është një mekanizëm i jashtëzakonshëm për situata të jashtëzakonshme.

Një koncert nuk është tërmet. Një koncert nuk është përmbytje. Një koncert nuk është pandemi.

Një koncert nuk është krizë kombëtare. Atëherë, me çfarë logjike mund të justifikohet përdorimi i një fondi që ekziston pikërisht për emergjenca?

Nëse sot Fondi Rezervë përdoret për një aktivitet artistik, nesër mund të përdoret për një festival privat, pasnesër për një fushatë marketingu dhe më vonë për çdo projekt që qeveria nuk ka pasur guximin ose shumicën politike ta planifikojë në buxhet. Kështu nuk ndërtohet një shtet modern; kështu ndërtohet dhe betonohet arbitrariteti dhe autokracia e Edi Ramës!

Më shqetësuese se vetë shuma është filozofia që fshihet pas saj. Është filozofia, sipas së cilës, sekti Rama në pushtet sillet sikur fondet publike janë pronë e tij dhe jo pronë e qytetarëve. Është filozofia, sipas së cilës aktet normative mund të përdoren për të shmangur debatin parlamentar. Është filozofia sipas së cilës spektakli vlen më shumë se rregulli.

Por pikërisht rregulli është ai që mban në këmbë financat publike. Fondi Rezervë në një demokraci të përgjegjshme dhe jo autokraci, është “airbag-u” i Shtetit. Askush nuk e çmonton airbag-un, për të instaluar një sistem muzikor më të fuqishëm në makinë! Sepse kur ndodh aksidenti, mbrojtja nuk ekziston më.

Edhe shteti funksionon me të njëjtën logjikë. Nëse fondi rezervë shndërrohet në një instrument për shpenzime të planifikueshme, ai pushon së qeni fond rezervë. Ai bëhet një buxhet paralel, jashtë logjikës normale të kontrollit dhe prioriteteve publike.

II. Fondi Rezervë është për emergjenca natyrore dhe shëndetësore, jo për spektakle!

Fondi Rezervë i Buxhetit të Shtetit përfaqëson një nga instrumentet më të rëndësishme të sigurisë financiare të vendit. Qëllimi i tij është krejtësisht tjetër: përballimi i situatave të paparashikuara, emergjencave civile, fatkeqësive natyrore, krizave shëndetësore apo nevojave të jashtëzakonshme që kërkojnë reagim të menjëhershëm.

Fondi Rezervë nuk mund të preket kurrsesi për shpenzime rutinë, apo për politika afatgjata zhvillimi. Financimi me miliona euro nga Buxheti i Shtetit i një aktiviteti privat muzikor të këngëtarit reper Kanye West në Tiranë, përfaqëson një rast të pashembullt shkeljeje të Kushtetutës së Shqipërisë, papërgjegjshmërie totale ndaj disiplinës së përdorimit të fondeve publike dhe aventurizmi financiar.

Pikërisht për këtë arsye, çdo përdorim i Fondit Rezervë duhet të jetë i jashtëzakonshëm, i argumentuar dhe i mbështetur mbi interesin publik.

Një aktivitet artistik, sado i rëndësishëm të konsiderohet për promovimin e vendit, nuk përbën emergjencë kombëtare. Ai mund të planifikohet me muaj ose vite përpara dhe, nëse shteti vendos ta mbështesë, financimi duhet të kalojë përmes procedurave të zakonshme të hartimit dhe miratimit të buxhetit, me transparencë të plotë dhe kontroll parlamentar.

Përdorimi i fondeve rezervë për aktivitete që nuk kanë karakter të jashtëzakonshëm dobëson disiplinën fiskale. Fondi rezervë nuk është krijuar për të anashkaluar planifikimin buxhetor. Ai ekziston, pikërisht sepse askush nuk mund të parashikojë tërmete, përmbytje, epidemi apo kriza të tjera të papritura.

Nëse ai përdoret për aktivitete të planifikueshme, atëherë humbet vetë arsyeja e ekzistencës së tij.

Një praktikë e tillë krijon një precedent të rrezikshëm. Nëse sot financohet një koncert privat me fondet rezervë, çfarë do ta pengojë nesër përdorimin e të njëjtit mekanizëm për festivale, panaire, fushata promovuese apo aktivitete të tjera që nuk kanë lidhje me emergjencat?

Një shtet serioz nuk mund të funksionojë mbi logjikën e përjashtimit të përhershëm. Përjashtimi duhet të mbetet përjashtim.

Disiplina në administrimin e financave publike lidhet me parimet e ligjshmërisë, transparencës, përgjegjshmërisë dhe kontrollit parlamentar. Nëse fondet publike përdoren jashtë qëllimit për të cilin janë krijuar, ose duke anashkaluar procedurat e parashikuara në legjislacionin për menaxhimin e financave publike, kemi vetëm dhe thjesht abuzim, aventurizëm dhe papërgjegjshmëri ekstreme.

Përtej aspektit juridik, ekziston edhe dimensioni moral. Çdo euro e Buxhetit të Shtetit buron nga taksat e qytetarëve. Në një vend si Shqipëria, ku vazhdojnë të ekzistojnë nevoja të rëndësishme në shëndetësi, arsim, ujësjellës, mbrojtje civile, infrastrukturë vendore dhe mbështetje sociale, çdo shpenzim i jashtëzakonshëm duhet të justifikohet me standardin më të lartë të interesit publik.

III. Sekti Rama nuk është pronar i Buxhetit të Shtetit!

Qeveria e sektit Rama nuk është pronare e buxhetit të Shtetit. Ajo është administratore e tij.

Pronarë janë qytetarët shqiptarë. Janë pensionistët që numërojnë lekët në fund të muajit. Janë mjekët dhe infermierët që punojnë me mungesa. Janë shkollat që presin investime. Janë fermerët që kërkojnë mbështetje. Janë familjet që paguajnë taksa, me bindjen se paratë e tyre do të përdoren me përgjegjësi.

Çdo euro që sekti Rama po shpërdoron sot për një koncert është një euro e marrë nga një nevojë reale e qytetarëve.

Nëse është përdorur një akt normativ për të mundësuar një financim të tillë, atëherë lind pyetja: a po përdoren instrumentet e jashtëzakonshme të qeverisjes, për të anashkaluar kontrollin normal parlamentar?

Në një demokraci funksionale, akti normativ është përjashtim. Por jo në shtetin autokrat të Ramës. Ky sekt i sotëm në qeverisje, aktin normativ të qeverisë, nga përjashtim e ka kthyer në rregull!

Dhe kur përjashtimi bëhet rregull, ligji dhe vetë Kuvendi humbasin kuptimin dhe kthehen në vegla të autokratit.

xxx

Çështja nuk është nëse një artist ndërkombëtar duhet apo nuk duhet të performojë në Shqipëri. Çështja është, nëse paratë publike administrohen sipas ligjit dhe në përputhje me parimet e shtetit të së drejtës.

Besimi i qytetarëve tek financat publike ndërtohet mbi një rregull të thjeshtë: fondet e jashtëzakonshme përdoren vetëm për situata të jashtëzakonshme. Çdo devijim nga ky parim është arbitraritet, autokraci dhe papërgjegjshmëri!

Në një demokraci funksionale, respektimi i disiplinës buxhetore nuk është një formalitet teknik. Ai është një garanci kushtetuese për mbrojtjen e interesit publik dhe të parasë së taksapaguesve.

Në historinë politike të Evropës të dy dekadave të fundit, janë më dhjetra dorëheqjet e kryeministrave dhe qeverive, për shkak të protestave masive qytetare.

Ne Islande, në vitin 2009, Kryeministri Geir Haarde dha dorëheqjen vetëm 11 ditë, pas protestave masive në vend, pas kolapsit financiar të vitit 2008. Në shkurt 2012 dha dorehqejen kryeministri rumun Emil Boc, pas tre javesh protestash kundër masave shtrënguese. Në Bullgari, kryeministri Boyko Borisov (mandati i parë) dha doreheqjen vetem 14 dite, pas protestave mbarëkombëtare për çmimet e energjisë elektrike dhe varfërinë. Në Bosnjë dhe Hercegovinë në vitin 2014 dhanë doreheqjen disa kryeministra të kantoneve dhe të Federatës së Bosnjë-Hercegovinës, pas nende ditesh protesta sociale për papunësinë dhe korrupsionin. Në Armeni, ne vitin 2018(vend evropian sipas Këshillit të Evropës), pas 11 diteve protesta masive paqësore, te mbiquajtura “Revolucioni i Kadifenjtë”, dha dorehqejen kryeministri Serzh Sargsyan. Ne Sllovaki po ne vitin 2018, pas shtate ditesh protestash masive ne vend, pas vrasjes së gazetarit investigativ Ján Kuciak, dha doreheqjen kryeministri Robert Fico. Ne Malte ne vitin 2020 ofroi doreheqjen kryeministri Joseph Muscat, pas 12 diteve protesta të vazhdueshme, lidhur me hetimet për vrasjen e gazetares Daphne Caruana Galizia. Ne Mal te Zi, kater vite me pare, dha doreqjen kryeministri Zdravko Krivokapić, pas gjashte diteve protesta nga kriza politike ne vend.

I. Dorëheqja, mekanizëm për marrjen e përgjegjësisë politike

Në Shqipërinë e vitit 2026, për mbështetësit e protestave të nisura më 31 maj dhe sot në ditën e 33-të të tyre, thirrja “Rama, jepe dorëheqjen!” është shndërruar në simbolin më të njohur të lëvizjes protestuese qytetare, në gati një lloj hymni të dytë kombëtar të vendit, ku shumica e shqiptarëve sot identifikohen.

E megjithate, autokrati i Shqiperise ende nuk e ka dhene doreheqjen, ne nje kohe kur në demokracitë parlamentare evropiane, dorëheqja shihet si një mekanizëm për marrjen e përgjegjësisë politike dhe për të hapur rrugën drejt zgjedhjeve, ose formimit të një shumice të re qeverisëse.

Në demokracitë parlamentare, legjitimiteti politik ndërtohet edhe mbi besimin publik, aftësinë për të dëgjuar qytetarët dhe gatishmërinë për të marrë përgjegjësi kur krizat përshkallëzohen.

Historia evropiane njeh raste kur protesta të gjata dhe të fuqishme kanë çuar në dorëheqjen e kryeministrave ose të qeverive. Në Islandë, Rumani, Bullgari, Sllovaki, dhe Armeni, presioni i vazhdueshëm qytetar u bë një faktor i rëndësishëm në vendimin për t’u larguar nga detyra. Në disa raste protestat ishin shkaku kryesor, ndërsa në të tjera, ato u ndërthurën me kriza politike, skandale apo humbje të mbështetjes parlamentare.

Në Shqipërinë tonë, situata mbetet ajo e një autokrati në pushtet, Ramës. Rama dhe sekti i tij kanë zgjedhur të mos e konsiderojnë dorëheqjen si një opsion politik. Nuk po e kuptojnë, apo bëjnë sikur nuk e kuptojnë, se një protestë e zgjatur dhe me pjesëmarrje të konsiderueshme qytetarësh, meriton një përgjigje politike më të thellë, sesa deklaratat publike apo përballja retorike nga larg me protestuesit.

II. Pse Rama fshihet pas gishtit

Një qeveri ku qytetarët i bëjnë për më shumë se katër javë rrjesht protesta të përditshme në rrugë, përballet me detyrimin për të vlerësuar seriozisht shkaqet e pakënaqësisë qytetare, për të ofruar transparencë dhe për të kërkuar rrugë dialogu. Ky dialog mund të vijë, vetën nëse Rama jep dorëheqjen. Në të kundërt, ekziston rreziku që polarizimi të thellohet dhe besimi tek institucionet të dobësohet akoma dhe më shumë.

I fshehur pas gishtit të vet, apo duke futur, si struci, kokën në rërë, a po e shmang Rama përballjen me thelbin e pakënaqësisë qytetare, duke refuzuar të konsiderojë edhe mundësinë e një përgjegjësie politike? Qeverisja nuk është vetëm ushtrim i një mandati juridik; ajo është edhe ushtrim i përgjegjësisë politike. Një nga tiparet e lidershipit demokratik është aftësia për të dëgjuar, për të reflektuar dhe për të komunikuar me qytetarët, sidomos kur pakënaqësia shfaqet në mënyrë të vazhdueshme.

Në demokracitë parlamentare, legjitimiteti politik nuk është vetëm çështje numrash në Kuvend. Ai lidhet me aftësinë për të dëgjuar qytetarët dhe për të reaguar, kur pakënaqësia publike bëhet e vazhdueshme.

III. Mungesa e reflektimit politik, “arroganca” e frikës së Ramës

Mungesa e një reagimi politik të thellë, pas javësh protestash qytetare, ka të bëjë me frikën që e ka kapluar Ramën, i cili dihej para 30 majit 2026, me sektin që mbante, i paprekshëm në detin e zullumeve të tij.

Arroganca në pushtet nuk matet vetëm nga fjalët. Ajo perceptohet, edhe kur krijohet bindja tek qytetarët, se ky pushtet autokrat nuk ka më nevojë të dëgjojë, të shpjegojë apo të korrigjojë kursin e tij.

Në çdo sistem demokratik, forca e institucioneve nuk matet vetëm nga aftësia për të qeverisur, por edhe nga aftësia për të dëgjuar ata që mendojnë ndryshe. Në një sistem autokratik, si ky i Ramës, nuk dëgjohen qytetarët dhe pakënaqësia e tyre, por vetë bëhet sikur dëgjohet.

Mungesa e një reflektimi politik të qeverisë, pas javësh protestash, nuk është asgjë tjetër, veçse nënvlerësim total dhe injorim i zërit të qytetarëve. Kur një qeveri kufizohet vetëm tek deklarata se “ka marrë mandatin nga zgjedhjet”, pa adresuar në mënyrë bindëse arsyet e protestës, krijohet përshtypja se po mbështetet vetëm te legjitimiteti formal.

Rama, ti e di se si i ke marrë ato 83 votat. Vendi sot ka hyrë në një krizë të thellë politike dhe kjo krizë nuk zgjidhet, duke injoruar shqetësimet dhe pakënaqësitë e qytetarëve. Nëse një pjesë e mirë e shoqërisë proteston për javë të tëra, përgjigjja nuk mund të jetë vetëm heshtja, retorika politike, ose përsëritja se shumica parlamentare mjafton.

Një protestë që vazhdon për 33 ditë rresht nuk është një episod i zakonshëm i jetës politike. Pavarësisht numrit të pjesëmarrësve, një mobilizim i tillë është një sinjal se ekziston një nivel pakënaqësie tek qytetarët, që meriton të dëgjohet dhe të trajtohet me seriozitet.

Nëse kjo qeveri nuk merr përgjegjësitë e veta dhe nuk angazhohet në mënyrë bindëse me kërkesat e protestuesve, ajo rrezikon të thellojë ndarjen politike dhe shoqërore në vend. Kur qytetarët ndihen të padëgjuar, shtohet rreziku që mosbesimi ndaj institucioneve të thellohet. Arroganca e frikës së Ramës ndaj protestave qytetare po e çon vendin drejt greminës institucionale.

xxx

Një nga sfidat më të mëdha të çdo qeverie është dallimi mes forcës institucionale dhe ndjeshmërisë politike. Një shumicë parlamentare mund të sigurojë stabilitet formal, por nuk e zëvendëson dot nevojën për dialog me qytetarët, veçanërisht në periudha tensionesh të zgjatura, si kjo kohë ku jemi.

Pas 33 ditësh protestash, Shqipëria ndodhet përballë një prove të rëndësishme. Me mosveprimin dhe arrogancën e tij, Rama po i hedh zjarr përshkallëzimit të konfliktit dhe të mosbindjes civile të protestuesve. Skenat e djeshme me policinë që u konfrontua dhe ushtroi dhunë ndaj protestuesve përpara Kuvendit, por e vërtetojnë këtë.

Sipas të dhënave nga INSTAT, në vitin 2013 kishim 50 mijë maturantë. Në vitin 2025 kishim më pak se gjysmën, vetëm 23.5 mijë. Maturantët e vitit 2025 janë brezi i lindur kryesisht në vitet 2006–2007.

Studimi i fundit për të rinjtë nga Divizioni i Popullsisë në Kombet e Bashkuara, cilëson se Shqipëria pritet të humbasë pothuajse 43% të grupmoshës 15-24 vjeç deri në vitin 2050. Ky ritëm është dy herë më i lartë, nga ai i humbjes së të rinjve në vendet e rajonit tonë.

Në këto 13 vjet, të rinjtë na janë larguar me ritëm të tillë shkatërrues për të ardhmen e shoqërisë sonë, për shkak të papërgjegjshmërisë ekstreme dhe indiferencës vrastare të sektit Rama në pushtet.

Sipas studimit të OKB-së, në vitin 2012, Shqipëria numëronte rreth gjysmë milion të rinj (484 mijë), ndërsa pas dy dekadash e gjysmë, me ritmin e sotëm të largimit të të rinjve, kjo shifër do të arrijë në vetëm 195 mijë, duke vënë në dilemë ekzistencën ekonomike dhe shoqërore të vendit. Kombet e Bashkuara vërejnë se nga 225 vende të botës, Shqipëria klasifikohet e treta në botë, për tkurrjen e numrit të të rinjve në dekadat në vijim.

Kur një vend humbet në mënyrë të vazhdueshme të rinjtë dhe familjet e reja, pasojat shfaqen fillimisht në shkolla, më pas në universitete, në tregun e punës dhe në fund në të gjithë strukturën ekonomike e shoqërore. Shqipëria po humbet me shpejtësi kapitalin e saj njerëzor.

Në të gjitha qytetet dhe fshatrat shqiptare është bërë e zakonshme të shohësh klasa me më pak nxënës, universitete me më pak studentë dhe biznese që ankohen për mungesë të fuqisë punëtore të kualifikuar. Kjo tregon se emigracioni masiv nuk është më vetëm zgjedhje individuale, por fenomen me ndikim kombëtar.

Të rinjtë janë burimi më i rëndësishëm i zhvillimit. Ata përbëjnë forcën e ardhshme të punës, sipërmarrësit, profesionistët dhe kontribuuesit në sistemin e pensioneve dhe në konsumin e vendit. Kur numri i tyre përgjysmohet, vendi përballet me mungesë të fuqisë punëtore, vështirësi në zhvillimin ekonomik dhe presion më të madh mbi sistemet sociale.

Shumë të rinj largohen, jo vetëm për shkak të mundësive më të mira ekonomike jashtë vendit, edhe pse pagat më të larta, siguria sociale, arsimi cilësor dhe perspektiva profesionale në vendet e BE-së vazhdojnë të ushtrojnë një tërheqje të fortë. Ata shprehin bindjen se avancimi profesional nuk varet gjithmonë nga aftësitë dhe puna, por gjithnjë e më shpesh, nga lidhjet politike, ose klienteliste. Kjo krijon zhgënjim dhe humbje besimi tek qeverisja dhe institucionet publike. Një pjesë gjithnjë e më e madhe e të rinjve largohen nga pamundësia për gjetjen e një vendi pune dhe bërje karrierë, nëse nuk je patronazhist, ose nuk i ke prindërit me lidhje me sektin Rama ne qeverisje.

Kur tetë në dhjetë të rinj e shohin të ardhmen jashtë Shqipërisë, kjo tregon se besimi tek mundësitë brenda vendit ka rënë thuajse plotësisht. Dhe fajtor tërësor për këtë brerje totale besimi është sekti Rama dhe mënyra e tij e qeverisjes.

Përgjysmimi i maturantëve të Shqipërisë dhe shifrat e studimit të OKB-së nuk pasqyrojnë vetëm zgjedhjet e të rinjve, por edhe vendimet e prindërve të tyre. Kur familjet emigrojnë, largohen bashkë me fëmijët që do të ishin nxënës, studentë dhe profesionistë të së nesërmes në vend.

Sekti Rama ka dështuar të sigurojë meritokraci në punësimin në administratën publike, mundësi reale karriere, strehim të përballueshëm për të rinjtë, besim tek institucionet dhe siguri për të ardhmen. Largimi i të rinjve ndikon drejtpërdrejt negativisht në numrin e studentëve në universitete, në fuqinë punëtore të ardhshme, në sistemin e pensioneve dhe në zhvillimin ekonomik të vendit. Ka një dekade që Shqipëria po përballet me mungesa serioze të kapitalit njerëzor në sektorë kyç të ekonomisë.

Largimi masiv i të rinjve nga Shqipëria përbën një nga “kryeveprat” e zeza të sektit Rama në pushtet. Edhe pse emigracioni nuk është një fenomen i ri për shqiptarët, ritmet e largimit gjatë 13 viteve të fundit kanë ngritur shqetësime serioze për të ardhmen e vendit, të vërtetuara katërcipërisht nga raportet ndërkombëtare, si ky i fundit i Divizionit të Popullsisë në Kombet e Bashkuara.

Dhjetra protestat e shpërthyera në vend në 19 ditët e fundit kundër keq-qeverisjes dhe arrogancës së sektit Rama në pushtet, duke marrë shkas dhunën ndaj protestuesve në Zvërnec më 30 maj, kanë prodhuar një lëvizje të fuqishme rinore, e cila sot ka hyrë në ditën e njëzetë të protestave masive në Tiranë.

Protestuesit, krahas dorëheqjes së kryeministrit, kanë artikuluar katër kërkesa të qarta: shfuqizimin e ligjit famëkeq Nr. 55/2015 “Për Investimet Strategjike”, të Paketës mafioze të Maleve, anullimin e ndryshimeve të vitit 2024 në ligjin për Zonat e Mbrojtura, të cilat 20 përqind të zonës së mbrojtur e japin për biznes, si dhe anullimin e ndryshimeve në ligjin për Trashëgiminë Kulturore, që fut privatin në menaxhimin e aseteve kulturore publike të vendit.

Partia Demokratike ka kërkuar në Kuvend shfuqizimin e tyre. Domosdoshmëria e abrogimit të tyre buron nga këto katër arsye kryesore:

I. Ligji për Investitorin Strategjik: grabitje dhe vjedhje e organizuar e tokës në bregdet

Sekti Rama miratoi në dhjetor 2025 në Kuvend shtyrjen e gjashtë të afatit të ligjit Nr. 55/2015 “Për Investimet Strategjike”, deri më 31 dhjetor 2026. Ky ligj u miratua në maj të vitit 2025, gjoja si një masë e përkohshme trevjeçare, për nxitjen e investimeve strategjike në ekonomi. Që nga ajo kohë, është shtyrë gjashtë herë!

Raporti i Departamentit Amerikan të Shtetit për klimën e investimeve në Shqipëri, i vitit 2021, cilësoi se ligji i investimeve strategjike “korrupton logjikën investuese dhe nuk është aspak miqësor me investitorët e huaj”. Në raportin e klimës së investimeve për vitin 2023, DASH theksoi se ligji Nr. 55/2015 për Investimet Strategjike nuk ka tërhequr investime të huaja. Nga 52 projekte të miratuara, të cilat kanë marrë statusin e investimit strategjik, vetëm 2 janë të huaja.

Në 11 vitet e funksionimit të tij, ky ligj krijoi një regjim të veçantë për një kategori të caktuar investitorësh, të afërt me sektin Rama në pushtet, duke u dhënë atyre toka shtet apo të privatit në bregdet, përmes procedurash të përshpejtuara dhe lehtësish që nuk janë të disponueshme për bizneset e tjera. Ai prodhoi pabarazi të thekshme në treg, favorizoi sipërmarrës të caktuar që protestuesit me të drejtë i quajnë “oligarkët e Ramës”, cënoi konkurrencën e lirë dhe diskriminoi biznese të huaja dhe vendase që shprehën interes dhe u përjashtuan nga gara.

Aplikimi i ligjit solli kritere dhe procedura përzgjedhjeje të investitorëve strategjikë aspak të qarta për publikun, me procedura negocimi me fituesit, të zhvilluara në kushte të transparencës së kufizuar ose të mungesës totale të transparencës, ku publiku dhe komunitetet lokale u informuan vonë ose nuk u informuan fare për projektet dhe ndikimin e tyre në jetën komunitare.

Procedurat e përshpejtuara krijuan perceptimin se disa investitorë gëzojnë privilegje të veçanta përballë ligjit, me procedura standarde administrative që u anashkaluan pjesërisht ose totalisht, me institucione zbatuese të ligjit që ushtruan më pak ose aspak kontroll, duke e injoruar parimin e trajtimit të barabartë ligjor.

Sidomos në bregdet, por edhe në zona të tjera, ligji gjeneroi konflikte të mprehta me interesat e komuniteteve lokale, duke dhënë toka të privatit pa marrë miratimin e tij dhe me kompensim qesharak, apo duke akorduar toka publike me procedura të diskutueshme, në dispozicion të projekteve private të oligarkëve.

Ligji është në konflikt të hapur me procesin e integrimit në Bashkimin Evropian, i cili kërkon konkurrencë të ndershme, transparence, kufizim deri në zerim të trajtimeve preferenciale dhe forcim të institucioneve publike kontrolluese dhe ligjzbatuese.

Me këtë ligj, investitorit strategjik i jepet një ndihmë e padrejtë në raport me pronarin e tokës, duke cënuar një nga bazat e tregut të lirë dhe kapitalizmit, respektimin e kapitalit të tokës. Ai ka krijuar një problematikë serioze në raport me të drejtat e pronësisë, duke ligjëruar shtetëzimin e pronës private për interesa të investitorëve privatë të afërt me Ramën dhe sektin e tij .

Ligji ka përbërë një injorim të plotë të master-planeve të zhvillimit të zonave të ndryshme me potencial të madh në vend. Ai jo vetëm që ka dështuar të thithë investime të huaja, por është përdorur për përfitime abuzive, nga njerëz të afërt me Ramën dhe me sektin e tij në qeverisje.

II. Programi mafioz “Paketa e Maleve”

Ligji i miratuar për këtë program duhet abroguar sa më parë. Shqipëria mbart prej dekadash ndër problemet më të ndërlikuara të pronësisë në rajon, të tilla si (i) mbivendosje e titujve të pronësisë, (ii) legalizime të pjesshme, (iii) kthim dhe kompensim prone thellësisht i papërfunduar, (iv) konflikte trashëgimie dhe (v) mungesë regjistrash të plotë kadastralë.

Në këtë kontekst, çdo skemë që hap mundësi për përdorim, transferim apo dhënie në zhvillim të tokave krijon rrezik të lartë konfliktesh, nëse statusi juridik nuk është i qartë. Dhe pronat në zonat malore janë ato me paqartësi ekstreme të gjendjes juridike.

Nëse programi Paketa e Maleve do të zbatohet, sipërfaqe të mëdha në zona malore do të kalojnë de facto nën kontrollin e investitorëve ose subjekteve me kapital më të fortë, favoritë të sektit Rama në pushtet, ndërsa komunitetet lokale do të humbasin kontrollin ekonomik mbi territorin. Kjo do të sjellë dobësim të pronarëve të vegjël, ulje të fuqisë negociuese të banorëve lokalë dhe përqendrim të aseteve strategjike të vendit në pak duar.

“Paketa e Maleve” do të aktivizojë toka me status të paqartë pronësie ose me pretendime të shumta. Kjo do të sjellë përplasje mes pronarëve historikë dhe përdoruesve aktualë, konflikte të thella mes familjeve dhe trashëgimtarëve dhe procese të gjata administrative dhe gjyqësore. Në mënyrë paradoksale, ajo do të paralizojë edhe ato pak investime private që po realizohen në mënyrë spontane sot në malet tona. Duke përfshirë toka në projekte pa zgjidhje paraprake të pronësisë, Paketa e Maleve do të shumëfishojë konfliktet mes familjeve dhe trashëgimtarëve, mes komuniteteve dhe investitorëve, si dhe mes pronarëve dhe institucioneve shtetërore.

Në zonat malore toka nuk është vetëm aset ekonomik, por edhe identitet familjar, trashëgimi dhe burim jetese. Paketa do të krijojë presione të forta, me banorët që do të ndihen të përjashtuar nga vendimmarrja, ose të kërcënuar nga humbja e aksesit mbi kullota, pyje apo toka me përdorim tradicional.

Çdo ndërhyrje që prek tokat private, kullotat, pyjet dhe pronat familjare të trashëguara, ka rrezik të lartë të aktivizojë konflikte të fjetura prej vitesh ose dekadash. Përplasjet mes komuniteteve dhe investitorëve të miratuar nga Paketa, me projekte që avancojnë pa konsultim real me komunitetet lokale, do të sjellin një tension social të skajshëm. Në vend të zhvillimit ekonomik, programi mafioz “Paketa e Maleve” do të prodhojë polarizim ekstrem social dhe vëllavrasje!

Ja përse me të drejtë protesuesit në 19 ditët e protestave të pandërprera qytetare, kërkojnë anullimin e ligjit “Paketa e Maleve”.

III. Ndryshimet kleptokrate në Ligjin për Zonat e Mbrojtura

Përmes një ligji që përbën krim ekologjik, më 22 shkurt 2024, shumica qeverisëse në Kuvend, në rolin e saj të rëndomtë të noteres për kapriçiot dhe dëshirat-ligje të Sektit Rama, miratoi në seancë plenare ligjin e ri për Zonat e Mbrojtura, megjithë kundërshtimet e forta të organizatave mjedisore dhe të gjithë shoqërisë civile të përgjegjshme të vendit, si dhe rezervat e shprehura nga Bashkimi Evropian.

Delegacioni i Bashkimit Evropian në Tiranë kërkoi me forcë për këtë ligj transparencë, parashikueshmëri dhe konsultim me palët e interesuara, duke deklaruar se “Në kuadrin e negociatave të anëtarësimit, miratimi i ligjeve mbi çështje që mbulohen nga legjislacioni i BE-së, presupozon konsultim publik të mirëfilltë dhe gjithëpërfshirës, si dhe një proces të parashikueshëm dhe transparent”.

Rama dhe deputetët e tij në Komisionin për Veprimtarinë Prodhuese dhe Mjedisin, praktikisht u tallën me Kryetarin e Delegacionit të Bashkimit Evropian në Tiranë, Silvio Gonzato, i cili, me synimin që interesat e Shqipërisë dhe të BE-së për mjedisin në Shqipëri të mbroheshin, zhvilloi më 2 shkurt 2024 një vizitë në Komisionin për Veprimtarinë Prodhuese dhe Mjedisin, ku pas takimit me kryetarin dhe nënkryetarin e Komisionit, u shpreh se “U kërkova atyre të garantojnë që çdo ndryshim në kuadrin ligjor ekzistues për zonat e mbrojtura t’i nënshtrohet një konsultimi të plotë, të bazuar në fakte dhe gjithëpërfshirëse me të gjithë aktorët”.

Ndryshimet përfundimtare në ligjin e mëparshëm të vitit 2017 u bënë në një mbledhje online të Komisionit për Veprimtarinë Prodhuese dhe Mjedisin, me votat vetëm të shumicës, pa debat dhe dëgjesa të organizatave mjedisore. Këto organizata nuk u lejuan të ishin të pranishme, edhe kur projektligji u miratua në Komisionin për Çështjet e Integrimit, në një kohë kur organizatat mjedisore kishin treguar në detaje shkeljet dhe kundërshtitë që kishin ndryshimet e propozuara në ligj, me direktivat e Komisionit Evropian në fushën e mjedisit.

Ndryshimet në ligjin e 2017-ës përfshijnë dhënien nën administrim të bashkive të 20 përqind të territorit të zonave të mbrojtura, si dhe lejimin e investimeve dhe aktivitetit industrial në këto zona, duke ulur ndjeshëm dhe praktikisht zeruar, nivelin e mbrojtjes së tyre.

Ndryshimet gjoja ju erdhën ndër mend të dymbëdhjetë deputetëve të Partisë Socialiste, nga një letër e disa kryebashkiakëve të Partise Socialiste, që i paskan kërkuar Kuvendit që ligji t’u jepte atyre mundësi të merrnin pjesë në administrimin e zonave të mbrojtura në territoret e bashkive të tyre. Në të vërtetë, sektit Rama në qeverisje dhe vetë Ramës ia kërkuan me ngulm oligarkët e vet, që të kishin duart e lira në ndërhyrjen me investime në zonat e mbrojtura. Dhe Rama, duke nuhatur fitim të majmë, vuri në lëvizje në kohë rekord shumicën në Kuvend.

Oligarkët e Ramës nuk janë nginjur akoma me të gjitha tokat e grabitura në Jug dhe në bregdet, por tani i kërkuan dhe ia arritën të grabisin edhe zonat e mbrojtura me ligj!

IV. Ndryshimet ligjore që sollën Marrëveshjen-grabitje të Butrintit

Ndryshimet në Ligjin për Trashëgiminë Kulturore në vitin 2018 sollën Marrëveshjen e vitit 2022, për dhënien në administrim me koncesion të Parkut Kombëtar të Butrintit.

Kjo marrëveshje përbën një njollë të turpshme dhe të rëndë të qeverisjes së sektit Rama. Ajo nuk ishte një reformë menaxhimi, sikurse u paraqit, por një akt politik që relativizoi kufirin mes interesit publik dhe interesave të ngushta të sektit, duke prekur një nga simbolet më të rëndësishme të identitetit historik shqiptar.

Butrinti nuk është një aset ekonomik i zakonshëm. Është trashëgimi botërore, simbol kulturor dhe kapital identitar. Prandaj dhe çdo vendim mbi administrimin e tij kërkon transparencë maksimale, konsensus publik dhe përgjegjësi shtetërore, elementë që në marrëveshje munguan dukshëm.

Marrëveshja për Butrintin (i) dobësoi rolin e shtetit në ruajtjen e pasurive strategjike, (ii) krijoi një model ku pasuritë publike trajtohen si projekte menaxheriale dhe jo si përgjegjësi sovrane, si dhe (iii) zëvendësoi transparencën publike me marrëveshje të negociuara në rreth të ngushtë.

Butrinti përfaqëson histori, identitet dhe kujtesë kolektive. Kur administrimi i një pasurie të tillë kalon jashtë kontrollit të drejtpërdrejtë shtetëror, lind me të drejtë një ndjesi humbjeje sovraniteti kulturor. Kjo është arsyeja pse cilësimi “grabitje” për marrëveshjen e Butrintit është i plotë, bazuar në ndryshimet ligjore në Ligjin “Për Trashëgiminë Kulturore” të vitit 2018, si perceptim politik dhe simbolik i një ligji që çimentoi shkëputjen e Shtetit nga përgjegjësia kulturore dhe historike.

xxx

Prandaj dhe protestuesit e lëvizjes rinore këto 19 ditë kërkon pandërprerazi dhe me forcë që “Shqipëria nuk është për shitje!” dhe asetet e vendit nuk mund të jepen me procedura favorizuese të dyshimta, duke shkelur të gjitha standardet e Bashkimit Evropian për transparencën dhe ruajtjen e interesit publik dhe atij komunitar. Garantimi i mos-shitjes së vendit është pikërisht anullimi i menjëhershëm i këtyre katër ligjeve të grabitjes dhe kleptokracisë Rama.

Më 17 qershor 2026, në 35-vjetorin e Traktatit të Fqinjësisë Gjermani–Poloni të vitit 1991, ministri gjerman i Mbrojtjes Boris Pistorius dhe homologu i tij polak Władysław Kosiniak-Kamysz nënshkruan në Varshavë një marrëveshje të rëndësishme për bashkëpunim ushtarak. Ky akt ka një domethënie që shkon përtej marrëdhënieve dypalëshe, pasi prek drejtpërdrejt arkitekturën e sigurisë evropiane, forcimin e NATO-s dhe perspektivën e mbrojtjes së përbashkët evropiane.

Traktati i vitit 1991 u konsiderua si një nga dokumentet më të rëndësishme të pajtimit evropian pas Luftës së Dytë Botërore. Ai hodhi themelet e bashkëpunimit midis dy vendeve që për dekada kishin qenë të ndara nga plagët e historisë.

Nënshkrimi i marrëveshjes së re ushtarake pikërisht në përvjetorin e këtij traktati, simbolizon transformimin e marrëdhënieve gjermano-polake ,nga fqinjësi e mirë në partneritet strategjik për sigurinë e Evropës.

Më kët marrëveshje forcohet shtylla evropiane e NATO-s. Gjermania dhe Polonia janë ndër vendet më të rëndësishme të NATO-s në kontinentin evropian. Gjermania është ekonomia më e madhe e Bashkimit Evropian, Polonia është ekonomia e katërt më e madhe e BE-së. Ndërkohë, Polonia është sot fuqia ushtarake më dinamike në Evropë. Polonia i ka rritur shpenzimet e saj ushtarake në nivelin rekord të 4.8% të PBB-së për vitin 2026, duke e bërë atë një nga vendet me buxhetin më të lartë për mbrojtjen në të gjithë NATO-n.

Bashkëpunimi më i ngushtë ushtarak mes Gjermanisë dhe Polonisë forcon kapacitetet evropiane brenda NATO-s dhe rrit aftësinë e aleancës për të reaguar ndaj sfidave të sigurisë.

Lufta në Ukrainë ka ndryshuar rrënjësisht perceptimin e sigurisë në Evropë. Polonia është kthyer në një nyje kryesore të mbrojtjes së krahut lindor të NATO-s, ndërsa Gjermania ka marrë një rol më aktiv në garantimin e sigurisë rajonale.

Marrëveshja kontribuon në koordinimin më të mirë të forcave, stërvitjeve, logjistikës dhe planifikimit ushtarak, duke rritur gatishmërinë përballë kërcënimeve të mundshme.

Një aspekt i rëndësishëm i bashkëpunimit lidhet me zhvillimin e teknologjive ushtarake dhe industrisë së mbrojtjes. Evropa e Bashkuar ka nevojë të reduktojë fragmentimin e kapaciteteve të saj ushtarake dhe të investojë më shumë në projekte të përbashkëta. Bashkëpunimi gjermano-polak mund të shërbejë si model për integrimin më të madh të industrive të mbrojtjes në nivel evropian.

Në një periudhë sfidash gjeopolitike, marrëveshja përcjell një mesazh të qartë se vendet kryesore të Bashkimit Evropian janë të gatshme të bashkëpunojnë më ngushtë, për të garantuar paqen dhe sigurinë në kontinent.

Ky unitet është veçanërisht i rëndësishëm në një kohë kur Evropa përballet me tensione ndërkombëtare, kërcënime hibride, sulme kibernetike dhe pasiguri strategjike.

Gjatë viteve të fundit, Polonia ka modernizuar forcat e armatosura, ka investuar në teknologji të avancuara dhe ka forcuar rolin e saj, si shtyllë e sigurisë euroatlantike në Evropën Qendrore dhe Lindore. Kjo e bën bashkëpunimin me Gjermaninë edhe më të rëndësishëm për të ardhmen e sigurisë evropiane.

Për ne, është lajm i rëndësishëm që aleatë tanë strategjikë po forcojnë bashkëpunimin ushtarak. Si Gjermania ashtu edhe Polonia janë aleate kyçe të Shqipërisë brenda NATO-s dhe mbështetëse të zellshme të integrimit tonë evropian. Forcimi i bashkëpunimit ndërmjet tyre krijon një mjedis më të sigurt për të gjithë aleancën, përfshirë Shqipërinë.

Siguria e Shqipërisë lidhet ngushtë me sigurinë e NATO-s. Sa më të forta të jenë kapacitetet mbrojtëse të aleatëve kryesorë evropianë, aq më e fortë bëhet edhe mbrojtja kolektive e Aleancës. Marrëveshja gjermano-polake kontribuon pikërisht në këtë drejtim.

Shqipëria ka zhvilluar marrëdhënie të mira ushtarake me të dy vendet. Thellimi i bashkëpunimit mes Gjermanisë dhe Polonisë mund të krijojë mundësi të reja për stërvitje të përbashkëta edhe me Shqipërinë, shkëmbime ekspertize, modernizimin e forcave tona të armatosura, bashkëpunim në fushën e sigurisë kibernetike ushtarake dhe pjesëmarrje në iniciativa shumëpalëshe të NATO-s.

Marrëveshja tregon se vendet evropiane mund të ndërtojnë partneritete të forta edhe pas periudhave të vështira historike. Ky është një mesazh i vlefshëm edhe për rajonin tonë, për Ballkanin Perëndimor, ku bashkëpunimi rajonal mbetet një kusht i rëndësishëm për stabilitetin dhe integrimin evropian.

Për ne, kjo marrëveshje ka rëndësi të veçantë, pasi përfshin dy nga partnerët tanë më të rëndësishëm strategjikë në Evropë. Një bashkëpunim më i fortë gjermano-polak do të thotë një NATO më e fortë, një Evropë më e sigurt dhe më shumë mundësi për bashkëpunim, zhvillim dhe integrim për vendet aleate, përfshirë edhe vendin tonë.

Dorëheqja e Rektorit të Universitetit “Luigj Gurakuqi” të Shkodrës, Prof. Dr. Tonin Gjuraj, përbën një zhvillim të rëndë, madje skandal të mirëfilltë, i cili shkon përtej kufijve të një institucioni të vetëm të arsimit të lartë publik. Ajo ngre pikëpyetje serioze mbi gjendjen reale të autonomisë universitare në Shqipëri dhe mbi raportin e deformuar mes universiteteve publike dhe sektit Rama në qeverisje, tër përfaqësuar në këtë rast nga një Ministri e Arsimit shkatërruese me ndërhyrjet e saj, të autonomisë universitare.

Në çdo demokraci funksionale, universitetet konsiderohen hapësira të lirisë akademike, të mendimit kritik dhe të vetëqeverisjes institucionale. Autonomia universitare nuk është një privilegj i drejtuesve të universiteteve, por një parim themelor që garanton cilësinë e arsimit, pavarësinë e kërkimit shkencor dhe mbrojtjen e interesit publik nga ndikimet politike të momentit.

Rektori dinjitoz Prof.Dr. Tonin Gjuraj u detyrua të dorëhiqej, për shkak të ndërhyrjeve flagrante të Ministrisë së Arsimit, si dhe për shkak të tensionit të shkaktuar nga largimi nga puna prej Bordit të Administrimit të një plejade profesorësh të nderuar të Universitetit të Shkodrës.

Ligji shqiptar për arsimin e lartë njeh autonominë e universiteteve në aspektin akademik, organizativ, financiar dhe të përzgjedhjes së strukturave drejtuese. Megjithatë, prej vitesh është ngritur me të drejtë shqetësimi se kjo autonomi ekziston më shumë në letër, sesa në praktikë. Rasti flagrant i dorëheqjes së Prof. Gjuraj është dëshmi therëse.

Në të gjitha universitetet tona publike, shumë vendimmarrje të rëndësishme ndikohen nga politika qendrore e Ministrisë së Arsimit, përmes instrumenteve të ndryshme: kontrollit financiar, procedurave burokratike, emërimeve të komanduara të administratorëve të Bordeve, miratimeve administrative, politikave të financimit dhe ushtrimit të presioneve të drejtpërdrejta apo të tërthorta ndaj drejtuesve universitarë.

Dua të sjell një pasazh të shkrimit të sotëm të gazetarit Gjergj Zefi: “Kur një profesor me karrierë akademike, me tituj shkencorë dhe me legjitimitetin e votës universitare largohet duke deklaruar se nuk ka më forcë përballë një bordi administrimi, problemi nuk është më personal. Problemi bëhet kombëtar. Sepse mesazhi që merr çdo pedagog, çdo studiues dhe çdo student është brutal: në Shqipëri nuk fiton dija, por injoranca përmes mbështetjes politike”.

Dorëheqja e detyruar e Prof. Tonin Gjurajt ka ardhur si pasojë e pamundësisë për të ushtruar kompetencat që ligji ia njeh rektorit dhe organeve drejtuese të universitetit, atëherë kemi të bëjmë me një problem shumë më të madh sesa një konflikt institucional. Kemi të bëjmë me dobësimin e një prej shtyllave kryesore të shoqërisë demokratike: pavarësinë e institucioneve akademike.

Universitetet nuk mund të funksionojnë si degë administrative të ministrive. Rektori nuk duhet të jetë zbatues pasiv i vendimeve të ardhura nga lart, por drejtues i zgjedhur nga komuniteti akademik, me mandat të qartë dhe përgjegjësi të drejtpërdrejtë ndaj pedagogëve, studentëve dhe institucioneve kolegjiale të universitetit. Në të kundërt, proceset zgjedhore universitare humbasin kuptimin e tyre dhe vetë koncepti i vetëqeverisjes universitare zbrazet nga përmbajtja.

Përvoja evropiane tregon se universitetet më të suksesshme janë pikërisht ato që gëzojnë autonomi të gjerë, të shoqëruar me mekanizma të fortë transparence dhe llogaridhënieje.

Dokumente të rëndësishme të Procesit të Bolonjës, si edhe rekomandimet e Shoqatës Evropiane të Universiteteve (EUA), e konsiderojnë autonominë institucionale si kusht për zhvillimin e cilësisë në arsimin e lartë. Ndërhyrjet politike në emërime, në menaxhimin e burimeve njerëzore apo në vendimmarrjet akademike cenojnë standardet që Shqipëria ka marrë përsipër të respektojë në rrugën e saj të integrimit evropian.

Natyrisht, autonomia nuk duhet të ngatërrohet me mungesën e kontrollit apo me imunitetin institucional. Universitetet publike administrojnë fonde publike dhe duhet t’u nënshtrohen auditimeve, vlerësimeve të performancës dhe rregullave të transparencës.

Mirëpo kontrolli i ligjshmërisë është krejt i ndryshëm nga ndërhyrja në vendimmarrje. Ministria e Arsimit dhe vetë ministrja ka detyrimin të garantojë respektimin e ligjit. Ajo nuk ka asnjë të drejtë të zëvendësojë organet akademike në ushtrimin e kompetencave të tyre.

Dorëheqja e rektorit të Universitetit të Shkodrës përfaqëson një kambanë të fortë alarmi. Ajo kërkon transparencë të plotë mbi shkaqet që e diktuan këtë vendim, reflektim institucional nga Ministria e Arsimit dhe një angazhim serioz për forcimin e autonomisë universitare në praktikë dhe jo vetëm në dispozitat ligjore.

Mbrojtja e universitetit nga ndërhyrjet abuzive nuk është mbrojtje e privilegjeve të një grupi të caktuar. Është mbrojtje e së drejtës së shoqërisë për të pasur universitete të lira, të pavarura dhe të afta për t’i shërbyer zhvillimit të vendit përmes dijes, meritës dhe integritetit akademik.

Dorëheqja e Prof. Gjurajt duhet të shërbejë si nxitje për një debat të gjerë kombëtar mbi të ardhmen e universiteteve shqiptare. A janë ato vërtet institucione autonome? A kanë drejtuesit e zgjedhur hapësirën e nevojshme për të marrë vendime në interes të komunitetit akademik? A ekzistojnë mekanizma efektivë për të mbrojtur universitetet nga ndikimet e pushtetit politik?

Përgjigjet ndaj këtyre pyetjeve nuk kanë rëndësi vetëm për pedagogët dhe studentët. Ato lidhen drejtpërdrejt me cilësinë e elitës profesionale që formon vendi, me aftësinë për të prodhuar dije dhe inovacion, si dhe me nivelin e demokracisë shqiptare. Një universitet pa autonomi rrezikon të shndërrohet në një institucion formal, ku bindja zëvendëson mendimin kritik dhe konformizmi zëvendëson meritën.