Bujar Leskaj – bujarleskaj.com

Bashkëbisedim me Bujar Leskaj

Nga Prof. Dr. Ago Nezha

Vitet e demokracisë, kanë shpalosur vlera të dimensioneve të ndryshme te njeriu post modern, anë e mbanë Shqipërisë. Janë krijuar një mozaik karakteresh, që është vështirë t’i identifikosh për nga sjellja, arsimi, kultura dhe marrëdhëniet sociale, që po shkojnë me kokë poshtë. Në këto 35 vjet pluralizëm, pluhuri “demokratik” ka hedhur një tis të bardhë që ka bërë pis dhe ka mbuluar e deformuar realitetin e shoqërisë në tërë diversitetin e saj dhe përbën rrezik aktual. Pritshmëria shoqërore ishte për ndryshime cilësore, në gjithë strukturat e shoqërisë, në të katër segmentet e pushtetit, qofshin ato te legjislativi, ekzekutivi, gjyqësori dhe medias, përtej kufirit. Por zhgënjimi ndodhi si një rrufe në qiell të pastër, ku brenda ditës të varfrit u bënë të pasur, ne kemi qeshur, e qeshim sa jemi gajasur, por ende s’kemi plasur… Fryri era e demokracisë dhe i mbushi të katër eibetë e pushteteve me militantë partish, që po tí pyesësh kë ke nënë dhe kë ke babë? ata të përgjigjen plot entuziazëm njëzëri,partinë.

Po të ngjitesh në piramidën demokratike të 35 viteve, do shohësh se të katër pushtetet janë mbushur me mediokër, cuba shpellash, çakenjë e sharlatanë, që për nënë e babë partinë kanë. Në këto vite të acarta “demokratike”, kush nuk ka provuar të hipi në karrige. Me Kryeministra e ministra, që u shkon për shtat kapistra. Janë më shumë të rinj se sa të rritur, por një gjë është e sigurt, se shumica e tyre janë të paditur, që pushteti ujkonjë, për hajdut i ka stërvitur. Në një vend që sundon një njeri, mos prit kurrë të ketë demokraci. Politikanët tanë, disa sharlatanë, unin shumë qejf e kanë. Nuk e duan eksperiencën e përparuar, megjithëse ajo s’të le për të gabuar, ata e ndiejnë veten të imunizuar.

Nuk janë të gjithë të infektuar, ka dhe disa që kanë shpëtuar dhe agresionit të pushtetit i kanë rezistuar, duke u zvarritur me këmbë e me duar. Lufta midis brezave është thelluar dhe siç ka nisur s’ka për të mbaruar, me këtë klasë politike të mallkuar. Por ka shkëndija që japin shpresë, megjithëse dielli duket që kur lind në mëngjes, që kontributin e njerëzve të mirë do ta tres. Ka të rinj që e duan Shqipërinë, që e njohin rrugën nga vijnë. Një shembull i ndershëm prej qytetari, është veprimi që bën Bujari, që punët i venë për së mbari. Fjala e ëmbël Shqipëri, vjen kur janë bashkë Jug e Veri. Ai që me punën e tij të bën krenar, pamëdyshje e ka emrin Bujar. Bujari jetën mirë e kupton, se ajo s’është aq e bukur apo e shëmtuar saç e mendon. I fituar është ai që del në breg të lumit dhe nuk demoralizohet e s’ja fut gjumit.

Le të fryjnë rryma të ftohta a të ngrohta, kështu ka qenë që kur është krijuar bota, filozofitë e tjera, janë të kota. Nuk gjen një të ri kaq të përkushtuar, që pushteti ta ketë promovuar, ndaj ndihemi të kënaqur si Labëri, që e kemi vlerësuar, me titullin e lartë: Personalitet i Shquar i Labërisë”, këtë bir të nderuar të Shqipërisë. Investimi që bën Bujar Leskaj për Labërinë, le të konsiderohet si një violinë, që tingujt e saj përhapin shqiptarinë, të jemi bashkë në çdo krahinë. Bujari nuk ka paragjykime, politike apo krahinore, ndaj i shkojnë shumë urime, nga shumë miq dhe nga ana ime. Lavdinë dhe respektin askush nuk ta fal. Mund të ecësh në kënetë, në kodër a në mal, e në moçal, e mund të jesh i vdekur edhe kur je gjallë, ai që punon për kombin e ka hallall, ky është realitet, nuk është përrallë. Puna që ju bëni i ngjan një burimi, për ditë prej jush rritet investimi, një ditë do jeni pikë referimi, mes miqsh do ndihet krenaria dhe gëzimi.

Uroj, që gjithmonë tí qëndroni besnik, profilit tuaj demokratik, se pushteti e ka një rrezik, që të thotë qasu, nuk të thotë ik, mos u tremb kur ke lavdërime apo kritik, se lavdinë askush se ka çiflig. Me njerëzit e liq, mos bëj kompromis, se vjen një ditë, që ata të bëjnë pis. Korente do të çpojnë nga e majta dhe e djathta, do fryjnë erëra të ftohta e të ngrohta, gjithmonë e mprehur do jetë shpata, por mos u tremb se kështu është bota, një ditë do të duken përralla, të kota. Të them një fjalë o miku im, si më me përvojë të ma besosh, se ndershmëria nuk ka çmim, në rast se gjatë do të jetosh. E di që ky idealizmi im, budallallëk të duket kur ta dëgjosh, ata që të rrethojnë të shohin me përçmim, por do vij një ditë që do ma besosh, kur unë s’do jem do më kujtosh. E kuptoj fare mirë or mik, se para klasës së pasur dukem arkaik. Ata e kanë xhepin mbushur me para, por kokën një pjesë me defiçenca të mëdha. Ju do thoni, kur e kupton, pse s’vepron, siç bëjnë njerëzit e klasës tonë. Ato që na ka mësuar jeta, është se çdo njeri ka parimet e veta.

Sido që bie nga lartë rrufeja, njeriu si vesh dot vetes parime të reja, që dalin jashtë karakterit të tij, se edukatën e merr që fëmijë. Jeta është dimër edhe pranverë, jeta të katër stinët i ka, më mirë i lumtur dhe me nder, se sa i fryrë me para. Ka shumë që e kanë fryrë kuletën dhe vetëm për vete mendojnë, por ata se kuptojnë jetën, se një ditë me turp do shkojnë. Ju do mbeteni në breza i nderuar, me qëndrimin tuaj miqësor, për bujarinë s’ke për t’u harruar, ti bujarinë ke mbi krye kurorë. Kushdo që s’ka virtytin “mirënjohje”, është një qënje e dalë boje. Mirënjohja kërkon të kesh mëndje të kthjellët, zemër të pastër, shpirt të madh, sy dhe vesh dhe paragjykime mos kesh. Ju keni dhënë shembuj që nuk vdesin për patriotizëm dhe bujarinë. Shembulli më i lartë, vendosja e shtatores së Ismail Qemalit në Prishtinë, një nderim për gjithë Labërinë, një simbol që lidh gjithë Shqipërinë. Një gjë të lutem të ma dëgjosh, nuk mjafton vetëm të investosh, por duhet që rrugën me drapër ta pastrosh, ku lulëzojnë gjemba s’duhet të tolerosh, plehrat e kanë vendin, vetëm në kosh. Shembulli i keq nuk vdes kurrë, frytet e tij shumëzohen, njeriu që ka kulturë, asnjë herë nuk dorëzohet.

Njeriun puna se lodh kur ka sukses, papunësia dhe zvarritja të jep stres, pranvera e punës nis çdo mëngjes, njeriu punon dhe jeton me shpresë. Kur punën e gjen të zhytur në gjol, punon dhe një ditë e kthen në simbol, flet vetë puna, ti mos fol. Ju po rriteni nga dita në ditë, me investimin Tuaj intelektual, famën dhe paranë kurrkush s’ta fal, lufto me të keqen, që të kesh moral. Njerëzit e mirë sot, janë perla në gjirin e shoqërisë, se po jetojmë kohën që vesi i ka zënë vendin virtytit dhe është koha e pabesisë. Njeriu, që shkruan dhe lexon dhe në thatësirën më të egër politike nuk shteron, këtë çdo intelektual herët apo vonë e kupton.

Kujto të madhin Shtjefën Gjeçovi, që 1920 kur luftonte në Vlorë, nga Vlora Krye/Peshkopit të Shkodrës i foli, me këto fjalë, që mbeten simbol. Kur të vij në Shkodër do t’ju bëj të flisni labërisht: “ Se vlonjati për Shqipërinë djeg pasurinë, shet shtëpinë dhe fal fëmijën”. Këto janë fjalë lapidar, hajmali për çdo lab e shqiptar, që na bëjnë të gjithëve të ndihemi krenar, për këta korifenj të letrave thesar. E them me shumë krenari, për virtyte dhe për bujari, ju jeni një lab i larë me flori, një shembull i gjallë për brezin e ri. Sentencën e fundit e kam për të vërtetën: “jeta është provë dhe njeriu varet si e mbyll jetën”!

Botuar nga Gazeta Sot date 31.03.2026

𝗥𝗮𝗺𝗮, 𝗮𝘂𝘁𝗼𝗸𝗿𝗮𝘁𝗶 𝗲𝗹𝗲𝗸𝘁𝗼𝗿𝗮𝗹 𝗹𝗮𝗸𝘂𝗿𝗶𝗾!

Instituti suedez V-Dem (Varieties of Democracy), me qendër në Universitetin e Gothenburgut, është një nga burimet më të referuara ndërkombëtare për matjen e cilësisë së demokracisë kudo në botë. Përmes një metodologjie të detajuar që mbështetet në qindra indikatorë dhe ekspertë ndërkombëtarë, V-Dem klasifikon qeverisjet politike në disa kategori, duke filluar nga demokracitë liberale deri tek autokracitë e mbyllura. Një nga kategoritë ndërmjetëse është ajo e “autokracisë elektorale”.

V Dem publikon një nga setet më të mëdha dhe të detajuara në glob të të dhënave mbi demokracinë, por edhe për lirinë e mediave, sundimin e ligjit, të drejtat civile, përfshirjen qytetare etj. Këto të dhëna mbulojnë qindra vende dhe dekada historike.

I. Shqipëria-rënie të fortë në Indeksin e Demokracisë

Në raportin për vitin 2025 (Democracy Reports – V-Dem), instituti V-Dem thekson se Shqipëria ka shënuar rënie në indeksin total të demokracisë, duke u regjistruar si autokraci elektorale.

Shumë institucione ndërkombëtare tashmë po e njohin dhe e analizojnë drejt Ramen dhe sektin e tij në pushtet. Prandaj dhe cilësimi “autokraci elektorale” per rregjimin qe ky autokrat kleptokrat, vjedhës votash ka ndërtuar tek ne flet shumë.

Sipas institutit V-Dem, një “autokraci elektorale” është një sistem ku zhvillohen zgjedhje periodike dhe ekziston një fasadë pluralizmi politik, por ku standardet themelore të demokracisë, të tilla si ndarja e pushteteve, liria e medias, barazia në garë dhe kontrolli institucional janë të dobëta ose të deformuara. Në këto sisteme, zgjedhjet nuk janë plotësisht të lira dhe të ndershme, ndërsa pushteti ka tendencë të përqendrohet në duart e një grupi të kufizuar.

Në raportet e viteve të fundit, Shqipëria është renditur nga V-Dem në këtë kategori, duke reflektuar një shqetësim të vazhdueshëm për funksionimin e demokracisë në vend. Analiza e V-Dem evidenton mangësitë e qëllimshme strukturore të qeverisjes së Ramës, që pengojnë totalisht ose zerojnë funksionimin e mekanizmave që garantojnë një demokraci funksionale.

Një nga arsyet kryesore lidhet me përqendrimin e skajshëm të pushtetit ekzekutiv dhe dobësimin e mekanizmave të kontrollit dhe balancës. Roli i parlamentit shpesh perceptohet si i kufizuar përballë qeverisë, ndërsa institucionet e pavarura përballen me sfida në ushtrimin e funksioneve të tyre pa ndikim politik.

Një tjetër element i rëndësishëm është liria dhe pavarësia e medias. Edhe pse ekziston tek ne një numër i madh mediash, tregu mediatik karakterizohet nga përqendrim i pronësisë dhe ndikim ekonomik e politik, çka ndikon në pluralizmin real të informacionit dhe në cilësinë e debatit publik.

II. Procesi zgjedhor tërësisht i deformuar

Sipas analizës së institutit V-Dem, proceset zgjedhore në vitet e fundit në Shqipëri, megjithëse zhvillohen rregullisht, janë shoqëruar me akuza për përdorim të burimeve shtetërore, presion ndaj votuesve dhe pabarazi në aksesin mediatik. Këto faktorë ndikojnë në perceptimin dhe vlerësimin ndërkombëtar të integritetit të zgjedhjeve.

Instituti suedez denoncon një deformim të gjerë të barazisë dhe integritetit të garës elektorale. Një nga arsyet kryesore që evidenton V-Dem lidhet me përdorimin e burimeve shtetërore në funksion të partisë në pushtet. Në shumë raste, administrata publike, investimet publike dhe politikat sociale perceptohen si të orientuara për të ndikuar sjelljen elektorale të votuesve. Kjo krijon një avantazh të padrejtë për qeverinë në raport me opozitën.

V-Dem shpjegon e qartë se vendi nuk mban zgjedhje të lira dhe të ndershme dhe nuk ka nivelet e mjaftueshme të lirisë së shprehjes dhe asociimit. Në praktikë, ky klasifikim e bën Shqipërinë një diktaturë autoritare me maskë demokratike. Nuk është një diktaturë totalitare apo autokraci e mbyllur siç e etiketon V-Dem, sepse qytetarët ende votojnë, por pushteti mbetet i përqendruar dhe zgjedhjet janë farsë.

Një tjetër faktor është presioni i drejtpërdrejtë ose i tërthortë mbi votuesit. Raportime të ndryshme edhe për zgjedhjet e 11 majit 2025, kanë evidentuar fenomene si blerja e votës, ndikimi mbi punonjësit e administratës dhe varësia ekonomike e qytetarëve nga strukturat shtetërore, të cilat ndikojnë në lirinë reale të zgjedhjes.

Votimet nuk janë të një niveli të barabartë për të gjithë aktorët politikë, dhe ndikimi i qeverisë mbi gjyqësorin, mediat dhe administratën publike dobëson mekanizmat demokratikë.

Roli i medias përbën një element të rëndësishëm në këtë vlerësim. Sipas analizave të V-Dem dhe organizatave të tjera ndërkombëtare, aksesi në media dhe balanca e mbulimit elektoral janë tejet të pabarabarta. Përqendrimi i pronësisë tek biznese të lidhura me qeverinë dhe ndikimi politik mbi median kufizojnë pluralizmin dhe informimin objektiv të votuesve.

Problematikat në administrimin e procesit zgjedhor ndikojnë në perceptimin e integritetit të tij. Edhe pse V-Dem vëren se Shqipëria ka bërë përparime në aspektin teknik të organizimit të zgjedhjeve, çështje si politizimi i administratës zgjedhore dhe mosbesimi ndërpartiak vazhdojnë të mbeten probleme themelore.

Një komponent tjetër lidhet me dobësinë e institucioneve të pavarura dhe të mekanizmave të kontrollit. Kur organet që duhet të garantojnë barazinë në garë dhe të hetojnë shkeljet nuk perceptohen si plotësisht të pavarura, sipas V-Dem, besueshmëria e procesit zgjedhor vihet tërësisht në pikëpyetje.

Krahas farsës elektorale dhe krimit elektoral të 11 majit 2025, Rama vijon të godasë opozitat dhe mediat e gazetarët, sa herë këta të fundit guxojnë të jenë kritikë. Kështu ndodhi edhe sot me silurimin dhe shkarkimin nga puna të gazetarit Ilir Babaramo, që kishte dy dekada në emisionin e tij “Pesë pyetje nga Babaramo”, vetëm se guxoi mbrëmë të vinte theksin jo tek protestat legjitime të opozitës, sikurse ia kërkonte televizioni oborrtar ku punonte, por tek abuzimet dhe korrupsioni i sektit Rama në pushtet.

III. Korrupsioni qeveritar ende i pandërshkuar si duhet

Sipas institutit suedez, problemet me korrupsionin dhe shtetin e së drejtës në Shqipëri mbeten faktorë kyç të klasifikimit të vendit si “autokraci elektrorale”, sistem i ngjashëm me Rusinë ose disa shtete të Afrikës. Shqipëria renditet me vende afrikane si Somalia, Zambia dhe Sierra Leone që janë regjistruara si vende diktatoriale. Ndërkohë në listën e autokracive elektorale janë edhe Rusia dhe Serbia.

Kjo situatë e vendos Shqipërinë në një shkallë ku demokracia ekziston vetëm në formë, ndërsa realiteti politik reflekton kontroll të fortë dhe kufizim të plotë të lirisë politike dhe qytetare.

xxx

Sjellja e djeshme e shtetit të sektit Rama ndaj protestës kombëtare të opozitës dhe ndaj Prof. Dr. Sali Berishës, në ditën që kujtohet si dita e triumfit të demokracisë në Shqipëri, 22 marsit, me dhunën policore të ushtruar, e vërteton katërcipërisht etiketimin e V-Dem të qeverisjes së Ramës si “autokraci elektorale”, e aftë të shndërrohet në kleptokrate votash dhe shtypëse e lirisë së fjalës dhe protestës civile.

Vazhdimi i opozitës konstruktive të Partisë Demokratike me protesta të parreshtura dhe lufta e pandërprerë për transparencë e llogaridhënie e mediave dhe e intelektualëve kurajozë, do ta zhveshin Ramën si mbretin lakuriq të përrallës së Andersenit dhe do t’i japin atij emrin e vërtetë: kleptokrat dhe kryeministër antikombëtar.

Jemi në mes të krizës së naftës, Rama vështron yjet!

Kriza e re energjetike, e shkaktuar nga përshkallëzimi i konfliktit në Lindjen e Mesme dhe bllokimi i përkohshëm i kalimit të naftës nga Ngushtica e Hormuzit, ka sjellë një rritje të menjëhershme të çmimeve të naftës në tregjet ndërkombëtare.

Megjithatë, ndërsa shumica e vendeve të rajonit kanë ndërmarrë masa për të mbrojtur konsumatorët dhe ekonominë nga goditja e çmimeve, mbrojtja e konsumatorit shqiptar në Shqipëri mbetet për turp më dobëta në rajon dhe ndër më të dobëtit në Evrope dhe botë!

I. Vendet e rajonit masa konkrete, Shqiperia monitoron tregjet!

Rritja e ndjeshme e çmimeve të naftës në tregjet ndërkombëtare ka detyruar shumicën e qeverive europiane të ndërmarrin masa për të mbrojtur konsumatorët dhe ekonomitë e tyre. Në rajonin e Ballkanit dhe në Europën Jugore, vende si Greqia, Italia, Maqedonia e Veriut, Serbia, etj., kanë nisur ndërhyrje fiskale dhe rregullatore, për të kufizuar efektet e krizës energjetike mbi qytetarin dhe bizneset. Qeveria e sektit Rama është e vetmja në rajon që nuk ka ndërmarrë masa konkrete për të zbutur rritjen e çmimeve të karburanteve.

Qeveria greke ka vendosur masa për të frenuar spekulimet në treg, duke vendosur një tavan për marzhin e fitimit të kompanive të karburanteve dhe supermarketeve për një periudhë tre mujore. Sipas vendimit të qeverisë, pikat e karburantit në Greqi mund të aplikojnë një fitim maksimal prej 12 cent për litër mbi çmimin e shumicës, ndërsa bizneset që tejkalojnë kufijtë e lejuar përballen me gjoba deri në 5 milionë euro. Qeveria (e djathtë) argumenton se qëllimi është të ndalohet përfitimi i padrejtë gjatë një periudhe pasigurie ekonomike dhe rritjeje të çmimeve.

Edhe në Itali, kryeministrja Giorgia Meloni ka deklaruar se ekzekutivi po shqyrton uljen e akcizës së karburantit, duke përdorur të ardhurat shtesë nga TVSH-ja, që vijnë si pasojë e rritjes së çmimeve të naftës. Qeveria italiane ka paralajmëruar edhe rritje taksash për kompanitë energjetike që përfitojnë nga kriza, me qëllim frenimin e spekulimeve në treg dhe financimin e paketave mbështetëse për familjet dhe bizneset. Autoritetet italiane kanë theksuar se prioriteti është mbrojtja e fuqisë blerëse të qytetarëve dhe stabiliteti ekonomik i vendit të tyre.

Maqedonia e Veriut ka deklaruar se do të ulë akcizën e karburanteve, për të lehtësuar ndikimin në standardin e jetesës së qytetarëve. Në të njëjtën kohë, Komisioni Rregullator i Energjisë i vendit vendosi çmimet maksimale të karburanteve, të cilat rishikohen periodikisht, në bazë të lëvizjeve të tregut ndërkombëtar. Edhe Mali i Zi ka reduktuar përkohësisht disa taksa në çmimin e naftës, kurse Serbia ka vendosur tavan mbi çmimin e karrburanteve.

Ndryshe nga vendet e tjera të rajonit, në Shqipëri nuk është ndërmarrë asnjë masë konkrete fiskale ose rregullatore për të frenuar rritjen e çmimeve të karburanteve. Qeveria është kufizuar kryesisht në monitorimin e tregut dhe në deklarata për ndjekjen e situatës në tregjet ndërkombëtare.

II. Rama vendos të mos mbrojë, kur familjet shqiptare dëmtohen më shumë nga rritja e karburantit

Shqipëria është një nga vendet më të varura në Evropë dhe në botë, nga importi i karburanteve. Tek ne, çmimi i naftës ka një ndikim të drejtpërdrejtë në inflacion dhe në koston e jetesës. Një shqiptari i duhen 7.2% e të ardhurave ditore për të blerë 1 litër karburanti, ndërsa nje greku 2.5% e të ardhurave ditore, një italiani 1.5% e të ardhurave ditore dhe një maqedonasi 4%. Çmimi i rritur i naftës dhe pasojat e tij rëndojnë më shumë pikërisht tek familjet shqiptare, duke shtuar në progresion gjeometrik mundësinë që ato të bien në varfëri.

Ndërkohë që çmimi i naftës tek ne ka arritur në 200 lekë për litër, ose 2.1 euro, në Maqedoninë e Veriut është vetëm 1.55 euro. Vendi ynë ka sot çmimin më të lartë në rajon, më të lartë edhe nga Greqia apo Italia.

Shqipëria është vendi që më shumë se te tjerët ka nevojë për një ndërhyrje të qeverisë në zbutjen e taksimit mbi naftën. Dhe është vendi i vetëm në rajon ku qeveria e sektit Rama nuk ka ndërhyrë!

Në Shqipëri, mekanizmat e kontrollit të tregut, transparenca e formimit të çmimeve dhe politikat fiskale për amortizimin e goditjeve të jashtme janë formale ose inekzistente. Ndërsa vendet në rajon, më gjerë në Evrop dhe në botë po ndërhyjnë përmes (i) uljes së përkohshme të taksave mbi karburantet, (ii) vendosjes së kufijve të përkohshëm të marzheve të fitimit dhe subvencioneve për sektorët më të prekur, sekti në pushtet tek ne nuk bën asgjë. Monitoron tregjet ndëkombëtare. Praktikisht, vështron yjet, sikurse do të thoshte Arçibald Xhozef Kronin i madh.

Një nga treguesit më të dukshëm të dobësisë së mbrojtjes së konsumatorit ose mbrojtjes gati zero të tij tek ne, është niveli i lartë i çmimeve të karburanteve në Shqipëri krahasuar me rajonin, pavarësisht se të ardhurat mesatare janë më të ulëta. Shqipëria sot litrin e naftës e ka 1.95-2.05 euro, Kosova 1.6-1.7 euro, Maqedonia e Veriut 1.55 euro, Mali i Zi 1.65-1.75 euro, ndërsa Serbia 1.70.-1.80 euro. Diferenca prej 20–40 cent për litër përkthehet në një barrë shumë më të madhe për familjet dhe bizneset shqiptare. Tek ne, gjysma e çmimit të karburantit janë taksa, gjë që kufizon shumë mundësinë e uljes së çmimeve për konsumatorin.

Rritja e çmimeve të karburanteve ndikon drejtpërdrejt në disa sektorë kyç, si në transportin dhe logjistikën, në bujqësi, turizëm dhe në koston e mallrave ushqimore. Në një ekonomi si e jona, që mbështetet shumë në transportin rrugor dhe importet, rritja e çmimit të karburanteve ka efekt zinxhir në gjithë ekonominë.

xxx

Pa reforma reale në strukturën e taksave, transparencën e tregut dhe forcimin e institucioneve rregullatore, çdo krizë ndërkombëtare energjetike do të vazhdojë të godasë më rëndë familjet dhe ekonominë shqiptare. Mirëpo këto masa nuk ka ndërmend t’i marrë sekti Rama në pushtet, pse ai e ka mendjen vetëm si të vjedhe dhe të varfërojë shqiptarët.

Rama gati të përjashtojë Shqipërinë nga logjistika portuale mesdhetare për një shekull!

Dje Kryetari i Dhomës Shqiptaro-Amerikane të Tregtisë Grant Van Cleeve i dërgoi Ramës një letër urgjente, duke i kërkuar të mos e tenderojë nesër më 9 mars Porto Romanon, që të ndërtohet në shkallën e tij aktuale të kufizuar.

Në letër, Van Cleeve jep të dhëna krahasuese për të dy portet, duke i faktuar se nëse tenderi realizohet më 9 mars, Porto Romano do të rezultojë 15 përqind më i vogël se porti aktual i Durrësit dhe në sipërfaqe terminalesh, 40 përqind më i vogël!

Dhoma Shqiptaro-Amerikane e Tregtisë (AmCham) ngre me të drejtë shqetësimin se nësë Porto Romano ndërtohet me shkallën e tij aktuale, Korridori 8 do të dështojë strukturalisht dhe flukset e mallrave në Evropën Juglindore do të vazhdojnë të kapen nga portet e mëdhenj të Pireut dhe Selanikut, duke e lënë Shqipërinë jashtë sistemit kryesor logjistik të Mesdheut për shekullin e ardhshëm!

I. Problemi i madhësisë së portit të Porto Romanos është thelbësor

Letra-email e Kryetarit të Dhomës Shqiptaro-Amerikane të Tregtisë është një paralajmërim i mprehtë strategjik për ekonominë dhe pozicionin gjeoekonomik të Shqipërisë në Mesdhe dhe në Evropën Juglindore.

Thelbi i shqetësimit dhe i argumentit të tij lidhet me një fakt të thjeshtë të ekonomisë së transportit: korridoret ndërkombëtare funksionojnë vetëm nëse portet e tyre fundore janë të mëdha, konkurruese dhe të afta të përballojnë volum të lartë mallrash.

Korridori VIII nuk është vetëm rrugë, ai përfaqëson një sistem logjistik. Ai është konceptuar si një arterie strategjike që lidh Adriatikun me Detin e Zi, duke kaluar përmes Shqipërisë, Maqedonisë së Veriut dhe Bullgarisë. Ai përfshin portin detar në Adriatik (Durrës/Porto Romano) si port fundor hyrës, rrjetin hekurudhor dhe rrugor përmes Shqipërisë, lidhjen me Shkupin dhe Sofjen dhe portet bullgare në Detin e Zi, si porte fundore dalëse apo hyrëse, sipas drejtimit të mallrave.

Në logjikën e tregtisë ndërkombëtare, porta hyrëse e korridorit është elementi kyç. Nëse porti nuk ka kapacitet të mjaftueshëm për kontejnerë, thellësi për anije të mëdha dhe infrastrukturë moderne logjistike, korridori mbetet thjesht një rrugë rajonale dhe jo një bosht ndërkombëtar tregtie.

Problemi i shkallës(madhësisë) së portit të Porto Romanos është thelbësor. Sipas shumë analizave logjistike ndërkombëtare, projekti aktual i portit tregtar në Porto Romano parashikon një kapacitet relativisht modest për përpunimin e kontejnerëve krahasuar me portet konkurruese në rajon.

Për shembull, Porti i Pireut përpunon mbi 5 milionë TEU(kontejnerë) në vit dhe është një nga portet më të mëdhenj të Mesdheut, ndërsa Porti i Selanikut ka kapacitete të zgjeruara dhe një hinterland të fuqishëm ballkanik. Projekti aktual në Porto Romano parashikon një shkallë shumë më të kufizuar zhvillimi në fazat e para, vetëm 500 mijë TEU(kontejnerë), ose 10 herë më pak se Porti i Pireut. Nëse një port nuk arrin një masë kritike të volumit, kompanitë ndërkombëtare të transportit dhe operatorët e logjistikës nuk kanë arsye ekonomike të ndryshojnë rrugët ekzistuese.

Sot realiteti logjistik i Evropës Juglindore dominohet nga dy porte. Nga ai i Pireut, i zhvilluar fuqishëm nga investimet kineze të COSCO, si dhe nga Porti i Selanikut, që shërben si nyje për Ballkanin Qendror. Këto porte kanë terminale moderne kontejnerësh, lidhje hekurudhore të drejtpërdrejta me Ballkanin, vëllim të madh trafiku dhe rrjete globale të kompanive detare.

II. Interesat klienteliste të Ramës rrezikojnë ta mbysin në djep Korridorin VIII!

Nëse Porto Romano nuk ofron kapacitete të krahasueshme dhe efiçiencë logjistikë, transportuesit ndërkombëtarë do të vazhdojnë të përdorin portet greke. Me Ramën, i cili, për interesat klienteliste të oligarkëve të vet është gati të sakrifikojë zhvillimin kombëtar për një shekull në vijim të Shqipërisë, rreziku është real që vendi ynë të mbetet jashtë hartës logjistike portuale dhe rrugore të Mesdheut!

Paralajmërimi i Van Cleeve është se një port i vogël do të ketë pasoja shumë më të mëdha, sesa thjesht një projekt infrastrukture. Kjo, pasi (i) Korridori VIII do të mbetet pa volum real mallrash, (ii) investimet në rrugë dhe hekurudha nuk do të arrijnë të shfrytëzohen plotësisht dhe Shqipëria nuk do të bëhet nyje tranziti rajonale.

Kjo do të thotë se rrjedhat kryesore të tregtisë do të vazhdojnë të kalojnë përmes Greqisë, duke e lënë Shqipërinë në periferi të sistemit logjistik të Mesdheut.

Sipas ekspertëve të logjistikës dhe transportit ndërkombëtar, për ta bërë Korridorin VIII funksional në Shqipëri, nevojiten disa elemente kyçe, si terminal kontejnerësh me kapacitet shumë më të madh, thellësi portuale për anije të mëdha post-Panamax, lidhje hekurudhore direkte me Maqedoninë e Veriut, zona të mëdha logjistike dhe industriale pranë portit, si dhe integrim me rrjetet e transportit të BE dhe NATO.

Mirëpo për Ramën, këta elementë janë të papranueshëm, pasi oligarkët rreth vetes nuk i plotësojnë dot kushtet për t’i ndërtuar këta elementë. Do të duhej që të thirreshin investues të mëdhenj strategjikë ndërtues portesh të mëdhenj nga SHBA-të, Holanda, Turqia dhe oligarkët e Ramës kanë frikë se mos këta investues të fuqishëm nuk ua japin punët e ndërtimit të Porto Romanos, të denja për Korridorin VIII.

Ja përse nesër Rama kërkon ta mbyllë hesapin me një tendër për ndërtimin e një porti detar në Porto Romanos të një shkalle(madhësie) shumë më të ulët.

xxx

Për këto arsye, letra-email e Dhomës Shqiptaro-Amerikane të Tregtisë është më shumë sesa një kritikë ndaj një projekti specifik. Ajo është një paralajmërim i fortë strategjik, një denoncim serioz ndaj kulisave portuale të Ramës: o bëje të madh portin në Porto Romano, o mos e bëj fare! nëse Shqipëria nuk ndërton një port me shkallë dhe ambicie të mjaftueshme, vendi rrezikon të humbasë një mundësi historike për t’u bërë nyje kryesore e tregtisë mes Adriatikut, Ballkanit dhe Detit të Zi.

Në një epokë kur infrastruktura përcakton fuqinë ekonomike të shteteve, madhësia dhe vizioni i Portit të Porto Romanos mund të përcaktojë rolin e Shqipërisë në ekonominë rajonale për gjithë shekullin XXI! Por ky nuk është interesi “strategjik” i Ramës.

𝗘𝗱𝗶𝘁𝗼𝗿𝗶𝗮𝗹𝗶 𝗶 𝗽𝗲𝗿𝗯𝗮𝘀𝗵𝗸𝗲𝘁 𝗥𝗮𝗺𝗮-𝗩𝘂𝗰𝗶𝗰, 𝗻𝗷𝗲 𝘁𝗵𝗶𝗸𝗲 𝗽𝗮𝘀 𝘀𝗵𝗽𝗶𝗻𝗲 𝗻𝗱𝗮𝗷 𝗞𝗼𝘀𝗼𝘃𝗲𝘀 𝗱𝗵𝗲 𝘁𝘂𝗿𝗽 𝗸𝗼𝗺𝗯𝗲𝘁𝗮𝗿!

Botimi i një editoriali të përbashkët nga dy autokratët e Ballkanit, Rama dhe Vuçiç, në një prej gazetave më prestigjioze gjermane si “Frankfurter Allgemeine Zeitung”, gjoja për një qasje të re strategjike për avancimin e procesit të zgjerimit të Bashkimit Europian, nuk është thjesht një publikim gazetaresk. Ai është një mesazh politik me peshë për opinionin publik europian.

Pikërisht për këtë arsye, përmbajtja dhe forma e tij kanë rëndësi të veçantë, sidomos për Kosovën dhe kauzën e saj të integrimit në Bashkimin Evropian.

I. Editorial që injoron përgjegjësitë historike të Serbisë

Nëse ky editorial paraqet rajonin përmes prizmit të “bashkëpunimit të ri ballkanik” duke relativizuar konfliktet e së kaluarës, pa theksuar qartë përgjegjësitë historike dhe realitetin e pavarësisë së Kosovës, atëherë ai rrezikon të dëmtojë interesat thelbësore të shtetit të Kosovës në disa drejtime.

Një nga rreziqet më të mëdha të një komunikimi të përbashkët Rama–Vuçiç është krijimi i perceptimit se Serbia dhe Shqipëria janë dy aktorë të baraslarguar nga konfliktet e viteve ’90, duke lënë në hije faktin se Kosova ka qenë viktimë e një agresioni shtetëror nga regjimi serb. Çdo formulim që shmang përgjegjësinë historike të Serbisë për krimet në Kosovë e relativizon të vërtetën dhe dobëson narrativën shtetformuese të Kosovës në arenën ndërkombëtare.

Në një gazetë si “Frankfurter Allgemeine Zeitung”, e cila lexohet nga elita politike dhe ekonomike gjermane dhe jo vetëm, çdo mesazh i tillë ndikon drejtpërdrejt në formësimin e qëndrimeve të Berlinit ndaj dialogut Kosovë–Serbi.

II. Anashkalim i turpshëm i institucioneve të Kosovës

Një editorial i përbashkët që flet për “të ardhmen e rajonit”, pa përfshirjen e drejtpërdrejtë të përfaqësuesve të Kosovës krijon me të drejtë përshtypjen e një vendimmarrjeje mbi Kosovën, por jo me Kosovën. Kjo qasje bie ndesh me parimin e sovranitetit dhe përforcon një logjikë të vjetër ballkanike, ku të tjerët flasin për fatin e shqiptarëve të Kosovës.

Kosova është shtet i pavarur dhe i njohur nga shumica e vendeve të BE-së, përfshirë Gjermaninë. Çdo përpjekje për të trajtuar çështje rajonale me ndikim të drejtpërdrejtë mbi të, pa praninë e saj si palë e barabartë, dobëson pozicionin e saj ndërkombëtar.

Kosova është shtet i pavarur, i njohur jo vetëm nga Gjermania, por edhe nga shumica e vendeve të Bashkimit Europian. Ajo ka institucione legjitime, të dala nga vota e qytetarëve të saj. Çdo diskutim për të ardhmen e rajonit që prek drejtpërdrejt raportet Kosovë–Serbi, integrimin europian, apo arkitekturën e sigurisë në Ballkan, nuk mund të bëhet pa zërin institucional të Prishtinës!

Kur dy drejtues, njëri nga Shqipëria dhe tjetri nga Serbia, flasin në emër të rajonit, në një platformë kaq të rëndësishme ndërkombëtare, pa përfshirjen e përfaqësuesve të Kosovës, krijohet perceptimi se për Kosovën mund të flitet edhe pa Kosovën. Kjo logjikë i përket një epoke që duhej të ishte mbyllur tashmë dhe përbën një turp për politikëbërjen e Shqipërisë!

Shqipëria ka një rol të veçantë në raport me Kosovën. Jo si zëvendësuese e saj, por si mbështetëse e pakushtëzuar e sovranitetit të saj. Çdo iniciativë që krijon përshtypjen e një dialogu dypalësh Tiranë–Beograd mbi çështje që prekin drejtpërdrejt Kosovën, duhet të jetë e matur dhe e koordinuar me institucionet e Prishtinës.

Në të kundërt, krijohet një hendek i panevojshëm mes dy qeverive shqiptare dhe një perceptim i rrezikshëm se Shqipëria mund të flasë në emër të Kosovës në forume ndërkombëtare.

Gjermania ka qenë një nga mbështetëset më të forta të shtetësisë së Kosovës dhe e ka konsideruar njohjen reciproke si zgjidhje të qëndrueshme. Në editorial theksi vendoset vetëm te bashkëpunimi ekonomik apo stabiliteti rajonal, pa adresuar qartë njohjen, mesazhi mund të interpretohet si zhvendosje e fokusit nga zgjidhja politike tek menaxhimi i përkohshëm i status quo-së. Kjo përbën një kthim pas për Kosovën.

III. Rama forcon narrativën shovene serbe në Europë

Në editorial shmanget theksimi i qartë i realitetit të pavarësisë së Kosovës dhe i nevojës për njohje reciproke, duke përcjellë mesazhin se çështja e Kosovës mbetet e hapur për interpretim. Kjo jo vetëm që dobëson pozicionin ndërkombëtar të Kosovës, por i jep Serbisë hapësirë për të forcuar narrativën e saj se statusi nuk është i mbyllur përfundimisht.

Presidenti Vuçiç ka investuar prej vitesh në ndërtimin e një imazhi të Serbisë si faktor stabiliteti dhe partner konstruktiv i Perëndimit. Një editorial i përbashkët me kryeministrin e Shqipërisë në një gazetë prestigjioze gjermane e përforcon këtë imazh, nëse nuk theksohet qartë se Serbia ende nuk e njeh pavarësinë e Kosovës dhe vijon fushatën kundër njohjeve ndërkombëtare të saj.

Në këtë kuptim, Serbia përfiton një legjitimitet të shtuar europian, ndërsa Kosova rrezikon të paraqitet si “çështje e hapur”, e cila duhet zgjidhur përmes kompromisesh të reja, ndoshta edhe të dhimbshme. Kjo është e pafalshme dhe përbën thikë pas shpine për Kosovën!

Dialogu Kosovë–Serbi ndërmjetësohet nga BE-ja dhe ka si synim normalizimin përfundimtar të marrëdhënieve, me njohjen reciproke si zgjidhje e qëndrueshme. Çdo mesazh publik që shmang këtë objektiv ose e zëvendëson me formulime të paqarta për “bashkëjetesë rajonale” apo “integrim ekonomik”, pa zgjidhur çështjen e statusit, e zbeh thelbin e procesit dhe braktis Kosovën.

Nëse editoriali i përbashkët i jep përparësi projekteve ekonomike rajonale, pa adresuar çështjen e njohjes së Kosovës, ai rrezikon të forcojë qasjen e Serbisë në bisedimet Kosovë-Serbi, për të shtyrë pafundësisht zgjidhjen politike të mosmarrëveshjeve mes këtyre dy vendeve.

Një aspekt tjetër i ndjeshëm është perceptimi në Kosovë dhe në opinionin publik shqiptar. Çdo përshtypje se Tirana zyrtare është e gatshme të avancojë agjenda rajonale në koordinim të ngushtë me Beogradin, pa një vijë të qartë të kuqe për njohjen e Kosovës, krijon mosbesim dhe përçarje.

Shqipëria ka qenë historikisht mbështetësja më e fortë e pavarësisë së Kosovës në arenën ndërkombëtare. Çdo lëkundje në këtë qëndrim, qoftë edhe përmes komunikimit gazetaresk, ka pasoja politike dhe emocionale të forta.

xxx

Editoriali i përbashkët Rama–Vuçiç në gazetën gjermane “Frankfurter Allgemeine Zeitung”, gjoja në emër të përpjekjeve për të promovuar stabilitetin dhe bashkëpunimin rajonal, prodhon efekt të kundërt. Stabiliteti i qëndrueshëm nuk ndërtohet mbi relativizimin e së kaluarës, anashkalimin e sovranitetit të Kosovës apo mbi mesazhe të paqarta për njohjen reciproke.

Interesat e Kosovës kërkojnë qartësi, jo ambiguitet; barazi në tryezë, jo përfaqësim të tërthortë. Ato kërkojnë, mbi të gjitha, mbështetje të pakushtëzuar për njohjen e saj si shtet i pavarur dhe sovran.

Çdo komunikim ndërkombëtar që dobëson këto parime, qoftë edhe në emër të “realpolitikës”, dëmton jo vetëm Kosovën dhe kauzën e saj, por vetë koherencën e politikës shqiptare në rajon.

Që abuzimi dhe vjedhja me Butrintin të mos përsëritet më! Votoj dhe mbështes me bindje të plotë projektligjin “Për disa ndryshime në ligjin nr. 27/2018

Votoj dhe mbështes me bindje të plotë projektligjin “Për disa ndryshime në ligjin nr. 27/2018 “Për trashëgiminë kulturore dhe muzetë””, të paraqitur nga një përfaqësuese e opozitës, për arsyet e mëposhtme:

I. Projektligji që i thotë “Ndal!” abuzimit dhe vjedhjes me asetet kulturore dhe arkeologjike

Gati dy vjet më parë, më 22 shkurt 2024, shumica qeverisëse në Kuvend, në rolin e saj të rëndomtë të noteres për dëshirat-ligje të sektit Rama, miratoi në seancë plenare ligjin e ri për Zonat e Mbrojtura, megjithë kundërshtimet e forta të organizatave mjedisore dhe të gjithë shoqërisë civile të përgjegjshme të vendit, si dhe rezervat e shprehura nga Bashkimi Evropian, delegacioni i të cilit në Tiranë kërkoi me forcë për këtë ligj transparencë, parashikueshmëri dhe konsultim me palët e interesuara, duke deklaruar se “Në kuadrin e negociatave të anëtarësimit, miratimi i ligjeve mbi çështje që mbulohen nga legjislacioni i BE-së, presupozon konsultim publik të mirëfilltë dhe gjithëpërfshirës, si dhe një proces të parashikueshëm dhe transparent”.

Ndryshimet e shkurtit në ligjin për Zonat e Mbrojtura të vitit 2017, të shpikura nën gjoja një nismë të pesë deputetëve të maxhorancës, pastaj kur nisma s’piu ujë, me “dhënie mendimi” të Këshillit të Ministrave, përfshinin kalimin nën administrim të bashkive të 20 përqind të territorit të zonave të mbrojtura natyrore, me vlera kulturore apo arkeologjike, si dhe lejimin e investimeve dhe aktivitetit industrial në këto zona, duke ulur ndjeshëm dhe praktikisht zeruar, nivelin e mbrojtjes së tyre.

Nga njëra anë sekti Rama në qeverisje i refuzoi me Komitetin e Investimeve Strategjike projektin “Ionian Heaven” një kompanie të huaj, që parashikonte një investim në nivel 78 milionë euro euro dhe që do të krijonte 443 vende të reja pune, gjoja se po ndërhyn në Parkun Arkeologjik të Butrintit, nga ana tjetër përvetësoi me ligj 20 përqind të territorit të Butrintit dhe parqeve të tjera arkeologjike dhe natyrore të Shqipërisë, për t’ua dhënë oligarkëve të vet për vila!

Me ndryshimet që propozon në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, projektligji synon që pasuritë e trashëgimisë kulturore të administrohen drejtpërdrejtë dhe eskluzivisht vetëm nga shteti. Si rast përjashtimor, pasuritë e trashëgimisë kulturore mund të administrohen edhe nga fondacione, të organizuara sipas ligjit për organizatat jofitimprurëse, por vetëm në ato raste kur këto fondacione janë krijuar dhe janë në pronësi të institucioneve publike me të paktën 51 përqind të kapitalit.

Në këtë mënyrë, sigurohet ruajtja e pasurive të trashëgimisë kulturore nga institucionet publike apо fondacionet në pronësi të tyre, duke garantuar që të ardhurat e nxjerra nga këto pasuri të arkëtohen në Buxhetin e Shtetit, dhe jo nga kompani private.

Projektligji i kthyer në ligj do të sigurojë që të ardhurat të përdoren për mirëmbajtjen e këtyre aseteve kulturore dhe arkeologjike, por edhe në të mirë të komunitetit që jeton pranë këtyre siteve, nëpërmjet investimeve në infrastrukturë, shkolla, spitale, parqe, gjelbërim etj.

Ndërsa shfuqizimi i dispozitave ligjore që mundësojnë administrimin e pasurive të trashgëmisë kulturore nga persona privatë apo fondacione të krijuara ndërmjet institucioneve publike dhe personave privatë, iu heq këtyre të fundit mundësinë që nëpërmjet skemave korruptive, klienteliste apo abuzive, sikurse ishte skema e Butrintit, t’i përdorin pasuritë kombëtare për t’u pasuruar vetë apo miqtë e tyre qeveritarë.

II. Projektligji në përputhje të plotë me Kushtetutën dhe konventat ndërkombëtare ku Shqipëria është palë

Projektligji mbështetet drejtpërdrejt në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë. Në nenin 3, Kushtetuta parashikon se “Pavarësia e shtetit dhe tërësia e territorit të tij, dinjiteti i njeriut, të drejtat dhe liritë e tij, drejtësia shoqërore, rendi kushtetues, pluralizmi, identiteti kombëtar dhe trashëgimia kombëtare, bashkëjetesa fetare, si dhe bashkëjetesa dhe mirëkuptimi i shqiptarëve me pakicat janë baza e këtij shteti, i cili ka për detyrë t’i respektojë dhe t’i mbrojë”.

Pra, Kushtetuta e ka vendosur identitetin kombëtar dhe trashëgiminë kombëtare ndër vlerat më të larta të shoqërisë sonë, si parime themelore mbi të cilat ngrihet dhe funksionon shteti shqiptar. Këto parime përbëjnë bazën e shtetit dhe, nëpërmjet institucioneve të tij, ai ka detyrimin t’i respektojë, t’i zbatojë, t’i ruajë dhe t’i fuqizojë ato, njësoj si të gjitha parimet dhe vlerat e tjera të parashikuara në Kushtetutë. Kjo nuk është një përgjegjësi që mund t’u delegohet subjekteve private, organizatave jofitimprurëse apo fondacioneve me mbizotërim të privatëve.

Trashëgimia kulturore nuk mund t’i lihet në dorë një privati për të interpretuar historinë e vendit, për të vlerësuar gjetjet arkeologjike, apo për të përfituar nga fondet publike që gjenerohen prej saj.

Konventa e Parisit e vitit 1972, ku Shqipëria është palë, përcakton shprehimisht rolin qendror të shtetit, duke e vendosur atë si subjektin përgjegjës që raporton për gjendjen e pasurive në territorin e tij.

Në nenin 4, Konventa përcakton detyrimin parësor të Shteteve Palë “për të siguruar identifikimin, mbrojtjen, konservimin, prezantimin dhe përcjelljen për brezat e ardhshëm të trashëgimisë kulturore dhe natyrore”.

Neni 5 është edhe më eksplicit në përcaktimin e detyrimeve konkrete menaxheriale të Shtetit Palë, si (i) miratimi i politikave të përgjithshme, (ii) integrimi i mbrojtjes së trashëgimisë në programet gjithëpërfshirëse të planifikimit (neni 5.1), (iii) ngritja e shërbimeve për mbrojtjen, konservimin dhe prezantimin e trashëgimisë dhe pajisja e tyre me personelin e duhur (neni 5.2), (iv) zhvillimi i metodave operacionale për përballimin e rreziqeve që i kanosen trashëgimisë (neni 5.3), si dhe ndërmarrja e masave të duhura juridike, shkencore, teknike, administrative dhe financiare për identifikimin, mbrojtjen, konservimin, prezantimin dhe rehabilitimin e trashëgimisë (neni 5.4).

III. Projektligji i kthyer në ligj garanton që marrëveshje-grabitje si ajo e Butrintit në 2022 të mos përsëriten më!

Marrëveshja e vitit 2022 për dhënien në administrim me koncesion e Parkut Kombëtar të Butrintit mbetet një njollë e turpshme e qeverisjes së sektit Rama. Ajo nuk ishte një reformë menaxhimi, sikurse u paraqit, por një akt politik që rrezikoi të relativizojë kufirin mes interesit publik dhe interesave të ngushta të sektit, duke prekur një nga simbolet më të rëndësishme të identitetit historik shqiptar.

Butrinti nuk është një aset ekonomik i zakonshëm. Është trashëgimi botërore, simbol kulturor dhe kapital identitar. Prandaj dhe çdo vendim mbi administrimin e tij kërkon transparencë maksimale, konsensus publik dhe përgjegjësi shtetërore, elementë që në marrëveshje munguan dukshëm.

Vendimi për Butrintin (i) dobësoi rolin e shtetit në ruajtjen e pasurive strategjike, (ii) krijoi një model ku pasuritë publike trajtohen si projekte menaxheriale dhe jo si përgjegjësi sovrane, si dhe (iii) zëvendësoi transparenca publike me marrëveshje të negociuara në rreth të ngushtë.

Butrinti nuk është thjesht destinacion turistik. Ai përfaqëson histori, identitet dhe kujtesë kolektive. Kur administrimi i një pasurie të tillë kalon jashtë kontrollit të drejtpërdrejtë shtetëror, lind me të drejtë një ndjesi humbjeje sovraniteti kulturor. Kjo është arsyeja pse cilësimi “grabitje” për marrëveshjen e Butrintit është i plote, si perceptim politik dhe simbolik i një vendimi që çimenton shkëputjen e shtetit nga përgjegjësia historike.

Rasti i Butrintit ka prodhuar disa pasoja politike të rënda, si rritje të mosbesimit ndaj politikave të privatizimit apo koncesioneve, dyshime për transparencën e qeverisjes dhe tension në raportin mes qeverisë dhe komunitetit akademik e kulturor.

Projektligji që po diskutojmë mbron vendin nga grabitja e mëtejshme e pasurive kulturore dhe arkeologjike të tij.

𝗡𝗱𝗿𝘆𝘀𝗵𝗶𝗺𝗲𝘁 𝗻𝗲 𝗹𝗶𝗴𝗷𝗶𝗻 𝗽𝗲𝗿 𝗾𝗲𝘃𝗲𝗿𝗶𝘀𝗷𝗲𝗻 𝗲𝗹𝗲𝗸𝘁𝗿𝗼𝗻𝗶𝗸𝗲: 𝗹𝗶𝗰𝗲𝗻𝗰𝗲 𝗽𝗲𝗿 𝗸𝗼𝗿𝗿𝘂𝗽𝘀𝗶𝗼𝗻 𝗺𝗮𝘀𝗶𝘃!

Fjala ime në Seancën Plenare të dt 19 Shkurt 2026.

Votoj kundër projektligjit “Për disa ndryshime e shtesa në ligjin nr. 43/2023 “Për qeverisjen elektronike”, për arsyet kryesore të mëposhtme:

I. Transparencë zero në tenderat dhe kontratat teknologjike

Ligji nr. 43/2023 “Për qeverisjen elektronike”, duke përcaktuar Agjencinë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI) si autoritet qendror për standardizimin, koordinimin dhe ofrimin e shërbimeve të qeverisjes elektronike, ka krijuar një nga problematikat më të mprehta të qeverisjes publike përmes qeverisjes elektronike në Shqipëri: centralizimin e madh dhe pothuajse tërësisht abuziv të sistemeve dhe vendimmarrjes teknologjike.

AKSHI ka dhe ka pasur rol dominues në infrastrukturën digjitale shtetërore, duke krijuar varësi të fortë institucionale dhe rrezik real e të vërtetuar tashmë, nga hetimet dhe masat për arrest shtëpiak të ish-drejtueses së saj, për mungesë kontrolli efektiv dhe trukim tenderash dhe kontratash publike, me humbje kolosale për Buxhetin e Shtetit.

AKSHI sot është shndërruar në një institucion okult, pak të njohur nga Kuvendi për mënyrën se si funksion, gjoja në emër të informacionit sensitiv, si dhe pothuajse të panjohur fare nga qytetari-taksapagues, me transparencë dhe proces auditimi gati zero!

Propaganda e sektit Rama në fuqi e ka paraqitur digjitalizimin e shërbimeve publike në Shqipëri si gjoja një nga arritjet më të mëdha të modernizimit të administratës shtetërore, por në fakt, zhvillimet e fundit lidhur me drejtimin e Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), përfshirë masat hetimore ndaj ish-drejtuesve të saj, kanë vërtetuar denoncimet dhe dyshimet e opozitës dhe medias së pakapur për abuzime skandaloze me fondet e Buxhetit dhe tendera tërësisht të trukuar për shuma me dhjetëra milionë euro.

Projektet e teknologjisë së informacionit zakonisht përfshijnë fonde të konsiderueshme publike. Hetimet e fundit kanë provuar korrupsionin galopant në procedurat e prokurimit, në mungesë totale të konkurrencës reale, në tenderat e AKSHI-t.

Ndryshimet e propozuara në ligjin nr. 43/2023″Për qeverisjen elektronike”, me krijimin e shoqërive operatore TIK me pjesëmarrjen e kompanive private, janë liçencë për korrupsion akoma më të organizuar dhe më masiv në qeverisjen tonë elektronike publike!

Gjoja në emër të një model të ri organizimi dhe operimi të sistemeve TIK, projektligji siguron hapësirë diskrecionale të gjerë për konflikt interesi, abuzim dhe korrupsion, si dhe cënim të rëndë të sigurisë së të dhënave të qytetarit, tashmë nën kontroll operacional edhe nga privati.

Ndonëse pronesia mbetet publike, kontrolli operacional, i cili transferohet tek keto shoqeri hibride, është tërësisht i pasigurt.

II. Hapësira të pamata p֝ër konflikt interesi dhe korrupsion

Me këtë projektligj të kthyer të kthyer në ligj hapet rruga per krijimin e “partneriteteve” me kompanitë private pranë interesave dhe orbitës së sektit Rama, te cilat perbejne rrezik real ne te ardhmen per praktika me petkun e konfliktit te interesit, me orientimin e kontratave drejt disa subjekteve te perzgjedhura dhe potencialin e lartë të delegimit tek privati te disa funksioneve kritike te fushes digjitale.

Projektligji krijon hapesira per ngushtimin dhe dobesimin e rolit rregullator qe AKSHI ka aktualisht dhe gjeneron shtratin per skema te abuzimit dhe korrupsionit, nga presioni dhe kontrolli politik.

Struktura qe do te kete ne doren e saj operimin e sistemit, do te kete me shume mundesi edhe kontrollin mbi zhvillimin dhe mirembajtjen perkatese të sistemit TIK.

Në këtë mënyrë, krijohen hapesira ligjore per konflikt interesi midis funksioneve te vete AKSHI-it, pasi kjo strukturë, nga njera ane merr funksione ekonomike dhe, nga ana tjeter ka funksionin pergjegjes dhe rregullator te sektorit.

III. Kuvendi del jashtë loje në kontrollin e këtyre shoqërive PPP!

Fakti qe me VKM sistemet e TIK do të mund t’u kalojne ketyre shoqerive hibride, me partneritet publik-privat(PPP), i jep kompetenca te tepruara ekzekutivit, duke rritur centralizimin. Ky projektligj e nxjerr Kuvendin gjithnje e me shume “jashte loje”, ashtu sic eshte bere edhe me shume propozime te tjera gjate muajve te pare te kesaj legjislature.

Nga ana tjetër, projektligji rrit rolin e Keshillit te Ministrave, duke ndikuar drejtpersedrejti ne uljen e transparences. Krijohen shtigje për rritjen e abuzimit financiar, pasi kontratat qe deri me sot jane subjekt i parimeve te kontrollit buxhetor, ne te ardhmen do të kontraktohen nga keto shoqeri hibride, te cilat do te jene me kapital 51% shteteror e pjesa tjeter me kapital privat.

IV. Minohet edhe më keq siguria kibernetike dhe besimi qytetar

Sulmet kibernetike të viteve të fundit ndaj sistemeve shtetërore treguan se infrastruktura digjitale shtetërore mbetet e ekspozuar ndjeshëm. Kur këtyre sfidave u shtohen edhe skandale institucionale apo hetime për abuzime dhe korrupsion, qytetarët me të drejtë dyshojnë jo vetëm te siguria e të dhënave, por edhe te integriteti i administrimit të tyre.

Teknologjia nuk mund të zëvendësojë automatikisht problemet strukturore të administratës publike. Në disa raste, procedurat burokratike thjesht janë transferuar online, pa u reformuar realisht. Kjo krijon frustrim për qytetarët dhe bizneset, ndërsa rreziku i abuzimit rritet.

Një tjetër shqetësim është perceptimi për ndikim politik në institucionet që menaxhojnë teknologjinë shtetërore. Qeverisja elektronike kërkon profesionalizëm teknik dhe stabilitet institucional, jo rotacion të shpeshtë apo tension politik që cenon vazhdimësinë e projekteve.

Ekspertët sugjerojnë se Shqipëria duhet të forcojë auditimin e pavarur të sistemeve digjitale, transparencën e kontratave IT, si dhe standardet e sigurisë kibernetike. Ky projektligj nuk jep asnjë garanci për këtë, por e ndërlikon edhe më tej situatën, duke futur elementin e menaxhimit privat, vështirësisht të kontrollueshëm, në krahasim me atë shtetëror.

xxx

Qeverisja elektronike mbetet një domosdoshmëri për Shqipërinë moderne, por zhvillimet e fundit tregojnë se teknologjia pa transparencë, kontroll dhe integritet institucional nuk garanton automatikisht mirëqeverisje. Projektligji i paraqitur vetëm sa e shton në progresion gjeometrik keq-qeverisjen elektronike publike në Shqipëri.

Sfida e vërtetë pë ne nuk është vetëm ndërtimi i sistemeve digjitale edhe me pjesëmarrjen e privatit, por krijimi i një kulture administrimi të përgjegjshëm, ku besimi i qytetarëve të jetë po aq i rëndësishëm sa vetë teknologjia.

𝗦𝗲𝗸𝘁𝗶 𝗥𝗮𝗺𝗮 𝘃𝗲𝘁𝗲𝗺 𝘀𝗲 𝗶 𝗸𝗮 𝘀𝗵𝗽𝗲𝗿𝗱𝗼𝗿𝘂𝗮𝗿 𝟯.𝟴 𝗺𝗶𝗹𝗶𝗮𝗿𝗱𝗲 𝗲𝘂𝗿𝗼𝘁 𝗽𝗲𝗿 𝗿𝗿𝘂𝗴𝗲𝘁!

Sipas të dhënave nga Ministria e Financave, Shqipëria ka investuar në infrastrukturën e transportit rrugor për periudhën 2014-2025 një shumë prej 370 miliardë lekësh, ose 3.8 miliardë euro, së bashku me fondin e pritshëm për këtë vit.

Duke marrë si referencë kostot që përllogarit Bashkimi Evropian për vende me reliev si Shqipëria, me këtë shumë mund të ndërtoheshin rreth 350 kilometra autostradë e re e tipit A nga fillimi, duke përshkuar të gjithë gjatësinë e vendit, nga Vermoshi në Konispol. Në fakt, kilometra rrugë(dhe jo të gjitha të reja) janë ndërtuar me herë më pak.

Pse Shqiperia e ka koston për km 40% më të lartë se kosto rajonale?

Në 13 vjet 2014-2026, janë ndërtuar ose rindërtuar akse kombëtare, segmente autostradash dhe by-passe urbane. Mesatarja e të gjitha këtyre punimeve del 12 milionë euro për km, ose 5 milionë euro, apo 40 përqind më shumë se mesatarja e rajonit tonë.

Disa pyetje ngrihen natyrshëm: cilat janë arësyet për një kosto kaq të lartë për vende të krahasueshme me ne në reliev malor, si Bosnje-Hercegovina, apo Mali i Zi? Pse rrugët kushtojnë në këto vende shumë më lirë se tek ne?

Të gjitha rrugore tek ne në këto 13 vitet e fundit, si zgjerimi i korridoreve ekzistuese, lidhjet ndërkufitare dhe segmentet turistike, kanë pasur kosto të konsiderueshme për kilometër, shumë më të larta se mesatarja rajonale.

Ndërkohë që kushtojnë më shumë, problematikat e rrugëve të reja janë me herë më të shumta, më të rënda dhe më të shpeshta se për rrugët e reja në Mal të Zi dhe Bosnje-Hercegovinë. Ato përshijnë (i) deformime të asfaltit brenda pak vitesh nga përfundimi i punimeve, (ii) rrëshqitje dherash dhe mungesë stabilizimi të skarpateve, (iii) probleme me sistemet e kullimit dhe të drenazhimit, (iv) mungesë sinjalistike dhe elementësh sigurie rrugore, si dhe (v) mirëmbajtje e pamjaftueshme pas dorëzimit të projekteve.

Këto fenomene kanë ngritur pikëpyetje serioze për abuzime dhe korrupsion në akordimin e tenderave publikë të rrugëve, që kanë ngritur shumë pikëpyetje edhe mbi cilësinë e materialeve, zbatimin e projekteve dhe kontrollin teknik gjatë ndërtimit.

Realitetit të dukshëm të kostos për kilometër, të tejkaluar ndjeshëm nga kostot e vendeve të rajonit me terren të ngjashëm, sekti Rama në qeverisje ju përgjigjet me pseudo-argumentet e kompleksiteti gjeologjik, të numrit të urave dhe tuneleve, apo të standardeve të reja teknike.

Në fakt, struktura gjeologjike si në Shqipëri, edhe në Mal të Zi apo Bosnje-Hercegovinë është shumë e ngjashme. Fakti është që abuzimet, korrupsioni galopant dhe paaftësia e administratës Rama kanë sjellë në kosto të fryra tejet mase dhe në cilësinë skandaloze të rrugëve tona të reja.

I. Cilësi skandaloze në shumë rrugë të ndërtuara

Në shumë segmente të reja, janë evidentuar probleme brenda një periudhe relativisht të shkurtër nga përfundimi i punimeve, si çarje dhe deformime të asfaltit, ulje të trupit të rrugës, rrëshqitje dherash në zona malore dhe mungesë e standardeve të plota të sigurisë rrugore.

Këto dukuri kanë ngritur dyshime të bazuara mbi cilësinë e materialeve të përdorura, zbatimin teknik të projekteve dhe nivelin e mbikëqyrjes gjatë punimeve.

Një nga problematikat kryesore mbetet mungesa e një sistemi të qëndrueshëm mirëmbajtjeje. Rrugët e reja kërkojnë ndërhyrje periodike për të ruajtur standardin fillestar. Në mungesë të kontratave të qarta mirëmbajtjeje dhe kontrollit të rreptë teknik, degradimi përshpejtohet. Kjo sjell pasoja financiare shtesë për buxhetin e shtetit dhe rrit kostot për qytetarët dhe bizneset që i përdorin këto akse rrugore.

Cilësia problematike e rrugëve ndikon drejtpërdrejt në rritjen e rrezikut të aksidenteve, n dëmtimin e automjeteve, n shtimin e kostove të transportit dhe në uljen e fiçiencës logjistike. Në vend që infrastruktura e re të funksionojë si katalizator zhvillimi, në disa raste ajo është kthyer në burim shqetësimi dhe aksidentesh!

Një infrastrukturë rrugore nuk matet vetëm me ndërtimin fillestar, por me jetëgjatësinë dhe mirëmbajtjen e saj. Në shumicën e rasteve, segmentet e reja të rrugëve 2014-2025 kanë kërkuar ndërhyrje të parakohshme, duke rritur kostot buxhetore.

Mungesa e një plani afatgjatë mirëmbajtjeje, auditimi të pavarur teknik dhe monitorimi të vazhdueshëm ka bërë që investimi fillestar të mos përkthehet në cilësi të qëndrueshme për qytetarët përdorues të këtyre rrugëve.

II. Pasojat e rënda ekonomike dhe sociale

Cilësia e dobët e punimeve rrugore ka pasoja konkrete mbi ekonominë dhe shoqëin ton, si (i) rritje e kostove për bizneset dhe transportin, (ii) rrezik më i lartë për aksidente, (iii) shpenzime shtesë për riparime të automjeteve dhe, më e rënda, (iv) humbje e besimit publik ndaj investimeve shtetërore. Në vend që 3.8 miliardë euro të përktheheshin në një rrjet modern dhe afatgjatë, perceptimi publik është se investimet në infrastrukturën rrugore nuk kanë prodhuar standardin e pritshëm europian dhe janë kthyer në shumë raste në burime shqetësimi pr pasigurin e lart dhe shtimin e aksidenteve.

Dëmtimet skandaloze që rezultuan në mbylljen e aksit kombëtar Librazhd-Prrenjas, pjesë e Korridorit të Tetë, në thelbin e tyre janë kontribut antikombëtar që kanë bërë të gjithë drejtuesit dhe politikëbërësit e ministrive të Infrastrukturës dhe Financave, nën drejtimin e kryeministrit antikombëtar Edi Rama.

Këto dëmtime, sidomos në urat e aksit Librazhd-Prrenjas, të shkaktuara nga gërmimet barbare të shtratit të lumit, si rezultat i lejeve abuzive të shfrytëzimit të inerteve në lumenj, krahas sabotimit të plotësimit në kohë të Korridorit të Tetë, kanë sjellë edhe dëmtim të aktivitetit të porteve të Durrrësit dhe Vlorës.

Për të shmangur përsëritjen e këtyre problematikave, kërkohen disa masa thelbësore, por sekti Rama në qeverisje nuk do që këto masa të zbatohen, duke iu trembur atyre si djalli temjanit.

Masa të tilla janë (i) audit i pavarur teknik për projektet madhore, (ii) transparencë e plotë për kostot dhe kontratat, (iii) forcim i mbikëqyrjes gjatë zbatimit të punimeve, (iv) penalitete reale për kompanitë që nuk respektojnë standardet dhe (v) një strategji e qartë për mirëmbajtjen shumëvjeçare.

Për fat të keq për qytetarët tanë, shifra prej 3.8 miliardë euro për rrugët në vitet 2014–2026 nuk është një tregues i prioritetit që i është dhënë infrastrukturës, por dëshmi reale e abuzimeve, korrupsionit galopant me fondet e taksapaguesve shqiptarë. Por investimi financiar nuk mjafton nëse cilësia e punimeve mbetet jashtë standardeve.

Krahas “prodhimit” të kostos mesatare më të lartë të rrugëve në rajon, sekti Rama ka dështuar tërësisht në garantimin i cilësisë, sigurisë dhe jetëgjatësisë së çdo segmenti rrugor që ka bërë, duke i shpërdoruar 3.8 miliardë eurot për rrugët dhe duke mos i kthyer fondet publike në vlerë reale për ekonominë dhe qytetarët.

Grupi Parlamentar i Partisë Demokratike në Kuvend duhet të kërkojë ngritjen e një Komisioni Hetimor Parlamentar për këtë çështje, duke shqyrtuar në hollësi të gjitha denoncimet e medias së pavarur për tenderat e rrugëve të 13 viteve të fundit, pa penguar drejtësinë që të thellojë hetimet e veta dhe të vendosë përpara përgjegjësisë fajtorët e këtij abuzimi dhe shpërdorimi kolosal me paratë e taksapaguesve shqiptare dhe minimi të pashoq të zhvillimit të qendrueshëm të ekonomisë dhe shoqërisë sonë.

Në 18 vite Kosova ka ndërtuar një shtet të fuqishëm dhe funksional

Sot, tetëmbëdhjetë vite pas shpalljes së pavarësisë, Kosova ka bërë hapa të rëndësishëm në
ndërtimin e shtetit dhe konsolidimin e institucioneve të saj demokratike. Nga një realitet i
paqëndrueshëm i pasluftës dhe administrimit ndërkombëtar, vendi ka evoluar drejt një shteti
funksional me struktura politike, juridike dhe të sigurisë, që synojnë stabilitetin, zhvillimin dhe
integrimin në Bashkimin Evropian.

I. Konsolidimi i institucioneve demokratike
Një nga arritjet më të dukshme është ndërtimi i institucioneve bazë të shtetit: Kuvendi, Qeveria,
Presidenca dhe sistemi i drejtësisë. Pluralizmi politik dhe funksionimi i administratës publike
kanë kontribuar në stabilitetin institucional dhe legjitimitetin demokratik.
Kosova ka ngritur gradualisht strukturat e saj të sigurisë, përfshirë Policinë e Kosovës dhe
Forcën e Sigurisë së Kosovës. Këto institucione kanë fituar profesionalizëm dhe besim publik,
duke kontribuar në stabilitetin e brendshëm dhe sigurinë rajonale. Ky zhvillim ka qenë thelbësor
për funksionimin normal të shtetit dhe për perspektivën euroatlantike të vendit.
Reformat në sistemin e drejtësisë, bashkëpunimi me partnerët ndërkombëtarë dhe përpjekjet për
luftën kundër korrupsionit kanë qenë pjesë e rëndësishme e ndërtimit të shtetit. Edhe pse ka ende
sfida, krijimi i institucioneve të drejtësisë dhe funksionimi i tyre përfaqëson një hap të
rëndësishëm drejt shtetit ligjor.
Integrimi në Bashkimin Evropian dhe anëtarësimi në NATO mbeten objektiva strategjikë të
Kosovës. Marrëdhëniet me Bashkimin Evropian, proceset e stabilizim-asociimit dhe
bashkëpunimi rajonal janë elementë kyç për zhvillimin politik dhe ekonomik të vendit.

II. Integrimi ndërkombëtar dhe afirmimi diplomatik
Që nga shpallja e pavarësisë më 17 shkurt 2008, Kosova ka zhvilluar një proces të vazhdueshëm
afirmimi ndërkombëtar dhe integrimi global. Ky proces ka qenë kompleks, i shoqëruar me arritje
të rëndësishme diplomatike, por edhe me sfida politike dhe gjeopolitike që vazhdojnë të ndikojnë
pozicionin ndërkombëtar të vendit.
Deri tani, Kosova është njohur nga mbi njëqind shtete në mbarë botën, përfshirë shumicën e
vendeve kryesore perëndimore. Këto njohje kanë qenë thelbësore për konsolidimin e
subjektivitetit ndërkombëtar dhe për funksionimin e diplomacisë kosovare.
Megjithatë, procesi nuk ka qenë linear. Disa vende kanë mbajtur qëndrime neutrale ose
kundërshtuese, çka e bën diplomacinë aktive të Kosovës dhe zgjerimin e njohjeve një prioritet të
vazhdueshëm.
Kosova ka arritur të bëhet pjesë e disa institucioneve financiare dhe organizatave ndërkombëtare,
si Banka Botërore, Fondi Monetar Ndërkombëtar, Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim,
si dhe federata sportive ndërkombëtare. Këto anëtarësime kanë ndihmuar në rritjen e
kredibilitetit ekonomik, qasjen në financim ndërkombëtar dhe promovimin e identitetit shtetëror
në arenën globale.

Dialogu me Serbinë, i ndërmjetësuar nga BE, konsiderohet një faktor i rëndësishëm për
avancimin e integrimit ndërkombëtar dhe stabilitetin rajonal.
Kosova ka investuar gjithnjë e më shumë në diplomacinë ekonomike, duke synuar tërheqjen e
investimeve të huaja dhe promovimin e potencialeve ekonomike. Në këtë drejtim, Diaspora
shqiptare ka luajtur rol të rëndësishëm përmes investimeve, remitancave dhe ndikimit në
marrëdhëniet ndërkombëtare.
Pjesëmarrja në organizata sportive dhe sukseset e sportistëve kosovarë kanë ndikuar ndjeshëm në
rritjen e njohjes ndërkombëtare. Po ashtu, kultura, arti dhe shkëmbimet akademike kanë
ndihmuar në forcimin e imazhit ndërkombëtar të Kosovës.
Pavarësisht progresit, Kosova përballet ende me sfida në arenën ndërkombëtare, ai zgjerimi i
njohjeve, anëtarësimi në organizata të rëndësishme ndërkombëtare dhe përparimi në integrimin
evropian.
Këto sfida kërkojnë diplomaci aktive, stabilitet politik dhe zhvillim ekonomik të qëndrueshëm.
Në 18 vite pavarësi, Kosova ka bërë hapa të rëndësishëm në afirmimin ndërkombëtar dhe
integrimin global. Njohjet diplomatike, anëtarësimet ndërkombëtare dhe bashkëpunimi rajonal
kanë krijuar baza solide për zhvillim të mëtejshëm. Megjithatë, procesi i konsolidimit
ndërkombëtar mbetet në vazhdim dhe kërkon angazhim të qëndrueshëm politik, ekonomik dhe
diplomatik për të ardhmen e vendit.

III. Zhvillimi ekonomik i Kosovës
Në 18 vite pavarësi, vendi ka kaluar një proces të rëndësishëm transformimi ekonomik. Nga një
ekonomi e dalë nga lufta, me infrastrukturë të dëmtuar dhe institucione të brishta, Kosova ka
ditur të ndërtojë themele më të qëndrueshme ekonomike.
Vendi ka ruajtur ritme pozitive të rritjes ekonomike 4 ose 5 përqind në vit, shpesh më të larta se
mesatarja rajonale. Stabiliteti i sektorit bankar, përdorimi i euros si monedhë dhe politika fiskale
relativisht të kujdesshme kanë kontribuar në stabilitet makroekonomik. Ky stabilitet ka ndihmuar
në krijimin e një klime më të favorshme për biznesin dhe investimet.
Diaspora kosovare ka qenë një shtyllë e rëndësishme e ekonomisë. Remitancat kanë ndihmuar
konsumin familjar, investimet në banesa dhe bizneset e vogla. Po ashtu, investimet direkte nga
diaspora kanë luajtur rol në sektorë si ndërtimi, tregtia dhe shërbimet. Ky ndikim ka ndihmuar në
stabilitetin ekonomik dhe social të vendit.
Investimet në rrugë, energji, telekomunikacion dhe shërbime publike kanë qenë një nga
prioritetet kryesore. Përmirësimi i infrastrukturës ka lehtësuar aktivitetin ekonomik, tregtinë dhe
integrimin rajonal.
Megjithatë, nevoja për investime të mëtejshme mbetet e konsiderueshme, sidomos në energji dhe
transport.
Ekonomia e Kosovës mbështetet kryesisht në sektorin e shërbimeve, tregtinë, ndërtimin dhe
energjinë. Vitet e fundit ka pasur përpjekje për zhvillimin e teknologjisë së informacionit,
bujqësisë dhe industrisë së lehtë. Diversifikimi ekonomik mbetet një objektiv kyç për rritje më të
qëndrueshme.
Edhe pse ekonomia përballet ende me sfida, ndërtimi i institucioneve ekonomike, sistemi bankar
relativisht stabil dhe investimet në infrastrukturë kanë krijuar baza për zhvillim afatgjatë.

Potenciali i Kosovës qëndron te popullsia e re, zhvillimi i teknologjisë, energjia e rinovueshme
dhe bashkëpunimi rajonal. Integrimi evropian dhe tërheqja e investimeve të huaja pritet të
mbeten faktorë kyç për rritjen ekonomike.
xxx

Vendimi i Zyrës së Prokurorit të Specializuar(ZPS) në Hagë për t’i kërkuar Gjykatës
Ndërkombëtare në Hagë 180 vite heqje lirie ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit
dhe Rexhep Selimit përbën një akt të rëndë padrejtësie dhe një goditje të drejtpërdrejtë ndaj së
vërtetës historike të luftës çlirimtare të popullit shqiptar në Kosovë. Ky proces, i mbështetur në
pretendime të njëanshme dhe i shkëputur nga konteksti i pushtimit dhe represionit shtetëror serb
në Kosovë, po shndërrohet në një mjet politik diskriminues e jo në një instrument real të
drejtësisë.
Tetëmbëdhjetë vite pas shpalljes së pavarësisë, Kosova vazhdon të konsolidojë identitetin e saj si
shtet sovran, duke përballuar sfida politike, ekonomike dhe ndërkombëtare, por edhe duke
shënuar arritje të rëndësishme në ndërtimin e institucioneve dhe afirmimin në arenën globale.
Pavarësia e shpallur më 17 shkurt 2008 mbetet një moment historik jo vetëm për Kosovën, por
për të gjithë hapësirën shqiptare dhe për rajonin e Ballkanit.

Rënia e ndjeshme në Indeksin e TI: provë e korrupsionit galopant të Ramës

Shqipëria ka pësuar rënie të ndjeshme në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të organizatës prestigjoze ndërkombëtare Transparency International (TI) për vitin 2025 Nga 42 pikë që kishte në vitin 2024, vendi ka përfunduar në 39 pikë, në raportin e vitit 2025, duke rënë me 11 vende në renditjen globale të Transparency International. Në raportin e vitit të kaluar, Shqipëria renditej e 80-ta mes 180 vendeve, ndërsa sot vendi renditet i 91-ti.

Rënia e dukshme e Shqipërisë në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit për vitin 2025, sipas vetë Transparency International, përbën një sinjal serioz alarmi për cilësinë e qeverisjes të sektit Rama në pushtet dhe funksionimin e institucioneve publike në vend.

Ky indeks nuk mat thjesht statistika formale, por perceptimin e ekspertëve, investitorëve dhe aktorëve ekonomikë mbi nivelin e korrupsionit në sektorin publik. Në këtë kuptim, rezultati i fundit shihet nga shumë analistë si shuplakë e fortë politike dhe institucionale për modelin e qeverisjes së kryeministrit Edi Rama.

Indeksi i Transparency International ka peshë të madhe në reputacionin ndërkombëtar të një vendi. Rënia në këtë indeks dëmton imazhin e Shqipërisë si destinacion investimesh, dobëson besimin e partnerëve ndërkombëtarë dhe ngre pikëpyetje për efektivitetin e reformave të ndërmarra.

Për një qeveri që ka vendosur luftën kundër korrupsionit dhe reformën në drejtësi në qendër të narrativës politike, ky rezultat shihet si një kundërshtim i fortë ndaj suksesit të pretenduar dhe provë se korrupsioni është shtuar me Ramën në pushtet.

Reforma në drejtësi dhe ngritja e institucioneve të reja kundër korrupsionit janë konsideruar hapa të rëndësishëm. Megjithatë, perceptimi publik dhe ndërkombëtar shpesh lidhet me rezultatet konkrete, duke ju dhënë përgjigje pyetjeve: a ka më shumë transparencë në vendimmarrjen publike, a ndëshkohet korrupsioni në nivele të larta dhe a ndihet biznesi më i mbrojtur nga praktikat informale? Nëse përgjigjet mbeten të paqarta, indeksi i TI reflekton mosbesimin e qytetarëve dhe të ekspertëve.

Një element që shpesh përmendet në analizat ekonomike është menaxhimi i kontratave publike, koncesioneve dhe partneriteteve publiko-private. Raporti i vitit 2025 sjell shembuj të shumtë që lidhen me mungesën e qëllimshme të transparencës së procedurave, me mungesën e theksuar të konkurrencës reale në tendera dhe me ndikimin tejet dëmtues në financat publike. Këto faktorë ndikojnë drejtpërdrejt perceptimin për integritetin institucional të vendit.

Debati politik i fortë dhe qëndrimi refraktar i shumicësndaj nismave parlamentare të opozitës për të denoncuar dhe luftuar rastet korruptive të sjella nga hetimet e SPAK rrisin perceptimin për korrupsion, pasi stabiliteti politik dhe besimi në drejtësi janë faktorë kyç për përmirësimin e perceptimit ndërkombëtar.

Rënia me 11 vende e Shqipërisë në vlerësimin e Transparency International për vitin 2025, krahas së qenit një shuplakë e fortë e vlerësimit ndërkombëtar për Ramën, reflekton mosbesim të thekshëm ndaj cilësisë së qeverisjes dhe efektivitetit të gjoja reformave institucionale të sektit të tij në pushtet. Për qeverinë Rama, ky vlerësim përbën sfidë serioze politike dhe ekonomike, ndërsa për vendin një kujtesë se lufta kundër korrupsionit nuk matet vetëm me narrativa qeveritare false per reforma ligjore, por me rezultate konkrete, besim publik dhe standarde të qëndrueshme qeverisjeje.