Vlore me 23.01.2010 SESIONI SHKENCOR ISMAIL QEMALI THEMELUES I SHTETIT SHQIPTAR Referuan-Prof . Dr Arben Puto , Prof. Dr Kaliopi Naska, Prof. Dr Eftim Dodona, Politologu Gëzim Tushi, prof as .Dr Bardhosh Gace, historiani Fahri Shaska. Përshëndeten Dr.Bujar Leskaj- drejtor i Institutit politik Ismail Qemali.Shpetim Gjika Kryetar i Bashkësie Vlore “Ismail Qemali -themeluesi i shtetit shqiptar”.Me këtë teme në qytetin ku u ngritë flamuri është mbajtur sesioni shkencor, organizuar nga Instituti i studimeve politike ?Ismail Qemali′ me drejtues Dr Bujar Leskaj dhe bashkia e qytetit të Vlorës . Bujar Leskaj Drjetor i këtij Instituti në fjalën hapëse tha se Vlora ka vulën e vet për ngjarjet madhore të kombit .Ku ngjarja më madhore cilësohet Pavarësia . Personalitet i padiskutueshëm i saj është Ismail Qemali, diplomat,politikan i përmasave evropiane . Është folur dhe do të flitet në çdo përvjetor për kontributin e plakut të Vlorës në shërbim të çështjes kombëtare . Ish-ministri i kulturës tha se në përvjetor të 100 te Pavarësisë ky Institut do të shpalli konkurs për për Ismail Qemalin për ta vendosur në Tiranë,Prishtinë apo në Shkodër dhe kontributi financiar do të jetë′anëtareve të këtij instituti Arben Puto Dr ,Pro ne kumtesën kryesore u mbështetët tek Kujtimet .Botimi I kujtimeve është një eveniment për historiografinë dhe kulturen tone Vepra e shikuar ne dritën e botimit gati një shekull pas botimit te pare origjinal ne anglisht ne vitin 1920,nje vit pas vdekjes se tij ne janar te vitit 1919. Rolin i Ismail Qemalit ne ceshtjen kombëtare kurozohet me shpalljen e pavarësisë ne 1912 e gjen ate ne moshe 70 vjecare,Vitet me te zjarrta te jetës dhe veprimtaria së tij I ka kaluar ne shërbim të Perandorisë osmane .Histografia jonë nuk I ksa lënë fare ne heshtje por I ka rënë shkurt nuk I ka pasqyruar në shkallën e saj të vërtetë .Prfo Dr Puto tha se I.Qemali është një burrë shteti dhe diplomat I klasit të lartë ,njohës I mirë, vështirësive të brendshme të Perandorisë ,njohës I thellë I çështjes lindore,çështjes qendrore politikës së Fuiqve të Mëdha në cerekun e fundit të shekullit XIX. Figura e I.Qemali nuk delë aspak e cënuar si një figurë qëndrore në historinë e Shqipërisë. Çdo ngurim cdo rezervë në adresë të tij si burrë shteti dhe diplomat osman është pa vend.. Mund të injorohet kjo vepër ky bagazh politik, gjysmë shekullor me arsyetimin se atë nuk I përkasin organizatorëve te Pavarësisë Madje është menduar se ato cenojnë integritetin e figurës së I.Qemalit si Baba të Pavarësisë,themelues I shtetit kombëtar shqiptar .Në të vërtetë është dhunuar objektivisht në trajtimin e lëndës historike një mëkat që historgrafia shqiptare e ka bërë mëse një herë. Kjo është historike këto janë faktet, kjo është historia e I.Qemalit por edhe e personaliteteve të tjera të Rilindjes , të cilët në rrethanat e sundit turk .Prof Puto duke trajtuar figurën I.Qemalit thotë se reformator I shquar Mitat Pasha ,frymëzues I kushtetutës e degdisën në Arabi dhe në fund organizojnë eliminimin e tij të këtij njeriu që ishte edhe bashkëpunëtor i I.Qemalit .Duke njohur këto rrethana u arratis ,doli në Europë në 1900Prof Puto solli një të dhënë të re që në kujtimet e tij I.Qemali nuk për mend Lidhjen e Prizrenit .Ku duhet mbështetur qëndrimi se nuk kishte tërhequr vëmendjen ,Prof Puto I bëri një analizë të hollësishme diplomacisë së plakut të Vlorës duke sjell argumentime dhe deduksione për rrugën ndjekur nga plaku I Vlorës drejt themelit të shtetit shqiptar pas një kohë të gjatë robërie .Prof Puto me argumente e tij analizoi veprimtarin e kryetarit të Qeverisë së Vlorës dhe duke ndricuar këtë figurë të madhe se burrë shteti dhe diplomat si I.Qemali I duhej Pavarësisë . Prof .Dr Kalipoi Naska dekane e shkencave politike universitetit ?Illyria??′ë kumtesën ?I.Qemali mbi formën dhe ndërtimin administrativ të shtetit shqiptar tha .I.Qemali është personalitete historik me nje veprimtari politike të begatshme dhe tepër komplekse .Kjo veprimtari poliedrike pushton një periudhë gati 60 vjeçare me lëvizje të armatosura me luftë parlamentare me kryengritje çlirimtare me baticë a zbatica të vrullshme në të cilat ai ka qenë pjesëmarrës mjaftë aktiv në luftë si ideolog si udhëheqës si organizator si diplomat .Kapitullin e jetës si nëpunës i shtetit në administratën e Perandorisë osmane ai filloi në Stamboll ku shumë shpejt u shqua si një person i pajisu me kulturë të gjerë me një euridicion të thellë konstruktiv. Thellimi i studimeve në shkencat juridike dhe inteligjenca e tij të gjitha këto i dhanë dorë që ai shumë shpejt të hyjë në administratën osmane dhe t&′l; kryeje funksione të rëndësishme si guvernator si sekretar i Përgjithshëm i MP J deri këshilltar shteti .Z j Naska tha se I..Qemali u bë armik i absolutizmit sullltanor pikërisht këndi i pikëpamjeve liberale .Kjo e shtyri atë që të marrë pjesë në hartimin e kushtetutës së vitit 1876 apo në hartimin e disa memorandumeve dërguar Portës së Lartë ku kundërshtohej politika absolute e sulltanit dhe nxirrej në shesh kalbëzimi i sistemit administrativë konservator .Duke shqyrtuar Shpalljen e Pavarësisë Prof Naska tha se Kryetari dhe qeverisë i dolën detyra të mëdha për organizmin e shtetit dhe ngritjen e administratës shtetërore,sigurimin e njohjes ndërkombëtare të Shqipërisë dhe kufijve të saj që përfshinë trevat banuara prej shqiptarëve .Që në dhjetor të 1912 u morrin masat për hedhjen bazave të para të organizmit të shtetit dhe miratuan aktet e para legjislative që u përcaktuan nga vendimet e kuvendit kombëtar i cili përfshiu delegatët nga të gjitha krahinat e vendit dhe përfaqësonte objektivisht vullnetin e gjithë kombit duke u bërë organi më i lartë i shtetit shqiptar mbrojtësi dhe shprehësi i sovranitetit shtetëror .Prandaj vendimet e tij kishin vlerën e ligjeve kushtetuese qyq sanksiononin vullnetin e popullit shqiptar për shkëputjen nga Perandoria osmane për krijimin e një shteti të pavarur. Organ tjetër që zgjodhi pleqësia ,kompetencat e të cilës nuk u përcaktuan shprehimisht nga kuvendi kombëtar,por ky pranoi pikëpamjen se pleqësia nuk ishte një parlament apo senat dhe se nuk kishte të drejtë të shkarkonte ministrat ,por duhej konsideruar si një organ këshillimi dhe kontrolli ndaj qeverisë .Prof Naska tha se Kuvendi Kombëtar u kufizua me Shpalljen e Pavarësisë dhe me zgjidhje e qeverisë dhe të pleqësisë .Ai nuk morri në shqyrtim çështjen e formës s qeverisjes s shtetit shqiptar .Prof Naska i jep përgjigje edhe pyetjes që ishte shtruar kur shumica e aktivistëve të rilindjes ishin për shtetin monarkik ku në fakt të gjitha shtetet ballkanike ishin monarki ,por personalitete politike të kohës dalloheshin nga mënyra se si e konceptonin monarkinë absolute apo parlamentare .Shqipëria thotë Prof Dr K.Naska që nga fundi i vitit 1912 i kishte elementët e një organizmi shtetëror të pavarur siç janë qenia e një popullsie të caktuar në një territor të caktuar dhe e një pushtetit publik që ai e drejton atë .Idetë për mënyrën organizmit të vendit ai i kishte shfaqur para shpalljes së pavarësisë .Në atë kohë duke parashikuar vështirësitë që do të ndeshnin në organizmin e një pushtetit të përqendruar ai kishte shprehur thotë Prof Naska edhe mendimin për ndarjen në kantone sipas shembullit të Zvicrës por kjo pikëpamja rezultoi jo e drejtë për shkakun se duke jetuar jashtë vendit i dha rëndësi peshës që ushtronin në jetën e brendshme të popullit shqiptar dallimet e tij krahinore dhe fetare .Prof Naska u përqendrua tek krijimi në nëntor të vitit 1913 të Kanunit të Përshtatshëm si dhe ligjeve që nxori qeveria për organizmin e hallkave të administratës . Naska solli te dhëna te reja si dhe shqyrtoi ndërtimin dhe organizmin e administratës pas shpalljes se Pavarësisë ne vitin 1912 Prof .Dr.Efthim Dodona në fjalën e tij Shpirti i lirsë së vlonjateve që ndodhet brenda qenies time .Dodona përmendi faktin se në fshatin Plasë shumë afër Korçës kur përfundoi Lufta Ballkanike ushtarët mbetur turq po largoheshin dhe gjenerali grek Damjanoi me brigadën e V ushtarakisht Korçën kjo ndodhi në 6 dhjetor 1912. Dodona përmendi kontributin e Faik Konicës dhe Noli si përfaqësuesi i kishës ortodokse shqiptare në Amerikë e cilësuan si pushtim që shkelte çdo rregull ndërkombëtar Dodona përmend faktin se korcari Dhori Kote themelon një revistë Zgjimi , i cili është edhe drejtor i saj në Vlorë .Ky korcar ka jetuar në shtypin patriotit Ibrahim Shyti .Revista Zgjimi pasqyron ngjarjet e kohës dhe në këtë kohë dhe gjatë vitit 1913 në Vlorën tashmë të lirë vijnë shumë atdhetarë ku edhe ata presin me padurim lajme nga Londra lidhur me kufijtë e Shqipërisë dhe sidomos kujt i mbetet Korca dhe Gjirokastra Greqisë apo Shqipërisë .Në numrin 2 nëntor 1913 ka një fotografi të Ujit të Ftohtë me këtë nënshkrim :Grup shqiptarësh nga të gjitha viset e Shqipërisë në Vlorë ” .Prof Dodona shpjegon edhe faktin që patriotët Idromen Kostri,Cerciz Topulli,Loni Llogori ,Themistokli Gërmenji, Stavre Karoli ,Tahir Mazëreku , Musa Demi, Rauf Fico nga Kanina 8 qershor i shkruajnë Qeverisë se janë gati të vdesin kur u shpall lajmi i rremë “Korça në Rrezik ” Nga ky rrezik i tmerrshëm u shtrënguam sot të dalim malit dhe të mbledhim fuqit tona për të marrë masat e fundit Neve jemi këtu 200 vetë dhe cas pas casi po shtohemi .Nuk kemi më ctë presim po të hidhemi gjithë në kufitë dhe ja të vdesim ja të rrojmë bashkë në vendin tonë të dashur .Ejani dhe ju e bashkohenu me ne …”Prof Dodona sjell faktet rreth Bandës Kombëtare Vatra .Ajo u themelua sipa prof Dodonës në Klistër shteti Masacuset në 17 dhjetor 1916.Anëtarë e saj janë të thjeshtë ,punëtorë të larguar nga vendi për arsye ekonomike ,Jashtë orarit të punës nën drejtimin e Thoma Nasit vunë pjesë muzikore si dhe “Vdekja e Pirros”.Band shkon në Vlorë në 3 shtator 1920. K ryetari i bashksisë poeti Ali Asllani dhe djali i tij Dilaveri recitonin Vlora-Vlora .Me vargjet Jam Vlonjat-jam vlonjate kompozitori Thoma Nasi kompozoi këngën Vlora-.Fotografi të kohës tregojnë zbukurimet nëpër ballkone dhe këngët në qytetet ditën e pavarësisë dhe më vonë në luftën e Vlorës . Studuesi Fahri Shaska solli momentet varrosjes të Ismail Qemalit . Kur në 24 janar 1919 vdiq I. Qemali djemtë etij njoftuan prefektit të Vlorës S.Qemali dhe kryetarit të Bashkisë Ali Asllani ..Trupi i Ismail Qemalit u suall nga Peruxhia në Vlorë Ishte vendosur në një karrocë me 8 kuaj e zbukuruar me lule kurse anash rrethohej me badigard italianë të cilët kishin të pushtuar Vlorën .Kishte dalë gjithë Vlorë nga çdo familje kishte një pjesëtar në këtë përcjellje të plakut të Vlorës .Arkivoli ishte i mbuluar me flamur italianë .Kur Ali Asllani q kishte qenë sekretar i tij dhe kishte nënshkruar edhe aktin e dorëheqjes së I.Qemalit ndërhyn tek ushtarët italian të hiqej flamuri italkin .Mirëpo ushtarët kishin marrë urdhër nga Gjenerali Piacentini . Atëherë Seit Qemali,prefekti kërkon nga turma një flamur shqiptar e merr dhe ndërhyrnë mes ushtarëve heq flamurin italianë dhe e mbështjellë arkivolin me flamurin shqiptar .Pati tension ,mirëpo ndërhyri gjenerali italian. Kolona e përmotshme shoqërohej nga djemtë e tij,banda frymore ,shkollat .Nga sheshi i Skelës ku zbriti arkivoli tek tregu i madh turma qëndroi .Aty patriotët Qazim Kokoshi dhe Jani Minga mbajtën fjalimet e tyre kushtuar figurës më të ndritshme të kombit .Pas kësaj turme u drejtua për në fshatin lindjes në Kaninë,ballkonin e qytetit..Buri i shquar u varros në tyrben e fisit Vlora të ngritur nga Sinan Pasha në distancë 8 metra nga trupat e tjerë .Në vitin 1932 me një vendim të parlamentit trupi i Ismail Qemalit prehet në lulishten e Flamurit . Lulishtja “I.Qemali”,është varri i patriotit I.Qemali,obelisku me luftëtarin e lirisë.Ndërtuar në vitin1932.Kanë ekzistuar disa shtëpi,por u prishën me vendim të bashkisë së Vlorë në vitin ′32,për të ndërtuar lulishten “I.Qemali”.Eshtrat e plakut të Vlorësu sollën nga Kanina,ku ishte varrosur në 1919 sëbashku me dy kryeminstrat e tjerë në kopshtin e teqes së Kaninës.Nga shtëpitë e Vlorajve, kanë ekzistuar shtëpia e Xhemil Beut,Syrja Beut,Eqrem Vlorës.Tek shtëpia e Xhemilit,është pritur në jetë ardhja e ëngjëllit shqiptar Ismail Qemali.Mbledhja e rëndësisë shqiptare është mbajtur në shtëpinë e I.Qemalit.Në 28 nëntor,pasdite.U nënshkrua akti i Pavarësisë rreth 1.5 faqe dhe ju dërgua fuqive të mëdha.Me këtë punë dokumentat citojnë se është marrë Lef Nosi,duke dërguar qeverive njoftimin.Në 4 dhjetor 1912 formohet Qeveria e Vlorës.Numëri i ministrave ishte10 ministra.Raporti midis feve 5 me 5.Kryeministër I.Qemali musliman,zvkryeministër Dom N.Kacorri katolik.7 ditë është regjistruar kohëzgjatja e kuvendit të Vlorës,me fillesë 28 nëntorin,por brenda këtij intervali,data 5 s′ka ndonjë aktivitet.Ministrat ishin të shkolluar në shkollat e Romës,Vjenës,Stambollit,Athinës,Mehmet Pashë Dërhalla,ministër i luftës ishte gjeneral.Në këtë kuvend, nuk kanë marrë pjesë patrioti Hasan Prishtina,saktëson cicëroni dhe Idriz Seferi.Ata ndodheshin të izoluar në burgkalan e Beogradit,si elementë të rrezikshëm.Nga historianë të kohës së dikaturës është cituar se këta persona kanë qënë prezentë në Vlorë,ndërsa faktet që disponojnë në këtë muze flasin për të dhëna të tjera.Isa Buletini mbriti me vonesë për shkakun e pritave, që i kryenin rrugës.Por erdhi plot me 400 trima,të zgjedhur, që formuan gardën nacionale.Në këtë ndërtesë janë zyrat e Lef Nosit,Mehmet Dërhallës,Luigj Gurakuqit,salla e kabinetit ministror,ku mblidhej qeveria e Vlorës.Gazeta e parë e shtetit shqiptar është :Pëlindja e Shqipëniës”,botim i Qeverisë së Vlorës,nxorri dritëzën e parë në gusht,viti 1913 deri në 26 mars 1914. Në këtë gazetë zyrtare kontriboi publicisti M.Grameno i thirrur urgjent nga Vlora ai mbriti aty rreth 2 dhjetorit.Largimin e Esat Pashës i pakënaqur nga vendi i ministrit të punëve të Brendshme ,Grameno i përgjigjet tek “Pëlindja…Shqipëria pasha do të bëhet për shqiptarët gjithë të krishterë e muhamedanë edhe edi fort bukur,që s′bëhet Turqi e vogël…”..Në këto zyra gjënden dokumenta origjinale.Zyra e kryeminstrit I.Qemali ka karrigen,tavolinën e punës,raftet e librave.Një foto origjinale I.Qemali dhe qeveria në ballkon,poshtë populli duke pritur me ankth vendimet e konferencës së ambasadorëve në korrrik ′12.Në fillim citon udhërrfyesi, ministrat punon nëpër shtëpit e vlonjatëve.Ministri i arsimit L.Gurakuqi e kishte zyrën tek shkolla Nr 1,mes nxënësve.Në kuvendin e Vlorës u zgjodh edhe senati me 19 veta më kryetar Vehbi Dibrën.Përbërja e delegatëve të kuvendit të Vlorës.14 delegatë ishin nga Kosova,4 nga Camëria,6 nga Vlora,7 Elbasani,12 Durrësi,4 Korca,11 Dibra,4 delegatë nga kolonitë shqiptare jashtë vendit. Kryeminstri Ismail Qemali punoi 40 vjet në administratë deputet,vali.17 vjeç ishte përkthyes në Ministrinë e Jashtme,guvernator në Varna,Tripoli.U internua nga perandoria osmane në Anadoll në një munges prej 7 vjetësh.1900 arratiset në Greqi me një anije angleze.Kryeminstri kishte 9 fëmijë.6 djem, 3 vajza.Në zyrën e kryeminstrit është një foto e tij me 6 djemtë e tij.Në këtë zyra janë kujtimet e tij, që fillimisht u nxorrën në dritë nga shqiptarët e Amerikës. Botuar ne gazeten Republika, date 25.01.2010 – Nga Gezim Llojdia

Botuar ne Milosao,  06/12/2009

nga Sokol JAKOVA.

Në Parlamentin shqiptar pas rënies së komunizmit kanë marrë pjesë qindra deputetë. Shumica e tyre kanë diskutuar për ligje e probleme të veçanta, por ka pasur edhe të atillë që nuk kanë lënë gjurmë në jetën parlamentare të kohës. Ndërsa zoti Bujar Leskaj, kur ka qenë deputet i Vlorës, jo vetëm ishte shumë aktiv në Parlament me diskutimet e tij të pjekura, por këto diskutime së bashku me shumë shkrime të tjera me tematik&eu′ të shumllojshme i ka përmbledhur në librin e tij “Brenda dhe jashtë… Parlamentit”, i cili tok me librin e mëparshëm të autorit, “Përfaqësuesit e Vlorës në Kuvendin e Shqipërisë, 1912-2009”, pa dyshim mbeten një ndihmesë me vlerë politike dhe historike në tablonë e parlamentarizmit shqiptar ndër vite. Duke lexuar këta libra, e nuhat menjëherë se autori i tyre është një njeri i formuar dhe me vizion europian. Në diskutimet si deputet në Parlament gjatë viteve 2005-2009 bie në sy imazhi i tij qytetar, nervi polemizues për t′i shkuar së vërtetës deri në fund, shprehja e mendimeve me fjalë të zgjedhura e të gjetura, larg shablloneve dhe sloganeve. Këto veçori të stilit të të folurit të zotit Leskaj në seancat e ndryshme plenare dalin në pah në diskutimet për projektligjet: “Për turizmin”, “Për arsimin e lartë në Republikën e Shqipërisë”, Për parandalimin e pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit”, “Për buxhetin e shtetit të vitit 2009”, “Për pastërtinë e figurës së zyrtarëve të lartë të administratës dhe të të zgjedhurve”, Për licencat, autorizimet dhe lejet në Republikën e Shqipërisë”, “Për dëmshpërblimin e ish-të dënuarve politikë të regjimit komunist” etj. Jo më kot gazeta “Imperial City” e Vlorës ka nxjerrë në krye të sondazhit të saj ish-deputetin dhe intelektualin e njohur Bujar Leskaj me përqindjen më të madhe të votave vlonjate. I ndërtuar në formë mozaiku – edhe kjo një gjetje kompozicionale që lë shteg për të përmbledhur sa më shumë shkrime në kornizat e veprës – libri i zotit Leskaj përmban edhe plot materiale të tjera publicistike, të cilat lexohen me ëndje dhe, veç të tjerash, zbulojnë edhe karakterin atdhetar të autorit, besnikërinë si deputet për të mbajtur fjalën e dhënë përpara zgjedhësve. Këto cilësi vërehen në një sërë shkrimesh, si: “Jo provokacioneve politike ndaj Vlorës”, “Ndërtimi i rrugës transballkanike në Vlorë kërkon edhe shpronësim korrekt të qytetarëve”, “Turizmi në Vlorë, e sotmja dhe e ardhmja” etj. Në plot shkrime të librit për Vlorën fryn flladi i dashurisë së autorit për vendlindjen dhe ndjenja e tij e pakufishme për të mbetur gjithnjë vlonjat i vërtetë. Me një dëshirë të veçantë, plot patos e dashuri shprehet autori në shkrimin “Ati i madh – Nderi i Kombit”, ku me fjalë të zgjedhura portretizon njërin prej korifenjve të katolicizmit shqiptar – At Zef Pllumit, të cilin, si dhe shumë studiues të tjerë seriozë, e quan “frat i dëshmive historike, që me veprën e tij tregoi vullnetin për të rilexuar historinë e për ta rishikuar atë, duke iu qasur gjithmonë e më tepër së vërtetës. Pikërisht për këtë ka nevojë sot shoqëria shqiptare. “Nderimi dhe respekti për veprën monumentale të këtij njeriu të madh me vlera të spikatura thellohet edhe më tepër kur autori thekson: “…Vepra e tij monumentale ?Rrno vetëm për me tregue′ e të tjera, si ?Histori kurrë e shkrueme′, janë një sinor i përjetshëm, ato dëshmojnë para botës se asnjë njeri nuk është i detyruar prej rrethanave të bëhet i keq, i ulët, të humbasë humanizmin e tij. At Zef Pllumi me jetën e tij tregon se edhe ne shqiptarët mund të kalojmë provën e zjarrit, atë që ndan mënjanë skoriet e kombit. At Zef Pllumi, nxënësi i Fishtës, Harapit, Shllakut, mësuesve të përjetshëm të këtij kombi, sot më shumë se kurrë më ngjan me Diogjenin, filozofin grek: atij s′mund t′i marrësh asgjë, pse s′ka asgjë të vetën, dhe s′mund t′i japësh asgjë që i mungon, pse ai e ka zemrën plot e përplot me dashuri.” Nisur nga ky këndvështrim, autori në një sërë shkrimesh të librit i bën jehonë idesë se pastrimi i shoqërisë nga skoriet e së kaluarës e bën të domosdoshme hapjen e dosjeve të politikanëve, të zyrtarëve të lartë të administratës dhe të të zgjedhurve, sepse vetëm kështu bëhet ndarja një herë e përgjithmonë nga komunizmi dhe forcohet sistemi demokratik në Shqipëri.Pas kreut të parë: “Diskutime në seancat plenare të Kuvendit”, kreut të dytë: “Diskutime në grupin parlamentar të PD-së, shkrime, intervista dhe komente të medies rreth tyre”, nga materiali i të cilave lexuesi merr mjaft informacion, autori, për ta bërë sa më tërheqës librin, ka futur edhe disa intermexo intime, si: “Shënime mbi romanin ?Absurdi′ të autorit Koço Kosta” dhe “Mirushi dhe Muhameti i tij”, në të cilat vihet në rolin e një vëzhguesi të hollë, një publicisti, pse jo të një kritiku letrar me një këndvështrim origjinal, çka tregon kulturën dhe etjen për të lexuar dhe vlerësuar krijimtarinë e shkrimtarëve apo p&e′;r të gjykuar interpretimin brilant të mikut të tij, aktorit të mirënjohur Mirush Kabashi. Dashuria për vendlindjen dhe përkushtimi i madh si deputet dhe intelektual i zotit Bujar Leskaj shpalosen veçanërisht në kreun e tretë të librit: “Veprimtari kulturore-politike të zhvilluara në Vlorë nën kujdesin dhe mbështetjen e deputetit”, ku rreshtohen një sërë shkrimesh të gazetarëve të ndryshëm, të marra herë-herë me shkurtime, kryesisht nga media lokale, për plot veprimtari ku ndihet dora organizatore e zotit Leskaj, i cili me punën e tij të palodhur ua ka shpërblyer qytetarëve vlonjatë besimin që ata i dhanë duke e zgjedhur përfaqësues të tyre në Kuvendin e Shqipërisë gjatë Legjislaturës XVII. Ia vlen të përmendim në këto rreshta disa prej këtyre shkrimeve: “Deputeti Bujar Leskaj promovon vitin kulturor: Vlora, ne dhe shkrimtarët”, “Sesion shkencor në Vlorë mbi marrëdhëniet shqiptaro-amerikane”, “Deputeti që i gjendet Vlorës çdo ditë”, “Këshilli i Bashkisë së Vlorës miraton propozimin e deputetit Bujar Leskaj për vendosjen e busteve të kryetarëve të Bashkisë së Vlorës për periudhën 1912-1939 në lulishten e Sheshit të Flamurit”, “Inteligjencia vlonjate kërkon ridimensionimin e figurës së Eqerem bej Vlorës, intelektual i madh dhe burrë shteti i zgjuar”, “Përkujtohet klubi i shqiptarëve Labëria”, “Profil: Një ditë në zyrën e deputetit Bujar Leskaj”, ku shkruhet: “Është e çuditshme, por një realitet. Vetëm më datën 5 tetor 2008 deputeti i zonës nr. 94 në Vlorë, Bujar Leskaj, ka pritur në takim mbi 40 qytetarë të këtij qyteti. Përpara mbërritjes sonë në zyrën e vogël të deputetit, në mjediset e Këshillit të Qarkut të Vlorës, qytetarët e fundit në listën e pritjes ishin disa hallexhinj nga lagjja ?Partizani′ në qytetin e Flamurit.” Kreu i katërt i librit: “Veprimtari për Kosovën dhe në Kosovë”, ndoshta është më mbresëlënësi, sepse përçon te lexuesit atë lidhje të ngushtë që ka ekzistuar dhe ekziston midis qytetit të Vlorës dhe Kosovës. Jo më kot në Kosovë ka vajza që quhen Vlora dhe kosovarët në përgjithësi kanë shumë dëshirë të kalojnë pushimet në bregdetin e bukur të këtij qyteti. Mbase kjo lidhje tradicionale vjen ngaqë Vlora është qyteti ku Ismail Qemali ngriti flamurin e pavarësisë, mbase vlonjatët me tiparet dhe cilësitë e tyre: burrërinë, besnikërinë, atdhetarinë, ngjajnë ′më me kosovarët. Me sa duket, autori i ′nuhatur këto përqasje, prandaj në librin e tij u ka kushtuar një kapitull të veçantë veprimtarive që ka zhvilluar në Kosovë. Titujt e shkrimeve-kronikë janë shumë sugjestionues: “17 shkurti 2008 do të shënohet përkrah 28 nëntorit 1912”, “Kryeministri Hashim Thaçi vlerëson deputetin Bujar Leskaj për vizitën e gazetarëve në Kosovë”, Takim me akademikun Rexhep Ferri”, “Homazhe në varrin e Rugovës”, “Në Prekaz te Skënderajt, në vendin ku dhe burrat derdhin lot”, &′t;′ita në Kosovë e ga′arëve vlonjate”, “N&eum′Pr′z, te shtëpia e nipit të Adem Jasharit”, ku me penelata të shpejta jepet e tërë tabloja e asgjësimit të pjesëtarëve të familjes së heroit kosovar: “7-8 mijë forca serbe bënë një rrethim të plotë të lagjes së Jasharajve dhe të kullës ku ndodheshin 22 pjesëtarë të familjes. Ajo çka ndodhi në ato tri ditë, kujtohet me krenari. Ishte një luftë tërësisht e pabarabartë. Adem Jashari, komandanti legjendar i UÇK-së, duhej të asgjësohej patjetër. Kulla u sulmua me të gjitha llojet e armëve. Nga 22 pjesëtarë të familjes që ndodheshin brenda saj, humbën jetën 20 prej tyre, ndërkohë që numri i përgjithshëm i të vrarëve nga lagjja e Jasharajve arriti në 56”. Ndërsa veprimtaritë e zhvilluara nga ish-deputeti Bujar Leskaj në Maqedoni gjejnë pasqyrim në shkrimet: “Një udhëtim i paharruar me depu′in Bujar Leskaj në trojet shqiptare”, “Në Tetovë rrëzë malit të Sharrit”, “Takim me personalitetin e shquar zotin Arbën Xhaferri”. Libri “Brenda dhe jashtë… Parlamentit” përvijon qartë portretin e autorit, të këtij ish-deputeti, po dhe krijuesi, që në punën dhe veprimtarinë e gjithanshme, përfshi këtu edhe jetën parlamentare, ka pasur si synim të lërë gjurmë dhe me një patos atdhetar të kryejë punë të vlefshme për popullin.

Nga Laureta PetoshatiLibri “Brenda dhe jashtë parlamentit” i intelektualit dhe ish Ministrit të Kulturës zotit Bujar Leskaj, që ka dalë në qarkullim së fundmi, më shumë se një autobiografi personale, është një pjesë e historisë së politikës shqiptare në vitet 2007 deri në vitin 2009, është dëshmi e gjallë e panoramës politike në Parlament dhe jashtë tij, pasi edhe vetë ish deputeti i Vlorës është pjesë e politikës shqiptare të këtyre viteve. Për të, kanë folur përpjekjet e tij politike dhe njerëzore, diskutimet e radhës dhe jashtë radhës në seancat plenare apo grupet parlamentare, mënyra se si ai ka interpretuar me anë të ligjeve nevojat, hallet, ngutjet, apo dhe dëshirat e publikut ose të elektoratit të vet. Shkruar me kritere akademike, me përgjegjësi etike dhe politike, marrëdhënia midis kujtesës së tij personale dhe asaj kolektive parlamentare, apo të medieve të ndryshme, në faqet e këtij libri, na japin një dokument me vërtetësi të madhe dhe tejet të besueshëm, përderisa personazhet e tij janë të gjallë dhe nuk ka vend për kontestime. Më shumë se një autobiografi konvencionale është një libër i thellë në mendime, për të gjithë ata që duan të kuptojnë personalitetin e zotit Bujar Leskaj, i cili me gjurmët e tij në foltoren e kuvendit, tregon edhe rrënjët sociale, kulturore, etike dhe politike të një deputeti të ri demokrat të mbas viteve dymijë, në harkun e tranzicionit shqiptar, ku, përtej diferencave politike dhe ideologjike në një parlament pluralist, koeficienti midis tij dhe deputetëve e politikanëve të tjerë, është demokracia. Pa këtë të fundit, nuk ka as shkëmbim e as transferim idesh, pasi demokracia është themeli ku mbahet ngrehina e ideve të tij si intelektual. Duke lexuar librin “Brenda dhe jashtë parlamentit”, nëpër faqet e tij, vagëllimthi mu kujtua libri “Kushtetuta e lirisë” i botuar në vitin 1960, me autor  ekonomistin dhe filozofin austriak Friedrich A. Hayek, i cili në vitin 1974 mori çmimin Nobel në ekonomi. E mendoj pikërisht kështu, pasi zoti Leskaj, në të gjitha diskutimet e tij parlamentare, të cilat i ka botuar në këtë libër, për çështjet ekonomike, shfaqet me koncepte të mirëpërpunuara. Ai është ndikuar nga mendjet më të ndritura të mendimit ekonomik sidomos të atyre bashkëkohore si: sociologu politiko-ekonomik, fitues i çmimit Nobel amerikani Seymour Martin Lipset, ekonomisti, statisti, dhe intelektuali publicist, fitues i çmimit Nobel në ekonomi amerikani Milton Friedman, filozofi i ekonomisë politike, japonezo -amerikani Yoshihiro Francis Fukuyama që prodhoi “fabrikën e ideve” dhe parashikoi triumfin e liberalizmit ekonomik, apo analisti indiano-amerikan, gazetar i CNN, Fareed Rafiq Zakaria, autori i librave të famshëm “E ardhmja e Lirisë”, “Ndërtimi i shtetit”,  ku flet për konceptin e “liberalizmit konstitucional”. Ja, pse zoti Bujar Leskaj, vjen me një analizë të thellë, me metoda hipotetike e deduktive për të zbërthyer sa më mirë fenomenet ekonomike të Shqipërisë në ditët tona, në krahasim me vendet e tjera. Ashtu si tek ata që ai i merr si pika referimi, në këtë libër të politikanit Bujar Leskaj, shfaqet liberalizmi i tij klasik dhe besimi tek tregu i lirë ekonomik, i cili ligjëson lirinë, ashtu siç e thotë dhe John Locke, themelues i filozofisë moderne të liberalizmit ku askush nuk ka të drejtë të cenojë jetën, shëndetin, lirinë, dhe pasurinë e tjetrit, apo siç thonë ekonomistë – politologët e kohës sonë se shpjegimi më i mirë për suksesin politik të një demokracie të shëndoshë është suksesi ekonomik i saj që vjen nga një treg i lirë ku shteti luan rolin e rregullatorit.  Zoti Bujar Leskaj, si intelektual i mirëfilltë, njohës i shkencave inxhinierike, juridike dhe ekonomike, përdor njohuritë e tij në dobi të shoqërisë ku zhvillimin ekonomik të Shqipërisë e kupton si një liri të saj. Angazhimi i tij politik do të thotë angazhim ekonomik, pasi në fund të fundit, politika është shprehje e koncentruar e ekonomisë. Rizgjimi i ekonomisë së tregut në atdheun e tij është edhe një rizgjim politik i Shqipërisë si edhe një konsolidim i demokracisë së vërtetë. Të bien në sy diskutimet e tij në seancat plenare për miratimin e buxhetit, për një treg funksional, huamarrjen e qeverisë vendore, autoritetin e konkurrencës, shpronësimet korrekte të qytetarëve në rastet e ndërtimeve të veprave publike, privatizimin e ARMO-s, Bankën e Shqipërisë, Institucionet Financiare, shërbimet e produktet bankare, nxitjen e licencimit të bankave lokale si një mënyrë për ti shërbyer shpërndarjes së zhvillimit nga qendra në  rrethe të tjera të Shqipërisë, “faktoringun”,  procedurat tatimore, luftën për parandalimin e pastrimit të parave, etj. Ajo, që e bën analizën e zotit Leskaj mjaft efikase, është krahasimi i institucioneve, ligjeve, ekonomive apo sipërmarrjeve shqiptare me entet e huaja analoge perëndimore. “Ata që thonë se njohin një vend nuk njohin asnjë vend” – thotë sociologu politiko-ekonomik Seymour Martin Lipset, një nga mendjet më të ndritura të shekullit të njëzetë. Ja pse krahasimet e zotit Bujar Leskaj tregojnë njohje dhe mirinformim për vendet e tjera të demokracisë perëndimore, ku Shqipëria e ka objektiv dhe ëndërr të shkojë. Interesant është fakti i krahasimit të disa kompanive të naftës në Amerikë, të quajtura si “shtatë motrat” që rregullohen me “dorën e padukshme” të Smith – it, me për koincidencë të “shtatë motrave shqiptare”, të cilat abuzojnë në treg me naftën nëpërmjet veprimit të “dorës së pandershme”, ku zoti Leskaj nxjerr faktet dhe faktorët e këtij spekulimi në seancën plenare. Por krahasimet nuk mbarojnë këtu. Ato vazhdojnë edhe me diskutime në lëmi të tjera, përpos atyre ekonomike. Në diskutimin për depolitizimin e prokurorisë, ai, i kujton miqësisht kreut të saj që të lexojë romanin “Jeta dhe vdekja e Lul Mazrekut” të shkrimtarit Ismail Kadare, apo krahason shprehjen e nacionalistit Ndue Pali para pushkatimit “Rrnoftë Shqipnia edhe pa ne”, me shprehjen “Rroftë prokuroria edhe pa ne”, që duhet ta thonë deputetët demokratë kur nuk kalojnë dot ligjin mbi prokurorinë.  Për ligjin e pastrimit të figurave perifrazon Shekspirin, ndërsa në diskutimin në seancën plenare jashtë rendit të ditës, ku ligjëron se “një demokraci pa kujtesë e sheh veten në vuajtje” bën krahasime tejet sarkastike me shprehjet e shumë figurave të shquara shqiptare që nga At Zef Pllumi e deri me shprehje të librit “Absurdi” të shkrimtarit Koço Kosta. Madje, në diskutimet dhe shkrimet e tij, ku nuk mungojnë edhe mendimet mbi artin dhe letërsinë, si “Mirushi dhe Muhameti i tij”, “Absurdi”, etj, sikur të kishte qenë një estet i vërtetë, ai përdor edhe paronomasinë, jo më tepër si lojë fjalësh, por si mënyrë retorike, metaforike dhe polisematike, për të nxjerrë në pah mjaft çështje shoqërore, për shembull kur përdor fjalët “bole-bobole”, ku krahason ca politikanë me misrin e zier, apo emrat “Mirush-Moisi, Momo, Muhamet”, për metamorfozën e njeriut. Po ti shikosh me kujdes diskutimet në seancat plenare për At Zef Pllumin, të cilin e quan “frat i dëshmive historike”, për dëmshpërblimin e ish të burgosurve dhe të pushkatuarve politikë, për poetët e vrarë si Genc Leka, Vilson Blloshmi dhe Havzi Nela, për ligjin e spiunëve, diskutime që kanë të bëjnë jo vetëm me lirinë, por edhe me drejtësinë shoqërore sipas mendjes së klerikut të ndritur Luigi Taparelli D′Azeglio, vëren se zoti Leskaj u kujton të gjithëve se shpërndarja e të mirave materiale duhet të bëhet në radhë të parë për këta njerëz që humbën gjithçka për hir të lirisë dhe jo për inkuizitorët e saj. Por ai është edhe për shanse të barabarta kur thotë se janë mbi 600 të rinj që kanë mbaruar shkollën e lartë për drejtësi, që duhet të punësohen në sistemin e atrofizuar gjyqësor, që të mos ketë padrejtësi në një sistem demokratik. Po ashtu, në kuadrin e lirisë dhe drejtësisë shoqërore, zoti Leskaj nënkupton edhe çështjen e Kosovës, Çamërisë, mban qëndrim atdhetar dhe njerëzor për viktimat e gjenocideve në të gjitha anët e kufirit shtetëror, kontribuon brenda integrimeve shqiptare me shumë nisma dhe ide të spikatura. Duket sikur zoti Leskaj të ketë lexuar Vangjelin, i cili thotë se : “Dinjiteti i barabartë  i njerëzve kërkon që të ketë edhe kushte më njerëzore dhe të drejta jetese. Në fakt, pabarazitë e mëdha ekonomike dhe shoqërore, ndërmjet anëtarëve dhe ndërmjet popujve të së njëjtës familje njerëzore, krijojnë skandale dhe janë të kundërta me drejtësinë shoqërore, me barazinë, me dinjitetin e njeriut, si dhe me paqen sociale dhe ndërkombëtare.”  Këtu është dhe çelësi se përse At Zef Pllumi, i shkruan se “me folë të drejtën kam ndjekë me vëmendje të madhe veprimtarinë tuaj njëvjeçare si titullar i ksaj ministrie, e cila mue m′intereson shum, dhe simbas mendimit tim, pa mëdyshje, jeni Ministri ma i suksesshëm  i periudhës poskomuniste për Kulturën Shqiptare, ashtu edhe ma properëndimori.” At Zef Pllumi, “Nder i Kombit”, e pa me sytë e mendjes dhe të shpirtit njeriun dhe intelektualin Bujar Leskaj. Po gazetarët si e kanë parë? Po ta shikosh me vëmendje të madhe këtë pjesë të librit, konstaton se një pjesë e medieve të drejtuara nga vektorë të ndryshëm interesash, nisen më shumë jo mbas thelbit, por mbas karizmës, apo dhe mbas anekdotave që zoti Leskaj është i aftë të bëjë në ligjërimet e tij, duke shprehur në një farë mënyre jo vetëm anën e humorit të zgjuar të tij, por edhe atë që është në fakt e vërteta ku ai do që të godasë. Ai nuk bie në grackën e pyetjeve të medieve që kërkojnë dikotominë e qëndrimeve të tij kur nuk bie dakord me sjellje apo ligje të miratuara nga shumica parlamentare, të cilës ai i përket. “Di të mendoj i lirë, nga njëra anë dhe të respektoj rregullat konsensuale nga ana tjetër”- është përgjigja e zotit Leskaj. Mendim i tij i lirë dhe personaliteti i tij i vendosur në të njëjtin plan politik, ekonomik, etik, atdhetar dhe perëndimor, shihen diellandritas brenda parlamentit dhe në të gjitha veprimtaritë e organizuar prej tij edhe jashtë foltores së parlamentit. Ai, kudo di të paraqitet me inteligjencën relative sipas rastit, di të ndikojë me qëndrimet e tij, ashtu siç di të bëhet dhe misionar i asaj që beson duke u mbështetur në ligje të drejta si dhe tek të drejtat dhe liritë e njeriut. Në këtë mision ai ka një pikë të fortë referimi: Ismail Qemalin, i cili besonte në përlindjen e Shqipërisë sipas ligjeve të drejta evropiane. Ja, përse instituti që drejton intelektuali vlonjat Bujar Leskaj, quhet Instituti i Studimeve Politike “Ismail Qemali” dhe libri i tij “Brenda dhe jashtë parlamentit” mban vulën e këtij enti. Në këtë libër, si një kronikë me përsiatje të thella, Bujar Leskaj, duket si një njeri që kërkon gjurmët e vetvetes, heton çdo veprim të tij me anë të shkrimeve të veta apo dhe të gazetarëve që e kanë shoqëruar në atë udhëtim dyvjeçar. Duket se për një moment, ai është ulur në stol, si një lojtar që ka rendur shumë. Ulja e tij në stol është një reflektim, jo vetëm i tij, por i të gjithë shoqërisë shqiptare. Ai i përket politikës ekonomike institucionale, një fushë që e lëvrojnë vetëm elitat. Kur Bill Clinton u zgjodh president, ai duhej të punonte për të ndryshuar mentalitetin dhe ta bindte publikun amerikan se duheshin lejuar elitat ekonomike që të drejtonin vendin. E njëjta gjë duhet të vlejë edhe për krerët tanë, që duhet t′i japin zotit Leskaj vendin që i tako′sepse politika shqiptare, fatkeqësisht, në vend të elitave, po mbushet me mediokër, të cilët lozin në fusha të panjohura jo vetëm me fatin tonë por edhe me të ardhmen e demokracisë.

Botuar ne Gazeten Imperial,te Qytetit te Vlores, e perjaveshme nr.53.21-27 Nentor 2009.

Nga Ornela HilaGjatë promovimit të librit, Vlora dhe vlonjatët e veçanërisht gazetarët e këtij qyteti, duhe padyshim të ndihen të respektuar.
Është promovuar në një auditor mjaft elitar, me ngrohtësi miqsh, libri i dytë i ish deputetit të Vlorës Bujar Leskaj.Kësaj here ai vjen me një libër deri diku informues, e mjaft të domosdoshëm, kur kërkon të njohësh jetën e një deputeti.Politikën, në tërësi, fjalimet, mediatizimin e ngjarjeve, kontributet.Këtë ka bërë Bujar Leskaj, në librin: “BUJAR LESKAJ brenda dhe jashtë Parlamentit, Maj 2007 – Maj 2009”.
Jo një autobiografi′or një narracion i jetës politike dhe publike të një deputeti të parlamentit
shqiptar, sikundër thuhet edhe në titull, Brenda dhe jashtë sallës së parlamentit.Në sallën e mbushur tej e tej, të binte në sy pjesëmarrja elitare.Ministra, deputetë, këshilltarë të kryeministrit, shkrimtar, ekonomistë, pedagogë, njerëz të artit, gazetar, miq e dashamirës së Leskaj, si politikan, akademik, intelektual, e q′tar shqiptar.Gjatë promovimit të librit, Vlora dhe vlonjatët, e veçanërisht gazetarët e këtij qyteti, duhet padyshim të ndihen të respektuar.Vet në faqet e librit, ish deputeti Leskaj, citon se këtë ë libër jua ka dedikuar pikërisht gazetarëve të qytetit të tij, të cilët ai i ka përmendur një për një në këtë libër.Impresionet gjatë promovimit ishin mahnitëse,teksa dëgjoje dhe shikoje të bërë bashkë në një sallë, një pjesë të mirë të elitës shoqërore e intelektuale të vendit tonë, që padyshim ishin aty për të promovuar veprën e re të Leskaj dhe për të nderuar karrierën e tij politike, që padyshim është në vazhdim, dhe rrugën e bërë në parlamentin shqiptar, e si ministër
Fjala e BUJAR LESKAJ në promovim:
“Për të qenë i sinqertë gjithmonë në jetën time, e kam ndier veten si të privilegjuar. në spektrin politik
privilegjet kanë qenë të renditura për disa arsye.Fakti i parë është që jam nga Vlora; i dyti është se vlonjatët më dhanë mua mundësinë, të jem përfaqësues i tyre në Kuvendin e Shqipërisë; fakti i tretë është se rrethi im shoqëror është shumë i gjerë, kalon nga spektri i majtë te ai i djathtë, njerëz të kulturës,së shkencës, së sportit, njerëz të jurisprudencës, njerëz të thjeshtë,qytetarë të nderuar të këtij vendi. Dhe fakti i katërt që Z.Sali Berisha,më krijoi mua mundësinë që për një vit e gjysmë më besoi detyrën e ministrit t&eu′ Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, duke më dhënë kështu mundësinë që rrallë u vijnë njerëzve të shpalosim bashkë me atë, politika konkrete në kulturë në turizëm e më gjerë.Për tu kthyer te libri, unë për të mund të flasë gjatë, por ajo që do më ndihmonte dhe mua, është që të gjithë ju pas leximit të librit, të bënit kritikat dhe sugjerimet tuaja.Me këtë libër unë kam sjellë një risi, ky në fakt nuk është një botim i mirëfilltë akademik, nuk është një botim teorik i mirëfilltë në politologji, por kjo është një dëshmi, një dokument, që unë Bujar Farudin Leskaj, si deputet i qytetit tim të Vlorës e kam sjellë në radhë të parë për ata që më zgjodhën. Është një dokument që unë jua dorëzoj atyre që më kanë zgjedhur, kuptohet edhe atij që më besoi dhe me dha mundësi të kandidoja, Sali Berisha.Ky është një dokument, një libër, ku studiues, student që do të merren me politologji, filozofi, të shohin sesi ka folur një deputet, si ka lëvizur, spektrin që ka rrokur në diskutimet e tij.”
Bardhyl Londo, shkrimtar:
“Bujar Leskaj ka një formim kulturor, intelektual e shkencor, që i kalon caqet kombëtare e ndërkombëtare.
Pas një eksperience në fushën e mësimdhënies, ai u zgjodh deputet i Vlorës, e më tej ngjiti shkallët e
karrierës deri në ministër. i them këto jo se nuk dihen, por është pikërisht kjo rrugë që reflektohet
dhe përbën formën e këtij libri që po promovojmë. Ka pasur shumë deputet e shumë ministra, që si thotë populli “ju ka humbur vula” por ata nuk kanë pasur ç′tu thonë të tjerëve. Për fat të mirë, Bujar Leskaj, kudo ku ka qenë ka punuar me atë cilësi intelektuale, që ka çfarë të thotë. Ajo që dua të theksoj, është se Z. Leskaj, si intelektual është orientuar gjithmonë nga krahu më progresiv i shoqërisë,më human, më intelektual dhe më me vizion të botës intelektuale shqiptare.Si deputet Leskaj ka ditur të mbrojë
dhe të përfaqësojë ata që e kanë votuar, madje edhe ata që nuk kanë votuar për të.”
Gëzim Tushe,ish-kandidat për deputet PS deputet:
“Në libër diku është deputeti i pasionuar, pastaj intelektuali, e ca diku vlonjati tipik. Herë të tjera maniaku i historisë, i pasionuari pas kulturës kombëtare, organizator i makro dhe mikro aktiviteteve kulturore në Shqipëri, Vlorë, Kosovë e gjetkë. Bujari si politikan ka qenë dhe mbetet luftarak kur duhet, por edhe i kujdesshëm, i matur, prudent në sjelljen politike, intransigjent e tolerant, edhe me të tijtë, por edhe me kundërshtarët.”
Aurela Anastasi, pedagoge, Fakulteti i Drejtësisë:
“Përshtypja e parë lidhet me origjinalitetin e librit, kompozicioni është mjaft origjinal, shumë dimensional, ka një sërë tematikash e aspektesh të trajtuara, prandaj një grup o madh njerëzish gjejnë veten aty, gjejnë këndvështrimin. ajo që më bëri më shumë përshtypje, është fakti se sa shumë e ka vlerësuar mandatin e tij përfaqësues Bujari, atë veshje zyrtare, me të cilin vullneti i popullit e pajis një deputet. Mua më ka bërë përshtypje lidhja shpirtërore që ka pasur ai me punën si deputet.”
Fatos Çoçoli, gazetar, ekonomist:
“Libri i politikanit, por edhe studiuesit Z. Bujar Leskaj, vjen në kohën e duhur, dhe përmes risive të shumta
jep një dimension të njohur pak të Z. Leskaj: Atë të kontribuuesit në politikën ekonomike dhe ligj-bërjen
ekonomike të vendit. Autori ka ditur të gjej jo vetëm motivimin, por edhe informacionin e duhur e të detajuar ekonomik, pasqyruar me shumë ide të qarta e novatore, të pasqyruara në tempullin e ligj-bërjes.”
Bedri Çoku, ish i përndjekur politik:
“Bujari është i djathtë, nuk është me llafe, por është i djathtë sepse e do atdheun, do vuajtjet e popullit
shqiptar, të asaj shtrese që vërtet sakrifikoi për këto ditë që gëzojmë sot, dhe këtë e ka treguar me vepra.
Ishte pikërisht Bujari, që përuroi Memorialin e poetëve të pushkatuar, ishte pikërisht Bujari, që nderoi At
Zef Pëllumbin, ishte pikërisht Bujari që ngrinte zërin për trajtimin dhe integrimin e të burgosurve politik, në
fakt të gjithë kanë bashkëpunuar, por ai ishte një zë i veçantë, e për këtë unë dua ta falënderoj në emër të gjithë të përndjekurve politik. i djathtë është ia që vepron, dhe jo që hiqet vetëm me fjalë, por me vepra si Bujar Leskaj.”
Ramiz Lushaj, Shkrimtar:
“Dhe bohema e deputetit Bujar Leskaj, në faqet e këtij libri, në trajtesat dhe veprimtaritë e tij për çështje kombëtare shqiptare, na sjell në fokusim e spektrim, një simbolikë të veçantë: Simbolikën e tri qafave, Qafa e Morinës, Qafa e Thanës, Qafë Botë.Në faqet e këtij libri dëshmues, nënvizon si çelës praktik trinomin:Mirëkuptim, zhvillim, integrim.”
Florian Mima, deputet:
“Them me bindjen time të plotë, se Bujari është njeri shumë i mirë, vlonjat shumë i mirë, shqiptar shumë
i mirë, po ashtu ekonomist shumë I mirë dhe politikan shumë i mirë.

Gazeta 55, date 16-11-2009
Fjala e mbajtur nga ish-ministri i Kulturës, Bujar Leskaj në seminarin e bashkëorganizuar nga Instituti i Kërkimeve Politike “Alcide de Gasperi”, me temë “Rrëzimi i Murit të Berlinit dhe Shqipëria” Në 20-vjetorin e rrëzimit të Murit të Berlinit
Rrëzimi i Murit të Berlinit ishte padyshim ngjarja më e madhe politike e gjysmës së dytë të shekullit XX. Jehonën e zhurmës së tij e dëgjuan të gjithë, kudo ku ishin. Sa shumë u lumturuan e sa shumë u hidhëruan në atë çast. Askush nuk ishte i sigurt, nëse ai rrëzim do të sillte mirësi në jetën e tyre apo shumë shpejt, fill pas zhurmës, monotonia e zhgënjimi do të rimëkëmbej. Por kjo nuk ishte aspak e rëndësishme. E rëndësishme ishe shembja, rrëzimi…Edhe në gulagë kjo ngjarje u trajtua si një ngjarje e madhe. E madhja lidhej me lirinë dhe liria ishte lirimi nga burgu. Të paktë ishin ata që dinin t′i ndanin këto dy nocione nga njëri-tjetri, të cilët, ndonëse dukeshin të afërt, nuk kishin në fakt asgjë të përbashkët. Për njerëzit në Perëndim fjala demokraci nënkuptonte “demokracinë liberale”, pra atë sistem polik që karakterizohet jo vetëm me zgjedhje të lira dhe të ndershme, por edhe nga sundimi i ligjit, nga ndarja e pushteteve, si dhe nga mbrojtja e të drejtave themelore të lirisë së shprehjes, të grupimit, të besimit dhe të pronës. Vija që në 1500-n ndante Krishtërimin perëndimor nga ai lindor, sot ndan regjimet e suksesshme liberale nga ato të pasuksesshmet. Shqipëria po kalon një tranzicion mjaft të zgjatur. Kultura është e rëndësishme. Ajo mund të jetë nxitëse ose shuajtëse, ngadalësuese ose shpejtuese e ndryshimeve. Asnjë vend nuk mund t′i japë vetvetes një të kaluar të re. Por ai mund të ndryshojë të ardhmen dhe të mbështesë shanset për të zhvilluar një demokraci liberale.
Ne duhet të nxjerrim mësime nga historia dhe të kërkojmë se cilët janë faktet që prodhojnë demokracinë liberale. Kohërat nxjerrin liderë të mëdhenj. Në fakt ato nxjerrin ç′ka kemi më të mirë brenda vetes. Një studiues amerikan thotë: “Nuk ka Amerikë pa demokraci, nuk ka demokraci pa politikë, nuk ka politikë pa parti politike”. Shoqëria shqiptare pas komunizmit – megjithëse vitet e fundit e ka ndërprerë tranzicionin në shumë aspekte e fusha të aktivitetit shtetëror dhe institucional, ku janë definuar dhe konsoliduar shumë struktura të shtetit të së drejtës – ende në disa të tjera vijon të mbetet në tranzicion. Nuk duhet veç të duam të flasim për demokracinë, por edhe të punojmë për ta ndërtuar atë, për t′i ndërtuar institucionet e saj, jo thjesht me kopjim apo formalizëm, por me zbatim pragmatik, veçse jo me pragmatizmin alla shqiptar, pragmatizëm veç që është i  mendjeve që nuk duan të mendojnë, por të vegjetojnë. Demokracia është produkt i rregullit. Të gjitha arritjet apo dështimet në historinë e njerëzimit janë nënshtruar gjykimit moral historik, aq sa ka pasur edhe ndryshime të shoqërisë sonë larg çdo revanshi. Detyra historike e Sali Berishës dhe e politikës shqiptare është të shpejtojë e të thellojë veprimet për demokratizimin e mëtejshëm të shoqërisë sonë larg çdo revanshi.
Për këtë, mendoj se ne duhet të vazhdojmë një analizë rigoroze të përbërësve të sistemit totalitar, të analizës së institucioneve kryesore që e mundësuan këtë tragjedi dhe personave të implikuar në këtë sistem dhe të vazhdojmë paralelisht në tri shtylla, tri fondamente: dëmshpërblimin e ish-të përndjekurve politikë; institucionin e kujtesës historike; ligjin e Lustracionit.Lideri i të djathtës së re shqiptare të pas viteve ?90 Sali Berisha, duhet ta forcojë edhe më tej besimin e shqiptarëve në virtytet e demokracisë, duke fuqizuar dhe përmirësuar institucionet shqiptare, e duke forcuar kujtesën pasi një demokraci pa kujtesë e sheh veten në vuajtje. 20 vjet pas rrëzimit të Murit të Berlinit ne duhet të realizojmë: Memorialin e qëndresës antikomuniste në qendër të Tiranës (Le të marrim shembull nga përvoja e Berlinit. Unë dua t′u kujtoj ju të gjithëve atë që bënë gjermanët në Berlin me monumentin e Holokaustit. Në fillit të vitit 2003, nisi ndërtimi i një memoriali zyrtar për 5-7 milionë çifutë evropianë të vrarë gjatë viteve 1933-1945 nga regjimi nazist. Ky memorial u përurua më 10 maj 2005. Kostoja e tij shkoi në 27 milionë euro, por ai u vizitua  nga 3.5 milionë njerëz vetëm në vitin e parë. Me afro 2000 vizitorët që tërheq çdo ditë ky memorial, ky vend i Berlinit nuk mund të konsiderohet më si një cep i fshehur i qytetit, ku dikur shëtisnin autorët e këtyre viktimave, por është sot një nga vendet më të vizituara e më të pazakonta). Pikërisht, nën këtë shembull edhe ne duhet të ngremë në qendër të Tiranës memorialin e viktimave të komunizmit. Të festohet me dinjitet 21 maji 1973, si “Dita  Qëndresës Antikomuniste”. Muzeu antikomunist në Shkodër, i nisur që në 2006, duhet të përfundojë dhe të fillojë ndërtimi i atij të Spaçit si dhe muzeu i martirëve të t′ë të demokracisë. Të rivendosen në varrezat e kombit eshtrat e poetëve Vilson Blloshmi, Genc Leka, Havzi Nela dhe Trifon Xhagjika. Të vendosen monumentet e Azem Hajdarit dhe Arben Brocit. S′kemi bërë sa duhet, pasi 19 vjet pluralizëm janë baras e më tepër me vitet e qeverisjes së Zogut (1925-1939), më pak se gysma e kohës së diktaturës komuniste.
E kaluara, e sotmja apo e ardhmja kërkojnë një analizë të thellë historike, politike, juridike, ushtarake e gjeopolitike. Të bësh politikë shtetërore është përgjegjësi e madhe historike, institucionale e, mbi të gjitha, kombëtare. Dua t′ju sjell këtu në vëmendje ju angazhimin dhe dimensionin e Adenauerit, emrin e të cilit e mban ky fondacion që po bashkorganizon sot këtë aktivitet. Në një intervistë të saj kancelarja g′mane Angela Merkel, më 25 shkurt 2005, botuar në biografinë e saj politike prej mëse 300 faqesh (publikuar në shqip nga Shtëpia Botuese “55”), pyetjes mbi Adenauerin, portreti i të cilit varet në zyrën e saj, ajo iu përgjigj: “Gjatë qeverisjes së Konrad Adenauerit u vunë piketat e duhura për Gjermaninë. Ndarjen e kam përjetuar si një padrejtësi të′hkaktuar nga Bashkim Sovjetik”. Adenaueri luftoi për të kapërcyer pasionet e papërmbajtura të Gjermanisë. Ai nuk pranoi të devijonte nga rruga e tij për hir të nostalgjisë për të kaluarën, apo për hir të marrëdhënieve tradicionale dashuri-urrejtje, midis Gjermanisë dhe Rusisë. Ai zgjodhi pa kushte Perëndimin, edhe sikur të shtyhej uniteti i Gjermanisë. Reagimi i tij ishte pozitiv, se vendit të tij – të ndarë e të pushtuar – nëse donte të fitonte një kontroll për të ardhmen, i duhej një politikë e qëndrueshme.
Duke u nisur nga këto par′, mendoj se shembull i thellë i modelit të transformimit të kombit gjerman, në një shtet të vetëm pas shembjes së Murit të Berlinit, më 1989, na jep ne shqiptarëve të Shqipërisë dhe të Kosovës, mësimin që të jemi të zotë: të rishikojmë realitetet e pas viteve 90, të shikojmë në thellësi e të gjejmë rregullinë e të përgjithësojmë duke analizuar marrëdhëniet shkakësore ndërmjet dukurive shoqërore. Duhet me mprehtësi t′u dalim përpara dhe të parashikojmë zhvillimet e ardhshme për 10, 20, 30, apo 50 vjet.Të qartësojmë rrugën që duhet ndjekur për të arritur synimet tona shtetërore e kombëtare, të vetëdijshëm për potencën tonë kombëtare në rajon, potencë e cila vetëm përmes bashkëpunimit me shtetin tjetër shqiptar në rajon, Kosovën, e përmes thellimit, forcimit e demokratizimit të demokracisë me institucione të konsoliduara e me përsosje të shtetit të së drejtës. Në botën pas Luftës së Ftohtë, konsolidimi i demokracisë është njëkohësisht si forcë ndarëse dhe bashkuese në varësi të kahjes negative apo pozitive të orientimit të saj. Ne ëndërrojmë, punojmë e luftojmë për të drejtën, pra rritjen, forcimin e saj.
Pas 45 vjetësh perdja e hekurt ka qenë vija ndarëse qendrore në Evropë. Kjo vijë është zhvendosur disa qindra km më në lindje. Tashmë ajo është vija që ndan popujt e krishtërimit perëndimor, nga njëra anë prej p′jve myslimanë e ortodoksë nga ana tjetër. Perëndimi është e do të mbetet për vitet e ardhshme qytetërimi më i fuqishëm i botës. E Shqipëria natyrisht e pa ekuivoke i përket atij qytetërimi.

1 shtator-30 shtator Muaji i Kultures Shqiperi – Kosove
Ne kuadrin e Muajit te Kultures Kombetare Shqiperi – Kosove, me date 1 shtator ora 10.30 ne Galerine Kombetare te Arteve u organizua hapja zyrtare e veprimtarive te perbashketa te artit dhe kultures.
Ne konferencen e shtypit Ministri i Turizmit, Kultures, Rinise dhe Sporteve te Shqpperise z. Bujar LESKAJ, pershendeti hapjen e muajit te Kultures Kombetare Shqiperi -Kosove.
” Per here te pare ne politikat kulturore kombetare, Ministria jone, nen kujdesin dhe”itetjen Kryeministritte Shqiperise Sali Berishadhe kryeministritte Kosoves-Agim u ndermarrin nje projekt te permasave te tilla te bashkepunimit kulturor, i cili kulmon? nje seri te shumellojshme aktivitetesh e performancash intensive gjate gjithe muajit fetator.
Ministria qe drejtoj une dhe kabineti im, edhe me pare e ka patur ne qender te ve- :jes dhe si njerin nga zhvillimet prioritare – domosdoshmerine e bashkepunimit kul-e artistik midis qendrave dhe trevave shqiptare. Politikat tona kulturore kane synuar sinkronizimi i kultures se prodhuar brenda Shqiperise, Kosoves dhe pjeseve te tjera ne ?rajon e me gjere, te imponohen fuqishem ne jeten tone si faktore te stabili- 5″: “.eror. religjioze social. Nga ana tjeter, duke intensifikuar kontaktet tona cilesore afeo sfera te ndjeshme te artit dhe kultures, ne do ta bejme edhe me te mundshem, le me te prekshem identitetin tone kulturor e shpirteror si trasheguesit e nje tradite te Dashket estetike dhe etike ne Ballkan.
Me mbeshtetje te kesaj filozofie te kultures gjithekombetare, MTKRS ka ofruar nje ” = ‘- :.ere e demokratike bashkepunimi me shoqatat, klubet, institutet dhe forumet e ndryshme te artit, kultures dhe sportit qe veprojne ne trevat e ndryshme shqiptare brenda dhe jashte Shqiperise. Ajo ka mbeshtetur dhe stimuluar nismat dhe projektet e ketyre organizmave si dhe te veprimtareve te vegante, per te perftuar situaten e nje rilindjeje kulturore me dimensione mbarekombetare.
MTKRS eshte e ndergjegjshme se, si shoqatat e shumta, ashtu edhe mediatoret private te kultures perbejne potencialet reale dinamike te kultures se gjalle shqiptare, perbejne potencialet tona kulturore-artistike me nje shkalle ndikimi ne edukimin e qyteta-reve shqiptare me ndjenjen e se bukures dhe humanizmit. Prandaj, duke besuarfort, se rilindja shpirterore e shqiptareve nis nga horizonti humanist i kultures, ne kemi ndertuar edhe strategjite tona te bashkepunimit nepermjet dikurseve, ekspozitave e performancave, duke i zhvendosur aktivitetet tona ne qendra te ndryshme, duke nder?tuar nje linje te shtrirjes se veprimtarive nga Qendrat – tek Periferite.
Pikerisht kjo qasje ndaj shtrirjes dhe promovimit te kultures, ka per politikat tona nje rendesi te vegante, ngase per nje shoqeri demokratike porcioni i kultures eshte i domosdoshem pergdo qytetarte saj dhe ne nuk mund t’ia privojme mundesine askujt ne shijimin dhe perjetimin e magjise qe ofron arti.
Nga kjo pikepamje, ne nje shoqeri te hapur demokratike, zhduket nocioni i Qen-dres dhe Periferise, sepse te gjithe jane te barabarte perballe kultures dhe arti na barazon te gjitheve pa perjashtim.
Shoqerise shqiptare ne Shqiperi dhe Kosove i duhet ky komunikim i munguar brendakulturor, pasi nje komunikim i tille na gliron nga shume keqkuptime, here te bartura nga e kaluara historike e sociale, here te sajuara e te provokuara nga konjuk-turate posagme. E rendesishme dhe konstruktive mbetet deshira jone e perbashket per t’iu rikthyer gjuhes me te lashte e me fisnikeruese – kultures. Ajo eshte kryefjala jone dhe ketu ne duhet ta kerkojme sekretin e komunikimit. Keshtu do te mund te ngrihemi mbi cdo amulli per te kuptuar nje gje thelbesore per te gjithe shqiptaret: Jemi nje gjuhe dhe, rrjedhimisht, nje kulture. Keshtu i jemi prezantuar ne shekuj botes dhe ky ka qene reprezantimi me i mire, me i sigurte e me i besueshem.
Edhe ne sfidat e botes bashkekohore, mendoj se prezantimi i shpirtit dhe karak-terit tone ka nje rruge, si dhe me pare, te besueshem e mbreselenes. Dhe kjo rruge eshte afirmimi kulturor. Vetem nepermjet vlerave tona me te mira origjinale, tradicio-nale qofshin ato apo moderne, ne i afrohemi ne menyre te urte e pragmatike integrim-it tone te deshiruar civil, ne Rajon dhe ne Europe.
Te nderuar pjesemarres! Me lejoni t’jua them me sinqeritet se Muaji i Kultures Kombetare Shqiperi – Kosove qe station nga dita e pare e shtatorit 2006, eshte vetem zanafilla e filozofise sone politike dhe strategjike ne Kulture. Pergjate gjithe muajit shtator ne do t’i zhvendosim auditoret tane ne disa qytete te Shqiperise dhe Kosoves, duke demonstruar energjite krijuese te botes artistike shqiptare me nje pasuri e larmi tematikash e zhanresh. Dhe i ftoj te na ndjekin dashamiret dhe adhu-ruesit e artit, e po ashtu, edhe skeptiket e kritizeret, se ne kemi nevoje si per te paret, ashtu dhe perte dytet, gjithnje me nje qellim fisnik e konstruktiv, te permiresojme dhe te evoluojme konceptet tona ne pergjithesi dhe qasjen ndaj kultures kombetare ne veganti. Sepse jemi te gjithe te perfshire, ne nje menyre a ne nje tjeter, pjese e nje nisme te perbashket ambicioze, te cilen me lart e quajta “Rilindje kulturore mbaresh-qiptare”.
Jam i sigurte se planet dhe projektet tona do te gjejne johone, do te diskutohen dhe do te na ofrojne sugjerime te gmuara. Artistet dhe inteligjencia kulturore shqiptare kerkon hapesira te reja, fryme te re bashkepunimi dhe kontakti dhe interesat e tyre te sinqerta kulturore do te gjejne tek ne degjuesin e vemendshem, mbeshtetesin dhe perkrahesin e sinqerte.? Me Muajin e Kultures Kombetare Shqiperi-Kosove, ne vetem sapo hapim nje perspektive e cila do te na zbuloje? se sa shume kemi per te bere e shkembyer, se cfare potencialesh artistike dhe kulturore kemi ne Shqiperi dhe Kosove dhe se sa e nevojshme eshte? per kulturen Kombetare te hyje ne komunikim me auditoret e veta. Me kohe edhe stratagjemat kulturore perceshtje mete specializuara, nuk do te mungojne. Por le te mbetet ky muaj me teresine dinamike te aktiviteteve kulturore ne Shqiperi e Kosove-nje Big-Bang i kultures sone. Le t’i perbashkojme e t’i perqendrojme kontributet e perbashketa kulturore e artistike ne nje pike, ne nje shenje, te ciles tentojme t’i afrohemi: Kultures Kombetare Shqiptare, sipas postulatit qe e permendem tashme: “Nje Gjuhe, nje Komb, nje Kulture.

Asnje komb, asnje kulture nuk mund te ndjeke rrugen drejt zhvillimit dhe integrimit te metejshme pa historine dhe faktoret qe ndikuan ndjeshem ne pervijimin e saj. Ne te gjitha etapat neper te cilat ka depertuar historia njerezore, ka patur popuj dhe kultura te cilat jane zhdukur si pasoje e frymes asimiluese te kohes. Asnje komb nuk mundet kurresesi te mbijetoje pa kujtese, pa ate pjese te vyer te trashegimise shpirterore te percjelle ne tone dhe ne hapesira te ndryshme.
Dhe ne te gjitha keto zhvillime mbare boterore kultura shqiptare ka ditur te mbijetoje dhe njekohesisht te jete pjese integrale e kultures Evropiane dhe padyshim asaj boterore. Trashegimiajone kulturore nuk mund te jete kurresesi e ndare ne dy pjese, pavaresisht ^axtoreve politike dhe historike qe kane kushtezuar ndjeshem zhvillimin e kualiteteve krijuese qe bejne pjese ne te. Shqiperia dhe Kosova, persa i perket vlerave me perfaqe-suese te trashegimise sone kulturore qe ato mbartin, jane si degezimet ujore qe burojne nga i njejti shtrat dhe udha e tij e pandalshme, duke kapercyer barrierat e ndryshme qe mundohett’i devijojne rrjedhen.
Ky bashkepunim, para se gjithash, synon te jetesoje idete dhe principet baze te zhvil-imit te nje shoqerie perballe sfidave te Mileniumit te ri. Unifikimi i programeve,i projekteve e perbashketa dhe shkembimet e pervojave ndermjet institucioneve dhe komuniteteve te aaisteve dhe shkrimtareve do te jene shtyllat kryesore mbi te cilat do te pervijohet ky cashkerendim i punes se sapo nisur.
Politikat kulturore te qeverisjes se sotme jane ndertuar mbi bazen e parimeve dhe koncepteve baze ne kushtet e nje shoqerie te lire. Ndaj dhe permbushja e detyrimeve qe rrjedhin nga kjo politike do te gjeneroje aktore dhe faktore te cilet do te luajne nje rol te -endesishme ne ndertimin e imazhit per nje te neserme ndryshe.
Nisur nga fakti qe “?Shqiperise dhe Kosoves i duhet komunikimi I munguar
brendakulturor, pasi nje komunikim I tille na 9liron nga shume keqkuptime, qe vijne te mbarsura nga e kaluara historike… cdo njeri ka te drejte te njohe esencat e kultures se vendit te vet, pasi askujt s’mund t’i privohet kjo e drejte…”, Ministria e Turizmit, Kultures, Rinise dhe Sporteve dhe Ministria e Kultures, Rinise dhe Sporteve te Kosoves shpalli Muajin Shtator- Muaji i Kultures shqiptare Shqiperi -Kosove.

Botuar ne gazeten shqip me 5.08.09, nga Harilla Koçi.Pak kohë më parë, politikani Bujar Leskaj solli për opinionin dhe lexuesit shqiptar librin e tij “Përfaqësuesit e Vlorës në Kuvendin e Shqipërisë 1912-2009”, një vëllim me rreth 400 faqe, ku përcillet e gjallë historia e trevave të këtij rrethi, ngjarjet dhe protagonistët e kësaj periudhe, që kanë luajtur një rol të rëndësishëm e vendimtar edhe në zhvillimet e gjithë vendit. Përmes një strukture krejtësisht të veçantë të ndërtuar jo vetëm në raport me kronologjinë historike, por edhe me peshën dhe rolin e personazheve, Leskaj sjell një botim me vlera të shumëfishta. Me një intuitë të admirueshme, ai ka ditur të ndërtojë një botim serioz, duke shfrytëzuar analizën historike të ngjarjeve. Ai ka ndërtuar një raport të veçantë me materialin e servirur në këtë botim. Shfaqet herë në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe herë përmes vëllimit dokumentar që paraqet. Me një mjeshtëri të spikatur, shfrytëzohen efektivisht burimet, autorët, duke i vendosur ata në kontekstin e një gjykimi objektiv për gjithçka ka ndodhur në historinë 97-vjeçare të Vlorës dhe mbarë vendit. Vlora, protagoniste në gjithçka ndodh në Shqipërinë e pas shpalljes së pavarësisë kombëtare, përvijohet në këtë libër në një raport të pranueshëm me Shqipërinë. Libri përcjell mesazhe të rëndësishme, të cilat spikasin në të gjitha faqet e tij. Nëse spuntoja e botimit të tij merret nga një sentencë “historia është varreza e elitave që kanë pasur njëra-tjetrën në pushtet”, në vijimësi të trajtimit dhe shfletimit të tij, natyrshëm lexuesi përballet me pyetjen “Kush e bën historinë?”. “Disa kanë thënë se atë e bën populli, të tjerë thonë se historinë e bën individi. Por nuk e di se çfarë mund të mendojë çdo njeri kur lexon këtë libër, ku ka një përzierje të të dyjave”, citon autori. Në këtë libër, përmes personazheve, përfaqësues të trevave të Vlorës, në kuvendet e Shqipërisë përcillet jetëshkrimi i vendit dhe i momenteve kyçe të historisë, në periudhën prej shpalljes së pavarësisë kombëtare e deri sot. Janë 152 personazhe që vendosen në këtë libër, të cilët i paraqiten lexuesit me vërtetësi e realizëm. Duke u vendosur përballë dy alternativave të vlerësimit historiko-biografik, apo historiko-politik, Leskaj zgjedh rrugën e dytë në evidentimin e kontributit të deputetëve të Vlorës. Kjo rrugë për të nuk është aq e kulluar metodologjikisht, për shkak se, siç thotë ai, “natyra e veprës më ka detyruar që, nganjëherë të gjej dhe të përdor një udhë të mesme mes linjës historiko-biografike dhe historiko-politike”. Duke qenë pjesë e deputetëve vlonjatë, në një nga legjislaturat e jetës parlamentare, atë të 2005-2009, ai i ka evidentuar gjërat më shumë me syrin e politikanit. Në librin e vet, Bujar Leskaj ka vlerësuar kontekstin historik të përshkrimit të ngjarjeve dhe personazheve, por pa rënë në “historicizëm të kulluar”. “Kjo do të ishte e tepërt për mua dhe jashtë objektivave të këtij libri”, argumenton ai. Nën këtë arsyetim, autori ka zgjedhur rrugën e interferuar, për të pasqyruar veprën dhe kontributin e deputetëve vlonjatë, ashtu siç ka qenë në ato rrethana historike që kanë jetuar. Kjo ka shmangur mes të tjerash edhe rrezikun e të qenit të tij, në rolin e një biografi skrupuloz, për secilin prej atyre që pasqyrohen në këtë libër. Duke mbetur besnik në evidentimin e periudhave kryesore të jetës parlamentare në Shqipëri, që përkojnë edhe me momentet më të rëndësishme të historisë së vendit, Leskaj bën një korrelacion të natyrshëm mes tyre, përmbajtjes dhe protagonistëve individë, gjë që sjell veçori të spikatura dhe kontribute e peshë reale për fatet e vendit. Në mënyrën e konceptimit të këtij botimi, ai e përgatit thellësisht lexuesin për të kuptuar dhe perceptuar materialin dokumentar, që vjen në pjesën e dytë të librit, krijon atmosferën e nevojshme, duke e futur lexuesin brenda rrjedhës dhe kronologjisë së ngjarjeve, duke i bërë ato të kuptueshme, në veçantinë dhe tërësinë e tyre. Në këtë mënyrë, lexuesi arrin të kuptojë e të perceptojë pothuajse lehtësisht një informacion të bollshëm e të detajuar historik, që pasqyron zhvillimet e një periudhe të gjerë prej 97 vjetësh. Jo më kot dhe as rastësisht, Leskaj, që në hapje të librit, skalit një përshkrim të Rugovës të vitit 1968, përmes të cilit përvijohet vendi dhe pesha e Vlorës në shpalljen e pavarësisë kombëtare, e cila është “Vatra e kuqe e Arbrit, që ishte i zënë për atë truall si rrepat shekullorë buzë Adriatikut”. Ky element është shfrytëzuar edhe si një argument i mjaftueshëm për të realizuar atë ngjizje vlerash, që, në rastin e Vlorës dhe të bijve të saj, janë plotësisht të natyrshme. Fillimisht Ismail Qemali çel atë labirint ngjarjesh e mori personazhesh, që zbresin në shkallët e historisë njëri pas tjetrit. Plaku i Vlorës, burri i shquar i shtetit, themeluesi i shtetit shqiptar, është ndërtuar në staturën e tij, me realizëm dhe një këndvështrim që e bën atë po aq njerëzor sa edhe politikan e mjeshtër i diplomacisë. Në 14 faqe të librit, përmes një materiali të pasur dokumentar, Ismail Qemali plotësohet në të gjithë diapazonin e vet dhe me peshën e rolin e padiskutueshëm që luajti në hedhjen e themeleve e ndërtimin e shtetit shqiptar.Përmes penës së studiuesve e historianëve, Bujar Leskaj sjell të vërteta historike, bën analizë dhe nxjerr konkluzione. Ato vijnë natyrshëm. Nëse Kongresi i Lushnjës dhe lufta e Vlorës shënojnë shkëputjen përfundimtare nga Lindja dhe daljen e Shqipërisë në Europë, skena e ngjarjeve politike në vazhdimësi provonte se vendi po ecte përpara. “Përfundimi i zgjedhjeve të pranverës së vitit 1921, që shënojnë fillimin e epokës pluraliste në vendin tonë, për shkak të prirjeve individuale të udhëheqësve politikë, nuk solli stabilitetin e kërkuar politik të vendit”, skalit Leskaj një të vërtetë të madhe. Por, gjatë kësaj periudhe, spikatën dhe u konsoliduan elementë të një shteti që po zhvillohej në vazhdimësi. “Ahmet Zogu është më tepër se një mbret, ai është simboli i një epoke”, citon më tej ai, duke iu referuar një periudhe gati 19-vjeçare, ku dominoi aktiviteti politik i Ahmet Zogut, “Mbreti i shqiptarëve”, siç cilësohet ai. Por, kjo nuk mjafton, kontributi dhe protagonizmi i emrave të shquar të Vlorës shfaqet edhe në këtë periudhë, pavarësisht kushteve të caktuara historike. Megjithëse jeta parlamentare në Shqipëri ka nisur në vitin 1920, autori është shtyrë në kohë, duke u zhvendosur në periudhën kur u hodhën themelet e shtetit shqiptar me Ismail Qemalin. Prandaj edhe figurat e kësaj periudhe përjetësohen në këtë libër përmes një analize historike. Përfaqësuesit e Vlorës nuk morën pjesë në Kongresin e Lushnjës, për shkak të pushtimit italian, por mesazhi i popullit të këtyre krahinave ishte i fuqishëm në mbështetje të vendimeve të këtij Kongresi. Periudha 1920-1924 zë një vend të rëndësishëm në faqet e këtij libri përmes emrave të njohur të atyre që përfaqësuan Vlorën në Parlamentin e atyre viteve, ndërkohë që, periudha nga 1924 e deri në 1939 përvijohet me dimensionet e momenteve që shoqëruan konsolidimin dhe modernizimin e shtetit shqiptar. Autori ka ditur të përcjellë edhe periudhën 1939-1944, duke i qëndruar besnik parimit se “historia duhet pasqyruar me vërtetësi”. Ai e ndan këtë periudhë në dy momente: Asamblenë e 12 prillit 1939 dhe atë të tetorit të vitit 1943, duke veçuar personazhet me anët negative dhe ato pozitive, në funksion të kontributit ndaj çështjes kombëtare dhe në raport me ngarkesën e kohës. Leskaj, në cilësinë e një historiani, ndalet veçanërisht në Konferencën e Mukjes, e cila, sipas tij, shënoi një moment delikat dhe që shërbeu më pas si nxitëse e luftës vëllavrasëse. Emrat e Isuf Luzajt, Skënder Muços e Hysni Lepenicës, përfaqësues të Vlorës në këtë konferencë, skaliten në libër me përmasat e tyre reale, në raport me kontributin që ata dhanë për çështjen kombëtare. Por, frymëzuesit e prishjes së marrëveshjes, Enver Hoxha, Miladin Popoviçi e Dushan Mugosha, u bënë njëkohësisht edhe nismëtarë të asaj që ndodhi më pas, kur u persekutuan patriotë e nacionalistë. Leskaj nuk përjashton nga faqet e librit edhe periudhën komuniste. Duke i ndërtuar personazhet, deputetë në Kuvendin e Shqipërisë, përmes vlerësimeve zyrtare, ai përcjell njëkohësisht mesazhin se “ata ishin pa personalitet dhe kukulla, në duart e diktatorit dhe të regjimit”. Por për Leskajn, një pjesë e deputetëve të periudhës 1945-1990, rrënjët e të cilës u hodhën në Kongresin e Përmetit, nuk i lyen duart me gjak dhe nuk u bënë drejtpërdrejt autorë të krimeve komuniste. Me mjaft elokuencë, autori përcjell në këtë libër edhe personazhe të njohura të diktaturës komuniste, duke shfrytëzuar burime të ndryshme. Një shembull kuptimplotë në këtë drejtim është ish-ministri i Brendshëm, Kadri Hazbiu, i cili vjen përmes përshkrimit të dokumenteve zyrtare të kohës dhe të emrave të tillë, si Petrit Velaj, Agim Musta, prof. Ismet Elezi, duke na paraqitur në tërësi dhe në veçanti, ashtu si edhe personazhe të tjera të periudhës komuniste, mes të cilëve Haki Toska, të gjithë perversitetin dhe absurdin e diktaturës. Ai i kushton një hapësirë të konsiderueshme periudhës së pasviteve 1990, duke u ndalur te deputetët e Kuvendit të parë pluralist, apo të fushatave zgjedhore e parlamenteve të mëvonshme. Në këtë libër, Leskaj i përvijon personazhet si produkte të kohës, kur ata kanë jetuar. Deviza e tij është dashuria për Vlorën dhe kjo reflektohet qartësisht në këtë libër, ku ai, përveçse si politikan, inxhinier, jurist e ekonomist, shfaqet edhe si historian. Vetë Leskaj shprehet se për të realizuar këtë libër ka shfrytëzuar një literaturë të gjerë të më shumë se 70 librave historikë e studimeve shkencore të një sërë autorësh të njohur si: Teki Selenica, Arshi Pipa, Arben Puto, Fari Shaskaj, Bardhosh Gaçe, Aurela Anastasi, Enver Lepenica, Fatos Arapi, Eqerem Bej Vlora, Mithat Frashëri, Kastriot Dervishi, Mehdi Frashëri, Uran Butka, Pjetër Arbnori, Petrit Velaj, Elez Biberaj. Leskaj thotë se, “libri është i hapur dhe mund të plotësohet në vazhdimësi”. “Shumë deputetë të Vlorës, krahas përkatësive politike, kanë pasur edhe identitet të qartë personal, që përbën vlerë dhe kontribut të personalizuar, që është ndryshe nga qëndrimi konformist, metafizikisht luajal i të tjerëve”, shkruan Leskaj, sipas të cilit kjo tendencë është shfaqur në çdo kohë, atë të pavarësisë të shtetit të parë monarkik e republikan të Zogut, në kohën e gjatë të diktaturës së Enver Hoxhës dhe tani në epokën e pluralizmit politik. “Çdo kohë politike ka njerëzit dhe politikanët e vet, të cilët në përputhje me të, kanë lënë edhe gjurmët e tyre personale për mirë apo për keq”. Në një arsyetim të tillë, përmes materialit të gjerë dokumentar që pasqyrohet në këtë libër, autori Bujar Leskaj jep një ndihmë dhe kontribut të vyer për vetë historianët dhe për historinë e Vlorës e më gjerë.

Rreth librit të deputetit Bujar Leskaj “Përfaqësuesit e Vlorës në Kuvëndin e Shqipërisë , 1912 – 2009 “, Tiranë 2 Qershor 2009, nga Enver LEPENICA.Me veprën “Përfaqësuesit e Vlorës në Kuvendin e Shqipërisë 1912 – 2009” që sapo ka dalë në qarkullim, deputeti i Vlorës Bujar Leskaj, shfaqitet si figurë shumë dimensionale.Ka kryer arsimin e mesëm me të gjitha dhjeta. Lauruar për inxhinjeri, më pas për drejtësi dhe u thellua në ekonomi duke fituar edhe të drejtën e ligjërimit në Fakultetin e Ekonomisë të Universitetit të Tiranës.Me librin e sipërcituar, të cilin e përuroi në Vlorë, ai na shfaqet edhe si historian, me një individualitet dhe cilësi të lartë të analizave politike.Një intelektual aktiv në të gjitha fushat e dijes.Veçanërisht aktiv ai u paraqit në pranverën e përgjakur të vitit 1997 dhe më pas për ringritjen e Partisë Demokratike, kur shumë njerës e braktisën atë.
Në vitin 2005,  vlonjatët votuan  njeriun që u duhej dhe ai nuk i zhgënjeu qytetarët e tij.Hapat e parë në politikë i hodhi ndryshe nga të tjerët, ose nga tradita e e keqe  që buronte nga prapambetja e shoqërisë sonë.
Ai zhvilloi një fushtë të kulturuar duke ju drejtuar qytetarëve të tij dhe veçanërisht  rinisë me gjuhën e kulturës europiane, duke shpërndarë ngado libra e duke i bërë thirrje rinisë të hyntë në botën e kulturës . Fara e mbjellë prej tij i dha frytet më 3 korrik 2005 kur ai fitoi ndaj kundështarit të tij komunist me afro 1600 vota më shumë. Këtë sjellje  të këtij politikani të ri njerzit e mirëpritën, gazetarët dhanë mendimet e tyre për këtë fornmë të re të shfaqjes të një njeriu të politikës.Por ai që e përcaktoi saktësisht profilin e këtij politikani ishte shkrimtari dhe publiçisti Fari Balliu, shok ideali i tij, i cili tha  se Bujar Leskaj paraqitet si një deputet me vizion europian dhe se deviza e  tij është dashuria për Vlorën.I shmangem çdo lloj komenti për këtë setence të Z. Fari Balliu. Pritej pra qe ky njeri që propogandonte dhe përhapte librat e të tjerëve, një ditë do të shkruante edhe vetë libra .Dhe ja këto ditë ai ka botuar dhe hedhur në qarkullim librin e tij të parë “Përfaqësuesit e Vlorës në Kuvëndin e Shqipërisë 1912 – 2009” Është një libër që ka lindur nga dashuria për Vlorën dhe që u kushtohet Vlorës dhe vlonjatëve.Libri i tij është vazhdim i udhës së nisur nga inxhinjeri, juristi, ekonomisti dhe tani së fundi historiani Bujar Leskaj.Me veprimtarinë e tij intensive në parlament në Qeveri si ministër i kulturës, dhe jashte sajë,  Bujar Leskaj e meritoi titullin e nderuar të deputetit  që i dha Vlora, ai dijti të eci në traditën më të mirë që kishin ecur deputetët e Vlorës në vite që nga Ismail Qemali. Dhe s`ka asnjë dyshim  se vlonjatët  edhe këtë vit do t`i japin atij vëndin e merituar në parlamentin shqiptar.
Vepra që analizojmë  është historia e zhvillimeve politike të Vlorës ku pa dyshim pjesa më interesante është jeta dhe veprimtaria e  deputetëve të Vlorës prej vitit 1912 deri në ditet e sotme.
Autori duke ndjekur ligjet e historisë, qëndrimet objektive ndaj ngjarjeve e personaliteteve, gjykimi i veprimtarisë së deputetëve sipas kushteve e rrethanave në të cilat ata kanë vepruar e punuar, renditja e materialit sipas kritereve kronologjike dhe mbi të gjitha vështrimi i personaliteteve si produkt  të periudhës nga kanë dalë dhe të tokës që i ka lindur e rritur, ka arritur të japë një vepër të mirëfilltë historike.
Libri ndahet në tre kapituj :  Institucioni i parlamentit në Shqipëri, i klasifikuar sipas periudhave dhe disa zhvillime politike; Përfaqësuesit e Vlorës në Kuvëndin e Shqipërisë 1912 – 2009; Jetshkrimi i përfaqësuesve ligjorë të Vlorës në Kuvëndin e Shqipërisë.Kjo ndarje në kapituj dhe nënkapituj e bëjnë librin tërheqës,të lehte për t`u lexuar  dhe për tu  kuptuarMe këto gjurmime historike Z. Leskaj është i pari që i jep kulturës shqiptare historinë politike të Vlorës, qytetit simbol të Shqiptarëve, nga e cila dalin shumë mësime për të gjith njerzit dhe për të gjith vëndin.
Paraqitja e jetshkrimit dhe veprimtarisw  së deputetëve na lë të kuptojmë se autori ka lexuar shumë literaturë historike dhe politike, ka vëzhguar, ka studjuar dhe ka përshkruar gjith personazhet politike të Vlorës  duke i ndarë në periudha : Nga 1912 deri 1938, 1939 deri 1944, 1945 deri 1990 dhe 1991 deri 2009.
Faqet e jetshkrimeve të këtij libri na kanë ngjallur shumë personalitete të harruar, të historisë së Vlorës, dhe autori  ka meritën se midis nesh solli shumë fytyra të bukura, burra të mdhej e figura të shquara të historisë së Vlorës dhe të gjith Shqipërisë, me të cilët vlonjatët me të drejtë duhet të krenohen.
Jetshkrimi i një deputeti është një shkëndi që ndriçon atë vetë dhe 152 shkëndijat e personazheve të këtij libri,  përbëjnë një zjarr të madh që ndriçon udhën e historisë politike të Vlorës, si pjesë e historisë politike të vëndit tonë.Për të kuptuar dhe vlerësuar deputetët e Vlorës në vite  na duhet të studjojmë mjedisin vlonjat, produkt i të cilit ata ishin  prandaj dhe përfaqësuesit e Vlorës në Kuvëndin e Shqipërisë, autori na i jep si produkt natyral të vëndit dhe kohës të cilën ata e jetuan, pa ndarë personazhin nga ngjarjet historike të kohës.Politikisht Vlora ka qënë nga qytetet më të zhvilluara të Shqipërisë dhe prandaj shumë ngjarje të historisë sonë të re fillojnë këtu dhe përfshinë gjith Shqipërinë.
Vlora sidomos pas vitit 1920, asaj luftës gjigande të dragojve të Labërisë, që vulosi me gjak pavarësinë e Shqipërisë, pati një përlindje politike dhe kulturore  që rrezatonte nga Europa e veçanërisht nga Italia sa që influencoi dhe ndikoi fuqishëm në jetën e vëndit. Përpjekjet që meritojnë të përmënden janë Komiteti  “Mbrojtja Kombëtare” më 1920; krijimi i partive të para politike më 1921; lindja e Lëvizjes së Qershorit më 1924; Lëvizja Antifashiste 1939 – 1944; dhe sidomos Konferenca e Mukjes1-2 gusht 1943; në të cilat vlonjatët patën një peshë të ndësishme .
Nga pikëpamja kulturore Vlora si gjith qytetet e tjera të Shqipërisë ishte e prapambetur  dhe  prandaj autori duke  analizuar periudhat 1912-2009 na lë të kuptojmë se ka patur një luftë të gjatë ndërmjet konservatorizmit dhe udhës drejt Europës. Le të kujtojmë për këtë, kontraditat që ekzistonin gjatë viteve 1921-1924 ndërmjet partive të para politike,Lëvizjen e Qershorit më 1924,luftën që Partia Komuniste i bëri Ballit Kombëtar gjatë viteve 1943 – 1944 e që  autori i përshkruan  me dashuri disa nga figurat e mohuara si atw të Skënder Muços, Hysni Lepenicës, Isuf Luzaj etj.
Nëpërmjet mendimeve dhe vlerësimeve që autori ka mbledhur me durim për personazhet që përfaqësuan diktaturën komuniste, del e qartë se Partia Komuniste, Partia e Punës i ndoqi kundështarët e sajë  , i helmoi, i mbyti në ujërat e qelbura të gropave të nevojtoreve, ua mori shpirtin në burgjet e errëta, i pushkatoi dhe i vrau pa gjyq, i vari në sheshet publike, i tërhoqi zvarë nëpër rrugët e qyteteve dhe i ekspozoi për ditë të tëra për të shtirë tmerrin në popull.
Por komunizmi sado që hapi nje luftë vëllavrasëse dhe sado që e sundoi vëndin me zjarr dhe me hekur nuk mundi ta spastrojw tokën vlonjate nga nacionalizmi: Në Vlorë Balli Kombëtar veproi fuqishëm. Edhe pas çlirimit u formuan dhe vepruan njësi antikomuniste si organizata “Rilindja Kombëtare” e udhëhequr nga Bego Gjonzeneli e Maliq Koshena që përfunduan nën shpatën e diktatorit, apo Lëvizja e rinisë fshatare e udhëhequr nga Ëngjëll Kokoshi e Klito Lamaj, Partia fshatare nën udhëheqien e Pelivan Azizit etj
Përçarja bëhet e thellë nga se të dy krahët komunistët dhe antikomunistët kanë patur në Vlorë partizanë të flaktë,dhe intelektualët e shohin veten në burg.
Po pavarësisht prej këtyre kontraditave,toka vlonjate ishte mjaft pjellore për të lindur burra të tillë si: Ismail Qemali, Osmën Haxhiu, Qazim Kokoshi,  Jani Minga, Spiro Jorgo Koleka, Myqerem Hamzaraj, Ali Asllani, Sadik Shaska, Skënder Muço, Hysni Lepenica etj.
Një vënd të veçantë nderi dhe respekti zënë ata burra që në vitet 1990 – 1992 me lejtmotivin e dashurisë për vëndin e tyre, u bënë luftëtarë të lirisë për përmbysjen e diktaturës komuniste. Ata e udhëhoqën Vlorën në betejën e madhe të lirisë dhe fituan.   Afrim Jupi,Roland Tafilaj, Kosta Koçi, Abedin Elmazi, Gafur Shameti, Filip Taço, Ibrahim Vasiari, Petref Lameborshi, Esat Hasani, Adhurim Musaraj, dhe autori i këtij libri e shkruan emrin e tyre në historinë e Vlorës dhe të Shqipërisë me gërma të arta. Sot ne jetojmë me këta trima, po kur je pranë malit nuk e shikon dot madhështinë e tij. Unë jam i bindur se sa më shumë kohë do të kalojë, aq më shumë do të vlerësohet e çmohet vepra e tyre, trimëria, zgjuarsia dhe përkushtimi për lirinë që i dhanë popullit të tyre.
Autori i këtij shkrimi ka të drejtë të krenohet që të gjith këta dhe shumë të tjerë ishin shokët dhe miqtë e tij të idealit dhe  bashkë me këta u ndodh në vijën e parë të luftës dhe sakrificave të
pafundme për t`i dhënë fund tiranisë komuniste.Në se do ta vështronim strukturën e librit me anë të shifrave, do të shohim se jetshkrimet e deputetëve  përmblidhen në 277 faqe, nga të cilat 128 faqe i zënë deputetët e periudhës së diktaturës komuniste, të cilën Z. Leskaj me finesën që e karakterizon dhe me kompetencen e një studjuesi serioz e ka zgjidhur këtë problem delikat për kohën tonë.E bukura në këtë libër është se autori nuk sulmon komunistët me prozë dhe reteorikë të mërzitëshme, ai i ka lënë  të flasin vetë komunistët me gojën e tyre, duke i paraqitur ata me biografitë zyrtare të kohës së diktaturës. Kjo  është një metodë e holle që mund ta bëjë një intelektual i thellë si Bujar Leskaj. Me këto jetshkrime lexuesi qesh nën buzë si vetë autori i librit,  kur lexon jetshkrimet e tyre bombastike, të fryra  të mbushura me fjalë dhe jo me fakte, ose shkurt heronj të bërë nga hiçi, apo njerës të bërë të mdhej me dekret të diktatorit. Ja se ç`farë shkruanin komunistët për :Duze Bajrami: “Analfabete.Ajo ka punuar pas çlirimit të vëndit për të vënë në jetë vijën e partisë … Ajo është një nga agjitatoret më të mira në popullarizimin e vendimeve të partisë e të qeverisë …  Shoqja Duze ka shkuar në Bashkimin Sovjetik si anëtare e delegacinit tonë fshatar… ”  f.237
Vangjel Moçka : ” Rrjedh nga një familje fshatare e varfër, ka kryer shkollën fillore. Është anëtar i Partisë së Punës së Shqipërisë që nga viti 1944 … ”  f. 243
Sinan Ramaj : ” Babaj tij ka punuar si hyzmeqar nëpër agallarët dhe pronarët e dryshëm… Në vitin 1946 punon si punëtor në Minierën e Serës në Selenicë … Për sukseset që ka patur në realizimin dhe tejkalimin e planit ai ngrihet në përgjegjësi si shef reparti… ”  f.244
Sulo Kurti : “Ka kryer katër klasë  shkollë fillore, mandej është larguar dhe ka filluar nga puna për të siguruar bukën e gojës të familjes… ” f. 254
Veli Arapi : “Rrjedh nga një shtresë e varfër fshatare . Ka kryer tre klasë të shkollës fillore . Është anëtar partie. ..”  f.255.Zoto Mara ; “Kreu katër klasë të shkollës fillore në fshatin e tij. Familja dhe vetë shoku Zoto kanë vuajtur gjithmonë për bukën e gojës … ” f. 259.Shefit Ramadani ; “Arsimi gjashte klasë fillore, gjuhë të huaj nuk di. Tërë jetën e tij ka vuajtur për bukën e gojës …” f. 273.Urani Thana : “Pasi kreu shkollën fillore, mësoi profesionin si rrobaqepëse… ” f. 278
Sulltana Gjonbrati : ” U rrit me vuajte dhe në fukarallëk. Nga viti 1961 punon në fillim si punëtoree më vonë si brigadjere në prodhin në Kombinatin e Konservave…” f. 284
Dhe kështu mund të vazhdonim me shumicën e deputetëve të periudhës së diktaturës komuniste 1944 – 1990.Duket se autorit i dhimbset koha e humbur nën diktaturë dhe e mundon mjerimi shpirtëror dhe intelektual i këtyre deputetëve, të cilët helmuan rininë shqiptare .
Kështu Z. Leskaj i qaset së kaluarës me sensibilitet dhe vërtetësi historike, duke na dhënë ne lexuesve një çelës për të hapur dyert e rënda të diktaturës, për të parë se përse komunistët qenë aq të egër dhe mizor me popullin e tyre.Pra lexuesi e ka të lehtë të kuptojë se këta të ashtuquajtur deputetë, s`ishin tjetër veçse kukulla në dorë të Enver Hoxhës dhe Hysni Kapos, Manush Myftiut dhe Kadri Hazbiut. Por pavarësisht nga kjo gjëndje reale, ata kurrë nuk mund të shfajsohen sepse me ndërgjegje votuan gjithnjë për dhunën, terrorin dhe krimin e ushtruar mbi popullin e tyre.Autori pas jetshkrimeve zyrtare të kohës së diktaturës , ka gjetur mbi bazën e një bibliografije të gjërë; mendime dhe vlerësime për këta deputetë  gjë që plotëson biografinë e tyre reale.
A mund të kishte zgjidhje tjetër për të paraqitur jetën dhe veprën e deputetëve komunistë ?
Kishte por une mendoj se Z. Bujar Leskaj ka zdhehur udhen mw tw drejtë dhe unë e respektoj dhe e miratoj atë.Nje personalitet i njohur i kulturës sonë Vangjel Koça alias Vangjo Nirvana duke folur për një vepër të Ismet Totos thotë se : ” Lënda e parë, lënda e papunuar… nuk është e Ismet Totos , sikundër nuk është edhe e shkrimtarëve nga të cilët e ka marrë autori shqiptar dhe që i ka zënw ngoje një e nga një në fund të librit . Në veprat historike lënda e parë s`është e asnjeriu, po vjen nga burime të ndryshme e të panumurta, të cilat me kalimin e kohës shumë herë e humbasin origjinën e tyre dhe bëhen mall i gjith atyre që merren me histori. Për sa shikon biografitë, vlera e tyre më e madhe qëndron në punimin e lëndës së parë. “
Në këtë drejtim Z. Bujar Leskaj ka treguar zotësi duke u dhënë të 152  personazheve të këtij libri ngjyrat e kohës që jetuan.
Në  këtë vepër ne shohim qartë se si autori është futur në shpirtin e vlonjatit, duke përshkruar me entuziazëm historinë e tij.
Rëndësia e veprës “Përfaqësuesit e Vlorës në Kuvëndin e Shqipërisë 1912 – 2009 ” duhet parë në këto drejtime :
Për herë të parë në një vepër të vetme na jepet historia  politike e Vlorës nëpërmjet personazheve që e krijuan, e jetuan, apo qw e  shkruan atë, dhe kjo wshtw realizuar me vwrtetwsi dhe  me dashuri nga një vlonjat.
Vepra ështe shkruar me gjakftohtësi të admirueshme duke na i dhënë të gjith ata personalitete që e përfaqësuan Vlorën që nga themelimi i shtetit shqiptar më 1912 e deri në ditët e sotme .
Sejcilit prej deputetëve i është dhënë vëndi që i takon që nga burrat e mdhenj si Ismail Qemali, Osmën Haxhiu, Jani Minga, Qazim Kokoshi, Aristidh Ruçi, tek deputetët kukulla të diktaturës komuniste  dhe deputetët e ditëve tona Arben Isaraj, Ardian Myslymaj, Arben Malaj, etj.
Duke qënë se vepra  veç jetshkrimit të deputetëve trajton pothuajse gjith zhvillimet politike të Vlorës si dhe komisionet që për nga rëndësia e vendimarrjes  si Komisjoni “Mbrojtja Kombëtare”  më 1920, Konferenca e Mukjes etj barazohen me vendimet e Kuvëndit  kemi të plotë historinë e zhvillimeve politike të Vlorës si pjesë e pandarë e zhvillimeve politike në të gjith Shqipërinë.
Autori është kujdesur që materialin ta shoqëroje me ilustrime të ndryshme që nga fotografitw e deputetëve, pamje nga Vlora etj  gjë që do të thotë se vlonjatët mund ta lexojnë këtë vepër si një enciklopedi të vogël të Vlorës .
Në punën e tij autori është mbështetur në një literaturë mjaft të gjërë si dhe në dokumeta të shumta arkivore  të renditura në fund të librit gjë që i jep veprës vlera e që tregon edhe seriozitetin e autorit në trajtimin e kësaj teme.
Libri mund të çmohet nga lexuesi i zakonshëm si mjet prej të cilit rrjedh kulturë dashuri dhe kuriozitet  për vëndin e tij, ndërsa  studjuesi serioz siç më thoshte autori gjatë komentit të librit mund të nxjerrë shumë mësime dhe prej tij mund të shkruhen studime ose libra të tjerë si :
— Kontributi i vlonjatëve në ndërtimin dhe kosolidimin e shtetit shqiptar, pra mund të kemi një ese ose libër për këtë problem.
— Cili ishte fundi i jetës së deputetëve vlonjatë në vite .
Z. Fari Shaska ka botuar një shkrim interesant për fatin e firmëtarëve të aktit të pavarësisë, përfaqësuesve të Vlorës : “Ismail Qemali thuhet se u helmua në Itali, më 1919. . . Ndërsa Ahmet Zogu u lidhte pension fëmijëve tw Ismail Qemalit, Enver Hoxha djalin e  Ismail Qemalit, Qamilin e burgosi, edhe fëmijt e tjerë të tij u përndoqën… Jani Minga vdiq më 1947.. .  Qazim Kokoshi vdiq  në moshë të thyer në burgun komunist të Vlorës, pas 35 vjet veprimtari patriotike… Më 1950 vdiq po në burgun komunist të  Vlorës protogandisti tjetër i pavarësisë Aristidh Ruçi, as nekrologji dhe as varrim nuk u bë për të. . . Në vitin 1953 doli nga burgu komunist, Zihni Abas Kanina. Zihniu nuk kishte djalë, vajzat për ti shpëtuar luftës së klasave nuk patën kurajon ta strehojnë. Vdiq i vetmuar në një barangë praën stacionit të trenit në Tiranë… Eqerem bej Vlora, nipi i Ismail Qemalit ishte arratisur për të shpëtuar kokën. Vdiq në Gjermani larg atdheut tij.” (Shiko gazetën “Zgjimi” Nr.43 – 1996 )
Fund tragjik patën, prej shokëve të tyre komunist edhe  deputetët Sali Ormëni, Liri Gega, Kadri Hazbiu, Hito Çako etj.
Pra  mund të shkruhet një libër edhe për këtë temë.
Mund të shkruhet një libër edhe për rolin e gruas në politikën vlonjate  etj, etj.
Në diktaurë askush nuk mund të shkruante për deputetët e Vlorës, por as në 20 vjet liri nuk u kujtua njeri të shkruantëe. Z. Leskaj ka meritën që i pari e hodhi këtë hap  me gjith se ai me modesti na thotë se ky libër mbetet i hapur për t`u plotësuar dhe pasuruar më tej.Kjo vepër e paraqet deputetin Bujar Leskaj si një intelektual aktiv që zëmra e tij rreh me ritmin e vëndit të tij .Itelektual që përgjegjësinë nuk e ndien vetëm para ligjit dhe eprorëve të tij, por sidomos përpara ndërgjegjes së tij . Këtë cilësi e vura re kur së bashku me Znj. Silvana Leskaj shërbyem si konsulentw për shkrimin e këtij libri.E për këtë mjafton tu hedhim një sy fjalimeve dhe ligjiratave të tij në parlamentin shqiptar, shkrimeve në shtypin e përditshëm  dhe kontributin e tij në krye të Ministrisë së Kulturës.Mëndja e Bujarit  dhe pena e Bujarit kanë punuar pa puishim.
Prof. Dr. Aurela Anastasi (Pasko),  vë re me të drejtë se  me këtë vepër Bujar Leskaj paraqitet para botës shqiptare  si një  politikan me vizion të gjërë europian.
(Shiko gazetën “Panorama” dt.9.5.2009).Unë do të shtoja, por sidomos si frymëzues i Shqiptarëve e veçanërisht i vlonjatëve  në udhen e pateriotizmit . Le të kujtojmë për këtë ligjërimet dhe apologjinë që ai ka bërë vijimisht në parlamentin shqiptar për shtresën e të përndjekurve politikë, si dhe aktivitetin për këtë shtresë në krye të Ministrisë së Kulturës.
Stili dhe gjuha e veprës, kultura e gjërë e autorit  që reflektohet në tw , motivi dashurisë për Vlorën , bibliografia e gjërë e përdorur, na bëjmë të mendojmë se tashmë nuk kemi të bëjmë vetëm me Bujar Leskaj inxhinjer, Bujar Leskaj jurist, Bujar Leskaj ekonomist dhe profesor universiteti, por edhe me Bujar Leskaj historian.
Kur vlonjatët e panë se Z.Bujar Leskaj ishte renditur i shtati  në listat e Partisë Demokratike për kanidat për deputet, në zgjedhjet e këtij viti, një burrë i mënçur e shpegoi këtë renditje me fjalët e Makiavelit tek “Princi”:
“Ai njeri  që do të tregojw ndershmërinë në gjith veprimet e tij, do të shkojë domozdoshmërisht drejt shkatërrimit  midis gjith atyre që janë të pandershëm; prandaj për një princ që do të ruaj veten është e nevojëshme të jetë i zoti ta përdorë këtë ndershmëri , por edhe ta lërë mënjanë kur ta kërkojë nevoja.”
Makiaveli (1469 – 1527), gjatë gjith jetës  i solli vëndit tw tij shërbime të shquara dhe la pas veprën e tij me tingëllim aktual edhe në ditët e sotme, por nuk i realizoi dot ëndërrat e tij të mëdha për të mirën e atdheut tij, Italisë, prandaj shprehet :
“Dhe unë ankohem për natyrën e cila ose nuk duhej të më bënte t`i njihja këto çështje , ose duhej të më jepte mundësinë që t`i zbatoja .”E megjithatë Bujari si politikan iu vërvit në fytyrë  kundështarëve të tij veprën e tij të shkruar.Ne shokët dhe miqtë e tij pas botimit të këtij libri dhe listës së kanidatëve për deputetë, përpiqeshim më kot  të buzëqeshnim dhe s`mundnin veç të psherëtinim para shërbimeve që i kish bërë Vlorës dhe Partisë Demokratike. Bujar Leskaj nuk është i vetmi që mori këtë shpërblim !
Por pavarësisht nga kjo gjëndje ne e shohim deputetin Bujar Leskaj, si gjithnjë në krye të punëve, në ballë të vështirësive për fitoren e Partisë Demokratike. Sapo u shpall lista e kanidatëve për deputet ai e braktisi familjen si në vitin 2005 dhe shkoi të punojw në Vlorë.
Ky libër provoi se Z. Bujar Leskaj, deputet i nderuar i Vlorës, di të shkruaj dhe prandaj presim prej tij libra të tjerë.
Fjala e mbajtur më 15 maj 2009, me rastin e promovimit të librit, në Pallatin e Kulturës “Labëria” në Vlorë.
Botuar me plotësime dhe redaktime në gazetat :” 55 ” ,datë 2.6.2009, f.16 – 17
” Republika”, datë 4.6.2009, f.9 – 10

23 Maj 2009.Gazeta Imperial. Nga Ergys Alushi
Ka ndodhur ajo që nukpritej apo që mund ta kenë ditur vetëm një grup i vogël njerëzish.Deputeti Bujar Leskaj është renditur i shtati në listën e kandidatëve të PD për qarkun e Vlorës.Deri këtu gjithçka duket
normale, sepse Leskaj edhe mund të fitojë dhe nuk ka përse të paragjykohet fitorja apo jo.′ përtej normalitetit që shkakton një vend në listë, ku mund të fitojë edhe ai që është i dymbëdhjeti, rasti i Leskaj,nuk mund të kalojë pa tërhequr vëmendje.Që pas vitit 1997, Bujar Leskaj,është konsideruar një nga figurat me peshë në PD e Vlorës dhe ishte pika e lidhjes së kësaj partie me selinë qendore.Për shumë vite, Leskaj, do të ishte në krye të asaj që u konsiderua ringritje e PD në Vlorë, duke bashkuar e punuar me dhjetëra qëndrestarë të tjerë të kësaj partie.Asaj kohe, Leskaj do të ishte edhe një ndër iniciatorët e mbështetësit e rikthimit në Vlorë të kryetarit të PDSH, Sali Berisha, i cili në datën 14 maj 2000, do të hynte në Vlorë, tre vjet pasi ishte akuzuar se kishte shkaktuar trazirat e 1997 dhe për pasojë të mos shkelte në qytet. Gjatë gjithë këtyre viteve, Bujar Leskaj, do të krijonte një lidhje të fortë me strukturat lokale,do të ishte në krye të të gjitha fushatave zgjedhore brenda partisë si dhe do të ishte në njëfarë mënyre “kumbari”i përzgjedhjes nga qendra e partisë së disa kandidaturave që do të kandidonin në Vlorë për zgjedhje parlamentare e lokale.Leskaj do të fitonte në zgjedhjet e vitit 2005 përballë një rivali të fortë siç ishte në atë kohë emblema e socialsitëve,Mezan Malaj dhe së bashku me Ardian Kollozi, do të rikthenin në Vlorë, jo vetëm fitoren e PD por edhe në rang vendi, do të kishin goxha ndikim në rikthimin e kësaj partie në qeverisjen e vendit,
pas një opozite të lodhshme tetëvjeçare.Leskaj do të ishte i vetmi ministër nga Vlora, si nga PD apo nga PS, që do të akordonte fonde të konsiderueshme për zhvillimin e kulturës dhe sporteve në qytet, duke fituar edhe simpatinë e të majtëve që qeverisin bashkinë e Vlorës. Shumë drejtues aktual të institucioneve të shtetit në
Vlorë, njihen si mbështetës të Por pas publikimit të listave të kandidatëve për deputet të PD, duket se PD e Vlorës ka pësuar jo pak goditje, kur kanë mësuar se Leskaj është i shtati. Për çdo njeri me pak mendje në kokë dhe me fare pak njohuri nga politika, kuptohet qartë se të jesh i shtati në listë,është njësoj si të përgatitësh që tani valixhet dhe ti japësh lamtumirën fushatës.Nëse do të jemi pak realist dhe ti themi disa gjëra ashtu si po ndodhin këto ditë, askush nuk mund ta mohojë që Leskaj ka jo pak mbështetje në strukturat e PD lokale, por ka akoma edhe më shumë në radhët e militantëve, jashtë këtyre
strukturave.Nëse vazhdojmë me një llogjikë të tillë, të gjithë këta mbështetës të Leskaj, do të jenë më pak të motivuar për fushatë nga qenia në listë i shtati, i njeriut të tyre.Edhe nëse votojnë të gjithë këta mbështetës të Leskaj për të shpresuar ndoshta në një mrekulli, atë të fitores së tij, të gjitha këto vota do të shkonin për vendet e para apo të “zonës së sigurtë”.Ndaj edhe në PD e Vlorës,rasti Leskaj, konsiderohet një goditje dhe një e çarë e madhe për elektoratin e kësaj partie, e cila ende nuk po kupton dhe nuk ka marrë sqarime zyrtare se përse Berisha e shmangu Leskaj nga zona e sigurtë.Ndërsa është larguar drejt Norvegjisë dhe nuk ka pranuar të flas për vendin e shtatë, pritet që në ditët e fushatës, të gjithë të mësojnë dhe të kuptojnë se cila do të jetë sjellja e Leskaj apo dhe e mbështetësve të tij, të cilët do pranuar se kanë gjithnjë e më pak hapësira përfaqësimi në zgjedhjen e strukturave të reja të PD, të dominuara nga mbështetësit e kryetarit, Ardian Kollozi.Ajo që duhet thënë e fundit është se ndoshta Leskaj do të mbahet mend dhe do të thërritet gjatë “deputet” edhe pse shkaku i shmangjes së tij nga rizgjedhja deputet, duket se ka qenë thjesht dhe vetëm Berisha, sepse Leskaj ka qenë një deputet i mirë për Vlorën.